Μου αρέσει να περπατώ στην Ερμού της πόλης. Να την αρχίζω από το βορινό της άκρο, στο σημερινό λιμάνι, που παλιά ήταν ο αρχοντομαχαλάς των χριστιανών με τα μαγαζιά τους και τις πέντε εκκλησιές τους, και να βγαίνω στο βορινό της άκρο, στην Επάνω σκάλα, όπου βρισκόταν ο τουρκικός μαχαλάς με τα τζαμιά και τα κονάκια των πασάδων και των μπέηδων. Εδώ κάποτε, με το άγαλμα της Μικρασιάτισσας μάνας, στήσανε τις καλύβες τους και τα μαγαζάκια τους οι διωγμένοι από απέναντι άνθρωποι, για να μπορούν να βλέπουν τις χαμένες πατρίδες. Καθώς περπατώ και με χτυπά το μελτέμι που μπαίνει από την μπούκα, σκέφτομαι πως εδώ από κάτω περνούσε ο πορθμός, ο δίαυλος που ένωνε τα δύο λιμάνια της αρχαίας πόλης. Το νότιο με τις τριήρεις και το βορινό με την αγορά της. Βέβαια οι θρησκείες είναι αδυσώπητες και στήνουν στα ερείπια των αλλόπιστων τα δικά τους σημάδια ή τα αφήνουν να ρημάζουν. Ετσι και το ασκέπαστο Γενί τζαμί. Ανήκα στους «τζαμήδες» της σατιρικής φυλλάδας μου που μαχόταν τους «ατζαμήδες», εκείνους που θέλανε το γκρέμισμα των τζαμιών πριν από λίγα χρόνια.
Μέσα στον ιστό της πόλης, σε μια γωνιά του δρόμου, το 1844 ιδρύθηκε το καθολικό μοναστηράκι. Ο Φραγκομαχαλάς είχε δύο γαλλικά σχολειά στην πόλη για τα αγόρια και τα κορίτσια και μια σχολή με καλόγριες για τα κορίτσια των Οθωμανών. Ηταν τότε που είχαν εμπορικά συμφέροντα και φορολογική ασυλία.
Σ’ αυτή την καθολική εκκλησιά, που τώρα κατέχει λίγο χώρο και το μικρό της καμπαναριό μόλις εξέχει, κάποτε έφεραν λείψανα του αγίου τους Βαλεντίνου. Ο μάρτυρας αυτός, του 266 μ.Χ., ήλθε και εδώ και γέμισε με καρδιές την πόλη στη μνήμη του, στις 14 του Φλεβάρη. Αυτά τα οστά στην Αγία Τράπεζα δήλωναν για μένα πως η απόσταση ανάμεσα σ’ αυτή την εκκλησιά και στον μεγαλοπρεπή ορθόδοξο Αγιο Θεράποντα λίγο πιο πέρα μηδενιζόταν από το άγαλμα του «προφήτη της αγάπης Ιησού» στην πρώτη και στην εικόνα του στον δεύτερο. Επειτα στην «κορύφα» της αρχαίας Μυτιλήνης, δίπλα στο ιερό της Αφροδίτης, έβλεπα τη Σαπφώ να διαλαλεί τον Ερωτα και την Ομορφιά αυτού του διαχρονικά μελαψού κόσμου.
Μέσα σ’ αυτή την μικρή καθολική εκκλησιά, που στις τοιχογραφίες της κυριαρχεί η «Μετάσταση της Θεοτόκου», βρήκα και μια πριγκίπισσα που ήξερα από τα παιδικά μου χρόνια, στο Πέραμα, όταν το εργοστάσιο της «Εγγλέζας» στοίχειωνε με τον θόρυβό του τα όνειρά μου! Η princesse Anna de Lusignan του πασίγνωστου μεσαιωνικού οίκου, που είχε πεθάνει το 1926, είχε το 1888 ανακαινίσει το μοναστήρι, την εκκλησία και είχε δωρίσει το κοιμητήριο. Στον θυρεό της υπάρχουν ο σταυρός και ο λέοντας των προγόνων της! Σκέφτηκα λοιπόν μήπως αυτή η πριγκίπισσα είχε φέρει τα οστά του αγίου της αγάπης στην πόλη.
*Πολίτης του Αιγαίου
