Ξέχασαν οι «πατριώτες» τις μαζικές αμβλώσεις του ’74;

Δε θα μπορούσαμε σε σκοτεινές εποχές σαν τη σημερινή να συγκρατήσουμε το λογισμό μας από το να κάνει παραλληλισμούς μεταξύ διαφορετικών ιστορικών περιόδων. Και μια εκ των σκοτεινότερων εποχών της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας αποτελεί αναμφισβήτητα το 1974, με αποκορύφωμα την Τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Τότε που ελληνορθόδοξες γυναίκες και κορίτσια που έμειναν πίσω στα κατεχόμενα χωριά αντιμετώπισαν κάτι που έμελλε να μη συζητηθεί για τις μετέπειτα δεκαετίες: μαζικούς βιασμούς.

Γυναίκες και κορίτσια ανήλικα κρατούνταν σε στρατόπεδα του τουρκικού στρατού, όπου βιάζονταν κατ’ εξακολούθηση. Σε χωριά όπως η Βώνη, η Βιτσάδα, το Μαραθόβουνο και η Γύψου, το σώμα τους έγινε «πεδίο μάχης». Το αποτέλεσμα; Εκατοντάδες ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες από βιασμούς. Η κυπριακή κυβέρνηση αναγκάστηκε τότε, λοιπόν, να κάνει κάτι ριξηκέλευθο: να θεσμοθετήσει τις αμβλώσεις, υπό αυστηρές προϋποθέσεις βέβαια, κάτι που μέχρι τότε ήταν, όμως, εντελώς παράνομο. Έγιναν αμέτρητες αμβλώσεις εκείνη την περίοδο. Ακόμη και η Εκκλησία έκανε τα στραβά μάτια, για να μην πούμε ότι έδινε την ευχή της. Κι ας μην ξεχνάμε ότι αναφερόμαστε σε μια συντηρητική κοινωνία και έντονα θρησκευόμενη. Η ανάγκη ήταν, όμως, τόσο μεγάλη, που δεν υπήρχε άλλη επιλογή.

Ο εφιάλτης πολλών εξ αυτών των θηλυκοτήτων δεν τελείωσε καν εκεί. Όταν μετά την κατάπαυση του πυρός κατάφεραν να γυρίσουν στους οικείους τους, δεν έγιναν πάντοτε δεκτές ως επιζήσασες πολέμου. Αντιθέτως, τις αντιμετώπισαν σαν «ατιμασμένες». Σύζυγοι τις παράτησαν, οικογένειες τις αποκήρυξαν. Ο πόλεμος τις βίασε, και η ίδια τους η κοινωνία τις καταδίκασε. Κάποιες έφυγαν από την Κύπρο, άλλες έθαψαν το μυστικό τους για πάντα.

Και για να μην κοιτάμε την ιστορία μονόπλευρα, θα πρέπει να κάνουμε μνεία και σε όσα προηγήθηκαν της σφαγής της Μαράθας, του Σανταλάρη και της Αλόας, κατά τη δεύτερη φάση της Τουρκικής εισβολής. Ελληνορθόδοξοι Κύπριοι εθνικιστές μπήκαν στα χωριά και μαρτυρίες μιλούν για κατά συρροή βιασμούς γυναικών, κοριτσιών, ακόμη και αγοριών της μουσουλμανικής κυπριακής κοινότητας. Σε δεύτερη φάση, επακολούθησαν οι σφαγές.

Βλέπουμε, λοιπόν, με μια πρώτη ανάλυση, ότι ο βιασμός στον πόλεμο δεν κάνει διακρίσεις. Οι άνδρες, ανεξαρτήτως φυλής ή θρησκεύματος, χρησιμοποιούν από τη μακρινή αρχαιότητα το σώμα των γυναικών ως πεδίο εξουσίας, ως μέσο επιβολής και εξευτελισμού του Άλλου.

Μιας και αναφερθήκαμε στο ακόμη πιο μακρινό παρελθόν, αξίζει να αναφερθεί η Ραψωδία Β της Ιλιάδας, στίχοι 354-355. Εκεί βλέπουμε την εξής φράση: «Τὼ μή τις πρὶν ἐπειγέσθω οἶκον δὲ νέεσθαι πρίν τινα πὰρ Τρώων ἀλόχῳ κατακοιμηθῆναι»(1). Με άλλα λόγια, την εποχή του Τρωικού Πολέμου, σύμφωνα με τον Όμηρο, ο βιασμός και η σεξουαλική υποδούλωση των γυναικών δεν ήταν μόνο αναμενόμενες συνέπειες, αλλά και υποχρέωση της στρατιωτικής νίκης. Οι γυναίκες των ηττημένων δεν θεωρούνταν απλώς λάφυρα πολέμου, δηλαδή αντικείμενα, αλλά και σύμβολα της απόλυτης κυριαρχίας των νικητών επί των ηττημένων.

Αυτός ο παραλογισμός της σεξουαλικής επιβολής, που διατρέχει την ανθρώπινη ιστορία σε όλο της το μήκος, φτάνει ως τις μέρες μας μέσα από τα ίδια πατριαρχικά αφηγήματα που επιδιώκουν να ελέγξουν τα γυναικεία σώματα. Και σήμερα έρχονται για ακόμη μια φορά οι άνδρες, κατά βάση, και λένε ανερυθρίαστα: «Η άμβλωση είναι φόνος. Πρέπει να απαγορευτεί».

Εντελώς τυχαία, πολλοί εξ αυτών δηλώνουν ετοιμοπόλεμοι και ασπάζονται το τρίπτυχο «Πατρίς – Θρησκεία – Οικογένεια», όπως ορίστηκε από την… «Επανάσταση» —όπως ακόμη τη χαρακτηρίζουν πολλοί για κάποιον ακατανόητο για μένα λόγο— της 21ης Απριλίου. Ναι, μιλάμε για την ίδια «Επανάσταση» που ευθύνεται σε τεράστιο βαθμό για τα τεκτενόμενα του 1974 στην Κύπρο και συνακόλουθα τους βιασμούς που υπέστησαν οι θηλυκότητες της Κύπρου. Φυσικά, ποτέ δε θα έβγαιναν να αντιταχθούν με παρρησία στην προαναφερθείσα απόφαση της κυπριακής κυβέρνησης περί νομιμοποίησης των αμβλώσεων(2). «Αυτό αποτέλεσε ειδική περίπτωση», θα μας έλεγαν και θα άλλαζαν το θέμα από αμηχανία.

Και όμως, εδώ αναδύεται μια αντίφαση που δύσκολα αγνοείται. Αυτοί που υψώνουν λάβαρα πατριωτισμού, που δοξάζουν την ανδρεία και τον πόλεμο ως υπέρτατες αξίες, αποφεύγουν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της ίδιας της πολεμοχαρούς ρητορικής και ιδιοσυγκρασίας τους. Αυτοί που επιμένουν στην ιερότητα της ζωής, είναι οι ίδιοι που σιωπούν μπροστά στα εγκλήματα που την καταστρέφουν.

Από τη μία, η πολεμική τους διάθεση, η ρητορική της θυσίας, η εξύμνηση της πατρίδας ως υπέρτατης αξίας. Από την άλλη, η επιλεκτική λήθη, η άρνηση να αναμετρηθούν με τα πιο άβολα κεφάλαια της ιστορίας. Ο πόλεμος, που τόσο εύκολα δοξάζεται, είχε και έχει συνέπειες που κανείς τους δε θέλει να συζητήσει. Οι βιασμοί του ’74 δεν είναι κάποια δυσάρεστη λεπτομέρεια· είναι ένα από τα αμέτρητα ιστορικά γεγονότα που αμφισβητεί έμπρακτα τα ίδια τους τα αφηγήματα. Και όμως, μπροστά στη συγκεκριμένη πραγματικότητα, η ηθική τους ευαισθησία μοιάζει να εξαντλείται.

Πώς μπορούν σήμερα οι δήθεν «πατριώτες» να μιλούν για την «ιερότητα της μητρότητας», παραβλέποντας μια ιστορική αλήθεια, και διατεινόμενοι ότι οι ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες λόγω βιασμού είναι σενάρια επιστημονικής φαντασίας; Είναι ξεκάθαρο ότι οι εγκυμοσύνες από βιασμό δεν αποτελούν κάποιον θεωρητικό προβληματισμό ή μια αφηρημένη ηθική συζήτηση. Συνέβη το 1974 στην Κύπρο, η οποία για κάποιους φαίνεται να «κείται μακράν» όχι μόνο σε απόσταση, αλλά και από τη μνήμη.

Μάλλον, ως συνήθως, η ηθική αγανάκτηση ορισμένων στρέφεται μόνο προς όσους διεκδικούν αυτεξουσιότητα, ενώ ταυτόχρονα η δική τους σιωπή και συνενοχή εξακολουθεί να βαραίνει μέχρι και τις μέρες μας τις πιο σκοτεινές σελίδες της
Ιστορίας.

(1) δηλαδή: «Λοιπόν, κανείς να μη βιαστεί να γυρίσει στην πατρίδα, πριν πλαγιάσει με τη γυναίκα κάποιου Τρώα».

(2) Στο μεσοδιάστημα και μέχρι το 2018, παρά τις περαιτέρω τροποποιήσεις του 1986, η άμβλωση στην Κύπρο εξακολουθούσε να θεωρείται ποινικό αδίκημα, αν δεν πληρούνταν αυστηρές προϋποθέσεις. Πλέον η άμβλωση επιτρέπεται νομικά, αν και πάλι υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

* MA Modern and Contemporary History| MSc Plant Sciences| BSc Biology