Κανόνες έχουν θεσπιστεί, ευρωπαϊκές οδηγίες έχουν ενσωματωθεί στο εθνικό μας δίκαιο, ωστόσο η βιώσιμη διαχείριση των απορριμμάτων στη χώρα μας εξακολουθεί να είναι από τις σημαντικότερες προκλήσεις. Κάποιοι δήμοι έχουν καταφέρει να εφαρμόσουν συστήματα διαλογής στην πηγή και να μειώσουν τα απόβλητα που στέλνουν για ταφή, ενώ κάποιοι άλλοι δυσκολεύονται να ανταποκριθούν. Οι δήμοι της Μεσσηνίας, λόγω της αύξησης του όγκου των απορριμμάτων αλλά και άλλων παραγόντων, αντιμετωπίζουν έντονα προβλήματα τόσο με τη διαλογή στην πηγή όσο και με τις παράνομες αποθέσεις. Το WWF Ελλάς με την υποστήριξη του ιδρύματος «Καπετάν Βασίλη και Κάρμεν Κωνσταντακόπουλου» το 2024 πραγματοποίησε επισκέψεις στην περιοχή, έκανε συναντήσεις με τους φορείς και τους πολίτες, κατέγραψε το πρόβλημα και στις αρχές Φεβρουαρίου διοργάνωσε ένα εργαστήριο για τη βιώσιμη διαχείριση των αποβλήτων στη Μεσσηνία.
Ο στόχος του εργαστηρίου ήταν να φέρει σε επαφή εκπροσώπους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και αρμόδιους θεσμικούς φορείς, προκειμένου να ανταλλαχθούν εμπειρίες, να διερευνηθούν λύσεις και καλές πρακτικές που μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα στην περιοχή. Αφού παρουσιάστηκαν επιτυχημένα παραδείγματα και η δυνατότητα χρηματοδότησης από εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους, το εργαστήριο επικεντρώθηκε σε τρεις θεματικές συζητήσεις. Παράνομες αποθέσεις, διαλογή στην πηγή και η ενεργός συμμετοχή των πολιτών που είναι απαραίτητη για την επιτυχία οποιουδήποτε εγχειρήματος. «Με το εργαστήριο αυτό θέλαμε να συνδράμουμε θετικά στον διάλογο γύρω από τα όσα μπορούν να γίνουν άμεσα στην περιοχή της Μεσσηνίας για να βελτιωθούν οι επιδόσεις στη διαχείριση των απορριμμάτων. Δεν μας ενδιαφέρει να κουνήσουμε το δάχτυλο για όσα έγιναν στο παρελθόν, μας νοιάζει μόνο το πώς οι δήμοι της Μεσσηνίας μπορούν να προχωρήσουν από εδώ και πέρα», θα πει ο επικεφαλής του Τμήματος Αποτυπώματος του WWF, Αχιλλέας Πληθάρας.
Παράνομες αποθέσεις
Η παράνομη απόρριψη ογκωδών αντικειμένων είναι ένας εφιάλτης για τις πόλεις, ενώ οι παράνομες αποθέσεις αδρανών υλικών, αγροκτηνοτροφικών αποβλήτων και αγροχημικών τείνουν να γίνουν επιδημία για την ύπαιθρο. «Περίπου 527 τόνοι ανά χρόνο είναι τα πλαστικά γεωργικά απόβλητα στην περιοχή, κυρίως από θερμοκήπια. Μέσα σε αυτά δεν είναι τα πλαστικά από λιπάσματα και φυτοφάρμακα», είναι τα τρομακτικά νούμερα που έδωσε ο προϊστάμενος ΔΑΟΚ Τριφυλίας, Αντώνης Παρασκευόπουλος, επισημαίνοντας τους κινδύνους που ενέχει αυτό τόσο στη ρύπανση των εδαφών και του νερού όσο και στην υγεία των κατοίκων.
Ο Δήμος Μεσσήνης έχει μεγάλο πρόβλημα, παρά τις προσπάθειες που έχουν γίνει για την αντιμετώπισή του. Οπως εξηγεί ο γ.γ. του δήμου, Παναγιώτης Καρνούσκος: «Οι πολλοί διάσπαρτοι οικισμοί, η οικοδομική και γεωργική δραστηριότητα είναι μερικοί από τους λόγους. Απαιτείται αποτελεσματικός μηχανισμός εποπτείας, επειδή έχουμε δήμο με τεράστια έκταση και μόνο τρεις δημοτικούς αστυνομικούς».
Ωστόσο έχοντας η χώρα μας ενσωματώσει την οδηγία για την προστασία του περιβάλλοντος οι παράνομες αποθέσεις και η υποβάθμιση που προκαλούν στο περιβάλλον αποτελούν περιβαλλοντικό έγκλημα και διώκονται. Ο Παναγιώτης Τσολακίδης από τη Δ. Ελεγκτών Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ υπογράμμισε την ανάγκη για μια εθνική στρατηγική, ενώ έδωσε έμφαση στη δημιουργία πληροφοριακού συστήματος διαχείρισης υποθέσεων, τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των συναρμόδιων φορέων καθώς και τη σημασία των επιθεωρήσεων. «Οι κοινές επιθεωρήσεις είναι ένα αποτελεσματικό εργαλείο για να αντιμετωπίζονται τα προβλήματα που εντοπίζει η κάθε αρμόδια υπηρεσία».
Διαλογή στην πηγή
Ομολογουμένως ήταν η πρώτη φορά σε συζήτηση για τη διαχείριση των απορριμμάτων που τα παραδείγματα καλών πρακτικών δεν ήρθαν από το εξωτερικό αλλά από την ίδια μας τη χώρα. Η δήμαρχος Τήλου, Μαρία Καμμά, γνωστή στο πανελλήνιο και βραβευμένη από την Ε.Ε. για την ολιστική προσέγγιση των πολιτικών της στην προστασία του περιβάλλοντος, θα πει: «Το μεγαλύτερο στοίχημα είναι να καταφέρεις να εμπλέξεις όλο τον κόσμο, να τον πείσεις ότι είναι για το καλό όλων και να το κάνουν κτήμα τους. Μετά έρχεται η επιτυχία».
«Οι πολίτες χρειάζονται απλά πληροφόρηση και υποδομές. Τότε ανταποκρίνονται», θα πει ο εντεταλμένος σύμβουλος στον Δήμο Χαλανδρίου, Γεράσιμος Λυμπεράτος, παρουσιάζοντας το τοπικό σχέδιο και τις καλές πρακτικές που εφαρμόζει ο Δήμος Χαλανδρίου στη διαχείριση των απορριμμάτων.
Καλά παραδείγματα διαλογής στην πηγή παρουσίασαν και ο δήμαρχος Λειψών, Φώτης Μάγγος, ο δήμαρχος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, καθώς και η αντιδήμαρχος Β. Κέρκυρας, Σπυριδούλα Κόκκαλη.
Συμπεράσματα και επόμενα βήματα
«Η συνάντηση εργασίας έδειξε πως μικρά, σταθερά βήματα μπορούν να οδηγήσουν σε μεγάλες αλλαγές στη διαχείριση των αποβλήτων. Οι λύσεις υπάρχουν – το κλειδί είναι η σωστή εφαρμογή τους με συνέπεια και συνεργασία. Ξεκινώντας από πιλοτικά έργα προσαρμοσμένα στις τοπικές ανάγκες, μπορούμε εύκολα να εντοπίσουμε λάθη, να τα διορθώσουμε και στη συνέχεια να εφαρμόσουμε λύσεις σε μεγαλύτερη κλίμακα. Η ενεργός συμμετοχή των πολιτών, μαζί με την αποφασιστικότητα των δήμων και τις κατάλληλες υποδομές, μπορεί να κάνει τη Μεσσηνία καθαρότερη και βιωσιμότερη. Η αλλαγή είναι στο χέρι όλων μας», θα πει η συνεργάτιδα Προγραμμάτων Διαχείρισης Αποβλήτων του WWF, Ρόσσυ Σιμεόνοβα.
Το WWF, αφού αξιολόγησε τα συμπεράσματα, ετοίμασε τις κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της διαχείρισης των απορριμμάτων στη Μεσσηνία σε τέσσερις άξονες.
Ο πρώτος άξονας αφορά την οργάνωση και βελτίωση των υποδομών. Πράσινα σημεία, κάδοι ανακύκλωσης, σταθμοί μεταφόρτωσης, διαχείριση οργανικών αποβλήτων. Ο δεύτερος, τη μείωση της ανεξέλεγκτης απόρριψης αποβλήτων με αυστηρότερους ελέγχους, με ενημέρωση των αγροτών, με αποκατάσταση παλαιών χωματερών αλλά και με ολοκληρωμένο μηχανισμό διαχείρισης ογκωδών αποβλήτων. Ο τρίτος, τη συμμετοχή και ευαισθητοποίηση των πολιτών. Ο τέταρτος, την αξιοποίηση της τεχνολογίας και την ενθάρρυνση των συνεργασιών με τις επιχειρήσεις και τις τοπικές ομάδες και πρωτοβουλίες.
