Πανδώρην δώρον εδώρησαν. Ησίοδος, Έργα και Ημέραι, 81 – 82

Ησίοδος, Έργα και Ημέραι,  73 – 82.

Οι δύο προηγούμενοι στίχοι 70 – 72:  Ο δοξασμένος χωλός Ήφαιστος την ίδια ώρα, έπλασε από χώμα την πρώτη γυναίκα με τις βουλές του Διός.  Το νέο αυτό πλάσμα ήταν μια παρθένα, προικισμένη με σεβασμό και τιμή.

Η γλαυκομάτα Αθηνά της δώρισε τη ζώνη και την κόσμησε σαν θεά.

73. Οι θεές Χάριτες και η σεβάσμια θεά Πειθώ της φόρεσαν χρυσά περιδέραια. Οι καλλίκομες Ώρες την έραιναν με εαρινά άνθη. Όλα τα κοσμήματα τα ταίριαξε τέλεια  πάνω της, η Παλλάδα Αθηνά. Ο μεσολαβητής, αγγελειοφόρος Αργειφόντης Ερμής με απόφαση του βροντητή Δία της πέρασε  ιδέες και σκέψεις δόλιες,  αγάπη στα ψεύδη και της εμφύσησε τάση για κλοπές.

80 Μετά ο Ερμής της  χάρισε φωνή και λόγο και την ονόμασε Πανδώρα με τη σύμφωνη γνώμη όλων των  θεών που διαβιούν στα Ολύμπια παλάτια. Την Πανδώρα δώρον εδώρησαν, μεγάλη συμφορά για τους άντρες που πάλευαν για τον επιούσιον άρτο.

Σημειώσεις και Ησιόδειο λεξικό

παν-δώρα, <παν + δῶρον.  Αυτή που δωρίζει τα πάντα, χορηγός όλων. 

Ως κύριο όνομα, η Πανδώρα, είναι η πλήρως προικισμένη, όμορφη γυναίκα, που πλάστηκε  από τον Ήφαιστο, με εντολή του Δία,  και η οποία δέχτηκε δώρα από όλους τους θεούς και να γίνει η ίδια το μέγιστο δώρο στη γενιά των ανδρών.

Στίχος 73. πότνια Πειθὼ. Η Δέσποινα θεά Πειθώ.

Πότνια. Τίτλος τιμής. Χρησιμοποιείται κυρίως σε προσφωνήσεις θεών ή θνητών γυναικών: Δέσποινα, κυρία, βασίλισσα. Πότνια θηρῶν  είναι η  βασίλισσα των άγριων θηρίων.

Πειθώ. Η Πειθώ ως θεότητα. Η δύναμη της Πειθούς, πειστική ευγλωττία, πειστικότητα. Ενδόμυχη πεποίθηση, παρότρυνση, επιχειρηματολογία.  Υπακοή.

 74 ὅρμους χρυσείους.

ὅρμος,  <εἴρω. Σκοινί, αλυσίδα, ιδίως περιδέραιο, περιλαίμιο.

74 και 76. χροΐ,

χροΐ,  <χρώς. χρώς, ὁ. Επιφάνεια κάθε σώματος, επιδερμίδα, δέρμα ανθρώπου, χρώμα.

77. διάκτωρ αποδίδεται στον Ερμή και σημαίνει «ο μεσολαβητής», «ο οδηγός», «αυτός που διευθετεί υποθέσεις» ή «αυτός που μεταφέρει μηνύματα». Συνδέεται με τον ρόλο του Ερμή ως αγγελιαφόρου των θεών, ψυχοπομπού (οδηγού των ψυχών στον Άδη) και διαμεσολαβητή μεταξύ θνητών και θεών. Διάκτωρ είναι αυτός που «οδηγεί μέσω» ή «μεσολαβεί», χαρακτηρισμός που ταιριάζει στον Ερμή ως αγγελιαφόρο και καθοδηγητή.

78. ἐπίκλοπον ἦθος
ἐπί-κλοπος, <κλέπτω. Αυτός που έχει συνήθεια να κλέβει, πανούργος,  ἐπίκλοπος μύθων, πανούργος, πονηρός στα λόγια.

82. πῆμ᾽ ἀνδράσιν ἀλφηστῇσιν.

πῆμα <πάσχω. Πόνος, δυστυχία, συμφορά, θλίψη, όλεθρος, πήματα ἐπὶ πήμασι, συμφορά πάνω στη συμφορά.

ἀλφηστής <ἀλφάνω. Αυτός που εργάζεται για το καθημερινό ψωμί, εργατικός, δραστήριος. Λέγεται για τους εμπόρους και τους ναυτικούς.

Ησίοδος και η πρώτη γυναίκα Πανδώρα

Πανδώρην δώρον εδώρησαν. Ησίοδος, Έργα και Ημέραι,81 – 82.

Βιργίλιος: Dux femina facti. Η γυναίκα ηγείται των γεγονότων

Οι θεοί την Πανδώρα δώρον εδώρησαν στους θνητούς άνδρες. 

Η Πανδώρα είναι αρχετυπική μορφή της ελληνικής μυθολογίας.  Αναφέρεται ως η πρώτη θνητή γυναίκα, αιτία συμφορών κατά τον Ησίοδο. 

 Συμφορά γι` αυτούς  που μέχρι τότε  πάλευαν για τον επιούσιο άρτο. Η πρόταση αυτή του Ησίοδου, με την πρώτη ανάγνωση, φαίνεται υποτιμητική για το γένος των γυναικών όμως πρέπει να σκεφτούμε ότι μέχρι τότε οι άντρες ήταν σαν τα ζώα που πάλευαν μόνο για την καθημερινή τους τροφή. Η πρώτη γυναίκα, η Πανδώρα, πλάστηκε κατ` εικόνα και ομοίωση των θεαινών και απ` αυτή προήλθε το γένος των γυναικών που έφερε την ισορροπία και την αρμονία στον κόσμο.

Ο Ησίοδος γράφει σε μια εποχή όπου κυριαρχούσε μια πατριαρχική αντίληψη, και η Πανδώρα παρουσιάζεται ως τιμωρία και αντίποινα προς τους άνδρες για την κλοπή της φωτιάς από τον Προμηθέα.  Η αφήγηση αυτή του Ησίοδου αντανακλά μια συγκεκριμένη κοσμοθεωρία και όχι απαραίτητα την αλήθεια.

Βαθύτερη ανάλυση μπορεί να αποκαλύψει μια διαφορετική διάσταση του μύθου. Μέχρι την έλευση της Πανδώρας, οι άνδρες ζούσαν μόνοι, παλεύοντας για την επιβίωση, χωρίς τη δυνατότητα δημιουργίας οικογένειας και κοινωνικής συνοχής. Η Πανδώρα, παρά τον αρνητικό τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται στον Ησίοδο, σηματοδοτεί την απαρχή του γυναικείου γένους και, συνεπώς, την αναπαραγωγή και τη συνέχεια της ανθρωπότητας.

Στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία, η αρμονία προκύπτει από την ισορροπία των αντιθέτων. Ο Πλάτων,  (Συμπόσιον), αναφέρει πως το ανθρώπινο γένος ήταν αρχικά ενιαίο και μόνο μέσω της διάσπασης σε δύο φύλα προέκυψε η ανάγκη για ένωση και συμπλήρωση. Η Πανδώρα άρα μπορεί να θεωρηθεί όχι  ως φορέας συμφοράς ( κάθε μεγάλη αλλαγή θεωρείται από τους ανθρώπους συμφορά ακόμα και όταν είναι προς τη σωστή κατεύθυνση) αλλά και ως στοιχείο που φέρνει την ισορροπία και την ολοκλήρωση της ανθρωπότητας.

Επιπλέον, η έλευση της γυναίκας συνδέεται και με την έννοια της πολιτισμικής εξέλιξης. Πριν την Πανδώρα, οι άνθρωποι ζούσαν σαν τα ζώα, αφοσιωμένοι αποκλειστικά στην εξεύρεση τροφής. Η έλευση των γυναικών εισήγαγε την έννοια της οικογένειας, της τάξης και της δημιουργίας, στοιχεία που διαφοροποιούν την ανθρώπινη κοινωνία από τον  αγώνα για επιβίωση.

Η σύνδεση της Πανδώρας με τη δημιουργία και τη γονιμότητα δεν είναι ξένη σε άλλες μυθολογίες. Στη βιβλική παράδοση, η Εύα, όπως και η Πανδώρα, είναι η πρώτη γυναίκα, η οποία συχνά κατηγορείται για τη δυστυχία του ανθρώπου, αλλά ταυτόχρονα είναι η μητέρα όλης της ανθρωπότητας. Παρόμοιες θεότητες ή μυθολογικά πρόσωπα εμφανίζονται και σε άλλες κουλτούρες, υπογραμμίζοντας την κοινή ανάγκη των αρχαίων κοινωνιών να εξηγήσουν την ύπαρξη της γυναίκας και τον ρόλο της στη δημιουργία.

Επομένως, αν και ο Ησίοδος την παρουσιάζει ως τιμωρία, η Πανδώρα μπορεί να ιδωθεί και ως φορέας ισορροπίας και εξέλιξης. Η εμφάνισή της σηματοδοτεί τη μετάβαση από μια πρωτόγονη κατάσταση σε μια δομημένη κοινωνία, όπου οι άνδρες και οι γυναίκες αλληλοσυμπληρώνονται. Ο μισός πλέον πληθυσμός της Γαίας Μητέρας αποτελείται από γυναίκες, όπως και στο Δωδεκάθεο, όπου η θεϊκή τάξη είναι ισόρροπα μοιρασμένη: έξι θεοί (Δίας, Ποσειδώνας, Απόλλωνας, Άρης, Ήφαιστος, Ερμής) και έξι θεές (Ήρα, Αθηνά, Δήμητρα, Εστία, Αφροδίτη, Άρτεμη).

Έτσι, η Πανδώρα δεν είναι μόνο μια μορφή που συνδέεται με τη δυστυχία, αλλά και μια αναγκαία παρουσία για την εξέλιξη του ανθρώπινου κόσμου, φέρνοντας μαζί της την ισορροπία, τη συνέχεια και τον πολιτισμό.

1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικός. Ιστορικός Τέχνης.

2*. Στους αγαπημένους Ιωάννα – Μαρίνα, Ειρήνη, Κωνσταντίνο, Νίκο, Μπάμπη.