Οσο ζούσε ήταν η ζωντανή απόδειξη ότι στον κόσμο μας υπάρχουν εκατομμύρια πολιτικοί, Πολιτικοί όμως με το «Π» κεφαλαίο ελάχιστοι και πρώτος μεταξύ αυτών ο Χοσέ Μουχίκα, ο Ελ Πέπε, ο πρόεδρος της Ουρουγουάης. Και τώρα που πέθανε θα μείνει στην Ιστορία όχι απλά ως «ο φτωχότερος πρόεδρος» του κόσμου, όπως τον αποκαλούσαν, αλλά ως σύμβολο για το πώς οφείλει να ασκείται η πολιτική.
Στα νιάτα του ήταν αντάρτης στο κίνημα των Τουπαμάρος, συνελήφθη, φυλακίστηκε για 13 χρόνια, βασανίστηκε και όταν έπεσε η χούντα της Ουρουγουάης, εκλέχτηκε βουλευτής και γερουσιαστής, έγινε υπουργός και πρόεδρος της χώρας το 2010-2015. Δεν ήταν ακόμα ένας… καθώς πρέπει πρόεδρος αλλά ένας άλλος πρόεδρος. Ολα αυτά τα χρόνια πολιτεύτηκε με έναν δικό του αξιακό κώδικα στον οποίο κυρίαρχο ρόλο έπαιζαν η απλότητα και η σοφία. Δεν είδε την πολιτική ως επάγγελμα και ευκαιρία για πλουτισμό αλλά ως δυνατότητα για ανιδιοτελή προσφορά. Βεβαίως πολλοί πολιτικοί ανά τον κόσμο τα ίδια ισχυρίζονται, τα ίδια διατυμπανίζουν αλλά λίγοι τα εννοούν. Ο Μουχίκα και τα εννοούσε και τα έκανε πράξη χωρίς τυμπανοκρουσίες αλλά σαν κάτι το φυσιολογικό στην πολιτική και την προσωπική του ζωή.
Δεν γοητεύτηκε από τη χλιδή του Προεδρικού Μεγάρου και τις πολυτελείς λιμουζίνες αλλά επέλεξε να μείνει μέχρι τέλους σε ένα ταπεινό σπιτάκι σε αγρόκτημα στα περίχωρα του Μοντεβιδέο, καλλιεργούσε χρυσάνθεμα, μοίραζε το 90% του μισθού του σε αγαθοεργίες και πήγαινε στη «δουλειά» στο Προεδρικό Μέγαρο με έναν μπλε Σκαραβαίο, αν και ο ίδιος έλεγε ότι θα προτιμούσε το τρακτέρ γιατί «πάει πιο αργά και σου δίνει χρόνο να σκεφτείς». Μάλιστα όταν του έδωσαν το προσωνύμιο «ο φτωχότερος πρόεδρος του κόσμου», απαντούσε αφοπλιστικά: «Εγώ δεν νιώθω φτωχός, φτωχός είναι όποιος αγωνίζεται να διατηρήσει ένα πολυτελές επίπεδο ζωής, επιθυμώντας όλο και περισσότερα υλικά αγαθά».
Πρόεδρος-σύμβολο για την Αριστερά
Ολα αυτά για τον Μουχίκα έγιναν ευρύτερα γνωστά μετά τη λήξη της θητείας του, κυρίως μετά τον θάνατό του. Ομως οι Ουρουγουανοί τα γνώριζαν από πρώτο χέρι και τον λάτρεψαν όχι μόνο γιατί τον έβλεπαν ως «καλό Σαμαρείτη», ούτε μόνο γιατί ήταν -και δεν το έκρυβε- αριστερός ή σοσιαλιστής. Απλά ήταν ένας από αυτούς. Τον λάτρεψαν γιατί ήταν αληθινός, υποστήριζε με πάθος τις ιδέες του και τις έκανε εφαρμοσμένη πολιτική υπέρ των πολλών. Ο ίδιος ο Μουχίκα ήταν ονειροπόλος αλλά όχι ονειροπαρμένος και σίγουρα όχι αφελής. Είχε συνείδηση ότι πολιτευόταν σε ένα διεθνές περιβάλλον κυριαρχίας του συντηρητισμού και του νεοφιλελευθερισμού σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική. Και κατάφερνε να πείσει και να επιβάλει τις πολιτικές του μέσα από διαρκείς ελιγμούς αλλά και συγκρούσεις με το οικονομικό κατεστημένο της χώρας του. Δεχόταν τις επενδυτικές πρωτοβουλίες, έδινε φορο-ελαφρύνσεις στους επενδυτές, έβαζε όμως αυστηρούς όρους για καλές αμοιβές και αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας για τους εργαζομένους. Στη διάρκεια της θητείας του η οικονομία της Ουρουγουάης αναπτυσσόταν με ετήσιο ρυθμό 5,4%, η φτώχεια μειώθηκε, η ανεργία παρέμεινε χαμηλή και επεκτάθηκε παντού η λεγόμενη «πράσινη ανάπτυξη».
Η Ουρουγουάη προκάλεσε το παγκόσμιο ενδιαφέρον για τους κοινωνικούς νόμους που ψηφίστηκαν από το Κοινοβούλιο εκείνα τα χρόνια. Η κυβέρνηση Μουχίκα αύξησε σημαντικά τις δημόσιες δαπάνες, διευρύνοντας το δημοσιονομικό έλλειμμα, με τους αντιπάλους του να τον κατηγορούν για σπατάλες στο κοινωνικό κράτος, ποτέ όμως για φαινόμενα διαφθοράς. Από το 2013 νομιμοποίησε τις αμβλώσεις, τον γάμο μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου, τη χρήση της κάνναβης και προχώρησε σε πολλές άλλες μεταρρυθμίσεις και τομές. Κυβέρνησε με μετριοπάθεια, συναίνεση και ανοιχτό πάντα τον διάλογο με τους αντιπάλους του αναζητώντας τη «χρυσή τομή» σε πολιτικές που θα προωθούσαν τα συμφέροντα των εργαζομένων και της χώρας του. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι μέχρι το τέλος της θητείας του το ποσοστό της δημοτικότητάς του έφτανε στο 70%. Και η μικρή και διαρκώς χουντοκρατούμενη Ουρουγουάη μετατράπηκε σε μια χώρα-μοντέλο για την ποιότητα της δημοκρατίας της.
