Ο Διονύσης Γραμμένος διευθύνει την ΚΟΑ

Στις 30/5/2025 ο Διονύσης Γραμμένος διηύθυνε την ΚΟΑ στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής. Η βραδιά στη σχεδόν κατάμεστη αίθουσα άφησε άνισες εντυπώσεις. Ξεκίνησε με τους «Τρεις ελληνικούς χορούς για ορχήστρα» (1948/49) του Γιάννη Κωνσταντινίδη. Στα ακούσματά τους, που είναι οικεία και από την ένταξη των δύο πρώτων στη «Μικρασιαστική Ραψωδία», αναγνωρίζει κανείς τους δημοφιλείς ανά το πανελλήνιο χορευτικούς ρυθμούς Τσάμικο, Τσακώνικο και Συρτό. Στη λεπταίσθητη ενορχήστρωσή της και την εξεζητημένη ελαφράδα της η μουσική τους συνδυάζει γονίδια ελληνικού ήχου με αυτά του γαλλικού εμπρεσιονισμού. Οι τρεις χοροί αποδόθηκαν με ακρίβεια, με κλινική καθαρότητα αλλά κάπως στεγνά.

Ακολούθησε αμέσως το «Κοντσέρτο για τρομπόνι και ορχήστρα, Sunbeam» («Ηλιαχτίδα» αγγλιστί), αχρονολόγητος καρπός ανάθεσης της ΚΟΑ στον συνθέτη, πιανίστα και ενορχηστρωτή Αλέξανδρο Λιβιτσάνο. Με διεθνή, εν εξελίξει σταδιοδρομία, δισκογραφική συνεργασία με την αγγλική DECCA, εμφανίσεις στις ΗΠΑ και Ευρώπη, συμπράξεις με τους διάσημους Canadian Brass, εγχώριες και διεθνείς συνεργασίες, o 40χρονος δημιουργός έχει ήδη επιλέξει συνειδητά το στίγμα του. Μιλώντας σε πρόσφατη συνέντευξή του στην «Καθημερινή» (18/5/2025) με αφορμή την παρουσίαση του «Sunbeam» από την ΚΟΑ, ο συνθέτης δηλώνει ότι «ο λυρισμός και η κινηματογραφική αίσθησή του δίνουν την εντύπωση πως είναι έργο που θα μπορούσε να είχε γραφτεί και πιο παλιά». Και προσθέτει με αυτοπεποίθηση ότι «σε μια εποχή όπου όλα έχουν πλέον ειπωθεί, δεν με αγχώνει η πρωτοπορία. Καλό το μοντέρνο, αλλά προτιμώ να γράφω έργα που έχουν ρίζες και συνδέσεις μεταξύ τους, να δημιουργούν μια οικειότητα στους ακροατές». Αυτό που ακούσαμε από τον εξαίρετο τρομπονίστα της ΚΟΑ Αχιλλέα Λιαρμακόπουλο ήταν μια πολύ χαλαρά κοντσερτάντε σύνθεση, τελείως ρευστής μορφής, στην οποία τρομπόνι και ορχήστρα άλλοτε συνομιλούσαν και άλλοτε επιδίδονταν διαδοχικά σε μονόλογους. Το «easy-listening» αποτέλεσμα έτεινε περισσότερο στην ψυχαγωγική δραματουργία ενός σάουντρακ γαλλικής κοπής, προσπερνώντας δίχως δεύτερη σκέψη τα κανονιστικά, μορφολογικά πρότυπα ενός κοντσέρτου. Ας προσθέσουμε ότι, σε κάποιες παραγράφους, η μουσική έμοιαζε να αναπαράγει τα στιβαρά μοναχικά αριόζι του σόλο τρομπονιού από το πρώτο μέρος της «Τρίτης Συμφωνίας» του Μάλερ… Τελικά στον βαθμό που το «Sunbeam» αποτεινόταν σε κοινό συμφωνικής ορχήστρας, πλαισιούμενο μάλιστα από έργα αμιγώς κλασικού ρεπερτορίου, το άκουσμά του πρόβαλε σαφώς απλοϊκό και, εντέλει, ως κάπως κοινότοπη δευτερολογία. Από τη μεριά του ακροατή θα πω ότι ο ίδιος –ασυζητητί εξαίρετος!– σολίστας σίγουρα θα αξιοποιούσε πολύ πιο παραγωγικά την τέχνη του σε έργα αμιγώς κλασικά/συμφωνικά όπως το «Κοντσέρτο για τρομπόνι» του Ανρί Τομαζί, είτε η εκτενέστερη «Συμφωνία για τρομπόνι και ορχήστρα» του Ερνστ Μπλοχ… Επί της ουσίας, δεν είμαι καθόλου σίγουρος αν το να εντάσσονται εμβόλιμα σε συμφωνικές συναυλίες έργα υβριδικού χαρακτήρα όπως το «Sunbeam» εμπλουτίζει την υγεία της κλασικής μουσικής ή αν απλώς υπονομεύει την πρόσληψή της. Το κοινό πάντως κατενθουσιάστηκε˙ κι ας χειροκροτούσε ενθουσιωδώς όπου δει στη «Συμφωνία αρ. 5» του Τσαϊκόφσκι, που ακολούθησε αμέσως μετά. Στο τέλος, ανταποκρινόμενος στο επίμονο χειροκρότημα του ακροατηρίου, ο Αχιλλέας Λιαρμακόπουλος πρόσφερε εκτός προγράμματος μια αυτοσχεδιαστική (;), τζαζίστικη παραλλαγή του δημοφιλούς «Summertime».

Ολο το δεύτερο μισό της συναυλίας αφιερώθηκε στην καθαρόαιμα ρομαντική, πυκνής γραφής «Συμφωνία αρ. 5» του Τσαϊκόφσκι, έργο χιλιοπαιγμένο και γνωστό σε μουσικούς και αρχιμουσικό. Δεν θα ρισκάρω να προσθέσω εδώ «και στο ακροατήριο»: όπως σημείωσα πιο πάνω, το ξέσπασμα ενθουσιώδους χειροκροτήματος έπειτα από κάθε μέρος, αλλά και στη ροή κάποιου μέρους ύστερα από κάποια κορύφωση ακόμα κι αν ήταν αρμονικά πασιφανές (;) ότι η μουσική αφήγηση δεν είχε ολοκληρωθεί, φανέρωσε για πολλοστή φορά ότι το ακροατήριο αγνοεί πλήρως βασικά έργα.

Το γιατί προσέρχεται αυτό το κοινό στις συναυλίες είναι θέμα άλλης συζήτησης˙ ίσως και ημερίδας με θέμα την κοινωνιολογία του πολιτισμού… ΚΟΑ και Γραμμένος έπαιξαν τη θυελλώδη Συμφωνία του Ρώσου ρομαντικού με ελεγχόμενο πάθος, ακρίβεια τις διατυπώσεις, άτεγκτη πειθαρχία και εγρήγορση στην εκτέλεση, σωστά υπολογισμένη οικονομία εντάσεων στο χτίσιμο των κορυφώσεων. Θα επισημάνουμε εδώ τις θαυμάσιες συνεισφορές του σώματος των ξύλινων και χάλκινων πνευστών της ΚΟΑ.