Στο άρθρο του στον Guardian, ο Jack Thorne, συνδημιουργός του «Adolescence», εξηγεί ότι όσο έγραφε τον χαρακτήρα του εφήβου Jamie, σοκαρίστηκε αναγνωρίζοντας πόσο Jamie έκρυβε ο ίδιος μέσα του ως έφηβος. Θυμός, πόνος, απώλεια προσοχής και επιβεβαίωσης από οικογένεια και φίλους, ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δεν δίνει δεκάρα για ανάπτυξη δεξιοτήτων και ένας εγκέφαλος που δεν μπορεί να ησυχάσει, που αδυνατεί να σκεφτεί καθαρά.
O Jamie βρήκε συντροφιά στις ψηφιακές κοινότητες στο ίντερνετ, την υποκουλτούρα των incels, δηλαδή των ετεροφυλόφιλων ανδρών που βασίζουν την ταυτότητά τους στην πεποίθηση ότι αδυνατούν να συνάψουν σεξουαλικές και ερωτικές σχέσεις και αυτοαποκαλούνται «ακούσια άγαμοι». Και ενώ ο Jamie ξαγρυπνούσε σε echo-chambers διαβάζοντας αναλύσεις για το φύλο, την πατριαρχία και την αρρενωπότητα, ο Thorne ξαγρυπνούσε διαβάζοντας βιβλία.
«Αυτή είναι και η μεγάλη διαφορά μας», σχολιάζει. Η μεγαλύτερη έρευνα για τους incels σε ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο δείχνει ότι τα βασικά χαρακτηριστικά της κοινότητας είναι η θυματοποίηση, ο θυμός, ο μισογυνισμός, η μοναξιά και τα μεγάλα ποσοστά ψυχικών ασθενειών.
Το 1/3 δηλώνει ότι πάσχει από κατάθλιψη και άγχος και η τεράστια πλειοψηφία του δείγματος (95%) εξέφρασε μια απελπισία και οδύνη που δεν επιφέρει αλλαγή ή βελτίωση (το λεγόμενο «μαύρο χάπι»). Η οδύνη αυτή καταγράφεται και αλλού στην έρευνα, με το 1/5 να αναφέρει ότι έχει αυτοκτονικές τάσεις σχεδόν κάθε ημέρα, ενώ το 25% της κοινότητας θεωρεί δικαιολογημένη τη χρήση βίας απέναντι σε όσους τους βλάπτουν.
Ως τη μεγαλύτερη απειλή τους δείχνουν τον φεμινισμό και ο ύψιστος εχθρός τους είναι οι γυναίκες, οι οποίες στα ψηφιακά φόρα αντικειμενοποιούνται, φετιχοποιούνται και απανθρωποποιούνται. Γίνονται μοχθηρά τρόπαια, που αποζητούν «λεφτά, σεξ και εξουσία», δικαιώματα και χειραγωγούν τόσο τον ανδρικό πληθυσμό, τις ερωτικές σχέσεις όσο και τις εφαρμογές γνωριμιών.
Στα κοινωνικά χαρακτηριστικά, στην πλειονότητά τους οι incels δηλώνουν ότι ανήκουν στην «εργατική» και «μεσαία» τάξη και, παρά την υπόθεση για τις διασυνδέσεις incels και Ακρας Δεξιάς, η έρευνα δεν βρήκε κάποια συσχέτιση.
Και ενώ παλαιότερα υπήρχαν κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί που αντιμετώπιζαν τη βία που προερχόταν από νεαρούς άνδρες μέσω του εγκλεισμού σε μοναστήρια ή με την αποστολή τους σε βίαιες και επεκτατικές αποστολές (λόγου χάρη οι Βίκινγκς ή οι Πορτογάλοι εξερευνητές), σύμφωνα με τον William Costello, η διαδικτυακή πορνογραφία και η ψηφιακή επικοινωνία (η οποία αναλώνεται σε πελώρια echo-chambers) μετουσιώνονται σε μέσα αποτροπής για τη δυνητική βιαιότητα των incels. Ομως στην περίπτωση του Jamie αυτό δεν συνέβη. Τα social media δεν τον απέτρεψαν από το να δολοφονήσει την Katie.
Ο δημιουργός και πρωταγωνιστής της σειράς Stephen Graham σε συνέντευξή του ανέφερε ότι δεν ρίχνει το φταίξιμο κάπου συγκεκριμένα, καθώς «όλοι είμαστε υπόλογοι», το εκπαιδευτικό σύστημα, η οικογένεια, οι κοινότητες, οι κυβερνήσεις. Και αυτό φαίνεται και στη σειρά, η οποία δεν δημιουργεί το δίπολο «δαιμονοποίηση θύτη – λύπηση θύματος», αλλά προσπαθεί να κατανοήσει μια πολύπλοκη κοινότητα και να προσεγγίσει το ζήτημα της ψυχικής υγείας στους εφήβους.
Τα τελευταία χρόνια μια «επιδημία της ψυχικής υγείας» έχει κάνει την εμφάνισή της στον δυτικό κόσμο, με πρωταθλήτριες χώρες τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο, τα δύο πιο καπιταλιστικά ανεπτυγμένα κράτη, και αυτό δεν είναι τυχαίο. Στα λόγια του Μαρκ Φίσερ, αυτή η επιδημία της ψυχικής υγείας πρέπει να κατανοηθεί ως το αποτέλεσμα νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Πολιτικές που κατακρεούργησαν τους κοινωνικούς θεσμούς, κατέστρεψαν τα κοινωνικά δίκτυα, αποπολιτικοποίησαν και αποϊδεολογικοποίησαν τη δυσαρέσκεια, ενώ εξαφάνισαν την ταξική συνείδηση. Η ψυχική υγεία θεωρείται ατομική ευθύνη και έτσι, ο άνθρωπος που υποφέρει είναι υπεύθυνος για τη δυστυχία του και άρα την αξίζει.
Δεν θα ήταν καθόλου παράλογο να κάνουμε ένα μικρό άλμα και να συσχετίσουμε αυτές τις ψηφιακές κοινότητες μισογυνισμού και απελπισίας με τον ύστερο καπιταλισμό, της λεηλασίας του κράτους πρόνοιας, της εγκατάλειψης του δημόσιου εκπαιδευτικού συστήματος, της εργασιακής ανασφάλειας, των υψηλών ενοικίων, του κοινωνικού αποκλεισμού, της αυξανόμενης ανισότητας. Αν τασσόμαστε υπέρ της κοινωνικής αλλαγής, τότε πρέπει να σκύψουμε πάνω από το φαινόμενο των incels και να το αντιμετωπίσουμε σαν ένα πολύπλοκο φαινόμενο, άμεσα συνδεδεμένο με το ιστορικό πλαίσιο της εποχής που ζούμε. Ενα φαινόμενο που δεν επιβιώνει μονάχα μέσα από τα ψηφιακά μέσα και την αποτυχία των θεσμών, αλλά και από τις ίδιες τις καθημερινές συμπεριφορές μας (από τον κάζουαλ μισογυνισμό έως τις μικροεπιθέσεις) που διατηρούν τις σχέσεις εξουσίας και νομιμοποιούν μια κουλτούρα βουτηγμένη στο μίσος.
* Whitaker, Costello, Thomas (2024) Predicting harm among incels (involuntary celibates): the roles of mental health, ideological belief and social networking
