Το ευχολόγιο για τη νέα χρονιά περιλαμβάνει συνήθως και την ειρήνη. Μόνο που σήμερα πια δεν περιλαμβάνει μόνο τους πολέμους στην Ουκρανία, τη Γάζα ή τη Συρία. Σε έναν κόσμο όπου οι παλιές ισορροπίες και βεβαιότητες έχουν ανατραπεί, οι πόλεμοι δι’ αντιπροσώπων μπορεί να εξελιχθούν σε καταστροφικές διεθνείς συγκρούσεις αλλά και να εισχωρήσουν μόνιμα στις μητροπόλεις.
Ο Τραμπ, που θα έλυνε τον πόλεμο με τη Ρωσία σε 24 ώρες, μάλλον θα βάλει στη διαπραγμάτευση με την Ε.Ε. τον όρο να αγοράσει από τις ΗΠΑ όπλα 20 δισ. ευρώ για την Ουκρανία και περισσότερο LNG, προκειμένου να μην κλιμακώσει τον εμπορικό πόλεμο και τους βαρείς δασμούς στις ευρωπαϊκές εξαγωγές. Και ταυτόχρονα δακτυλοδείχνει εξωτερικούς εισβολείς, ενώ οι πρόσφατες ένοπλες επιθέσεις σε στόχους μέσα στις ΗΠΑ εκφράζουν και αναπαράγουν ένα κλίμα βίας από πολίτες που έζησαν τις βίαιες πρακτικές του αμερικανικού στρατού σε χώρες-στόχους ή συμπλέουν με το φιλοτραμπικό κίνημα υπέρ της ατομικής οπλοφορίας.
Οι βίαιες πρακτικές αυξάνονται παγκόσμια –και στις ανελεύθερες και στις φιλελεύθερες δημοκρατίες–, εφόσον η τεχνοκρατική υπεροχή του χρήματος έναντι της εξουσίας καθιστά αδύνατη τη δημοκρατική λειτουργία των σύγχρονων κοινωνιών. Οι απορρυθμίσεις του κοινωνικού κράτους και του κράτους δικαίου, οι περιορισμοί των δημοκρατικών διαδικασιών και ελευθεριών, ο έλεγχος των ΜΜΕ, οι υποκλοπές, η επεξεργασία μαζικών προσωπικών δεδομένων μονιμοποιούνται.
Οσο οι κυβερνήσεις φαίνονται απρόθυμες ή ανίκανες να προστατεύσουν αποτελεσματικά την κοινωνική συνοχή, δημιουργείται πρόσφορο έδαφος για άνοδο της Ακροδεξιάς και ενίσχυση του αυταρχισμού με λαϊκό έρεισμα. Κοινωνικά στρώματα γονατισμένα από την κρίση, τις μνημονιακές πολιτικές και τον εγκλεισμό λόγω της πανδημίας, γεμάτα ανασφάλεια, φόβο για το μέλλον και οργή, υιοθετούν τα επιχειρήματα της Ακροδεξιάς (αύξηση απελάσεων, περιορισμοί του δικαιώματος στο άσυλο, μείωση των δικαιωμάτων αναγνωρισμένων προσφύγων, άρνηση της πράσινης μετάβασης κ.λπ.) και τροφοδοτούν –άμεσα ή έμμεσα– τη βία, τους πολέμους και την πλανητική οικολογική κρίση.
Ταυτόχρονα με τη συνεχή αύξηση των παγκόσμιων δαπανών για εξοπλισμούς από το 2015, έχουμε αύξηση της κοινωνικής, ενδοοικογενειακής και νεανικής βίας σε όλες τις κοινωνίες με αυξανόμενη φτωχοποίηση, περιθωριοποίηση μεγάλων κοινωνικών ομάδων και κυριαρχία της βασικής αρχής του συστήματος της εκμετάλλευσης «τα κέρδη πάνω από τις ζωές».
Σε συνθήκες απαξίωσης του πολιτικού συστήματος και της αντιπροσώπευσης, η λύση δεν είναι η ενίσχυση της κρατικής καταστολής και του άμεσου φυσικού καταναγκασμού, η αυστηροποίηση των ποινών, η περιθωριοποίηση λόγω φυλής, φύλου, ταυτότητας, ηλικίας, αναπηρίας, τάξης και μεταναστευτικής κατάστασης. Ολοι έχουν δικαίωμα να ζήσουν μια ζωή απαλλαγμένη από βία και χειραγώγηση.
Μπορεί όμως να αντιμετωπιστεί το έλλειμμα καλών πρακτικών ενσυναίσθησης, αλληλεγγύης, αλτρουισμού; Απαιτούνται πολιτικές μείωσης της φτώχειας, της ανεργίας και των εισοδηματικών ανισοτήτων, στήριξης της πρόνοιας, της δημόσιας υγείας, εισαγωγή θεσμών συμμετοχικής δημοκρατίας, ενθάρρυνση της συλλογικής δράσης και των αλληλέγγυων σχέσεων.
Σίγουρα οι ευχές δεν αρκούν. Απέναντι στον κυνισμό των κρατούντων, που δεν πείθουν ότι ενδιαφέρονται να σταματήσουν η βία και οι πόλεμοι, η αλληλεγγύη παραμένει το όπλο μας.
* Τ. ευρωβουλευτής, συντονιστής ΠΡΑΣΙΝΩΝ – Οικολογία
