Πριν από μερικές ημέρες, στις 25 Νοεμβρίου, ο νεοεκλεγείς Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι, αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, θα επιβάλει πρόσθετους δασμούς στην Κίνα αλλά και στους γείτονες εμπορικούς εταίρους, Μεξικό και Καναδά. Εχω βιώσει προσωπικά την έντονη πολιτική αντίδραση που προκάλεσε στην κυβέρνηση και την αντιπολίτευση της δεύτερης χώρας το ύφος και το περιεχόμενό αυτής της δήλωσης.
Ωστόσο, παρά τις εντυπωσιακές αυτές διακηρύξεις, κεντρικά θέματα της διεθνούς ζωής παραμένουν ο πόλεμος στην Ουκρανία και η κρίση σε Γάζα/Λίβανο. Εχει γίνει πλέον ευρύτερα αντιληπτή η αδυναμία της Ευρώπης να παρέμβει ουσιαστικά στις συγκρούσεις αυτές, αφού οι δύο κινητήριες δυνάμεις της, η Γερμανία και η Γαλλία, βρίσκονται οι ίδιες σε πολιτική/κυβερνητική κρίση.
Η Ευρώπη, σχεδόν στο σύνολό της, αφού ακολουθήσε πιστά την πολιτική Μπάιντεν, ετοιμάζεται να αντιμετωπίσει και, το πιθανότερο, να υλοποιήσει την πολιτική του διαδόχου του. Τα «θυρανοίξια» της Παναγίας των Παρισίων προσέφεραν στον Γάλλο πρόεδρο Μακρόν μοναδική ευκαιρία να επιστρέψει στο διεθνές προσκήνιο. Αυτά σε μια εποχή όπου οι πρώην αποικίες της χώρας του στην Αφρική, η μία μετά την άλλη, επιζητούν την απομάκρυνση της Γαλλίας από την αφρικανική ήπειρο και τους πλουτοπαραγωγικούς της πόρους. Επίσης, σε μια εποχή που η εγχώρια πολιτική αμφισβήτηση του Γάλλου προέδρου έχει κορυφωθεί.
Επιστέγασμα των «πολιτικών εγκαινίων» της Παναγίας των Παρισίων ήταν η συνάντηση Τραμπ – Ζελένσκι, που πραγματοποιήθηκε χωρίς να οδηγήσει σε θεαματικές αλλαγές στις θέσεις των δύο πλευρών. Τραμπ: άμεση ανακωχή, Ζελένσκι: συνέχιση της αμερικανικής βοήθειας, διαπραγμάτευση. Ομως, κορυφαία πολιτική νότα των εγκαινίων ήταν η δήλωση Τραμπ, ότι «ο κόσμος δείχνει να έχει τρελαθεί αυτές τις μέρες», με ερέθισμα την αστραπιαία κατάρρευση του καθεστώτος της Συρίας, που κορυφώθηκε την επόμενη ημέρα με την κατάληψη της Δαμασκού.
Πριν από τα «τα πολιτικά θυρανοίξια» στο Παρίσι, πραγματοποιήθηκε στην Ντόχα, την πρωτεύουσα του Κατάρ, πολυμερής διάσκεψη με θέμα «Η αναγκαιότητα της καινοτομίας»! Ενόσω διαρκούσε αυτή η διάσκεψη και βρίσκονταν σε εξέλιξη οι κοσμογονικές αλλαγές στη Συρία, πραγματοποιήθηκε συνάντηση των ΥΠΕΞ Ρωσίας, Τουρκίας, Ιράν και πέντε Αραβικών Χωρών, με θέμα τις εξελίξεις σε αυτήν τη χώρα. Οι υπουργοί, μετά το τέλος της συνάντησής τους, προχώρησαν στην έκδοση κοινού ανακοινωθέντος με το οποίο ζητούσαν τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων, τη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας και την έναρξη διαπραγματεύσεων ανάμεσα στην κυβέρνηση του Bashar al-Assad και την αντιπολίτευση.
Εξι ώρες αργότερα, καθώς αποχωρούσαν από τη διάσκεψη, έφθασαν τα νέα της πτώσης του καθεστώτος Ασαντ. Οπως σημειώνει ο Guardian (8.12.2024), «ποτέ άλλοτε τόσο πολλοί κορυφαίοι διπλωμάτες, ανάμεσά τους ο πλέον έμπειρος όλων, ο Ρώσος ΥΠΕΞ, Σεργκέι Λαβρόφ, δεν ξεπεράστηκαν τόσο σύντομα και τόσο πολύ από τα γεγονότα».
Από τον Φεβρουάριο του 2022 και τον Σεπτέμβριο του 2023, ο κόσμος ολόκληρος -κράτη και διεθνείς οργανισμοί- βιώνουν δύο αιματηρές συγκρούσεις που έχουν επιφέρει σοβαρούς κλυδωνισμούς στη διεθνή ζωή. Οι δύο κρίσεις έχουν, κατά κανόνα, αντιμετωπιστεί η καθεμία ξεχωριστά χωρίς οι αναλύσεις να εμβαθύνουν στις συνέπειες που μπορεί να έχουν τυχόν εξελίξεις στη μία επί της άλλης. Είναι γνωστή η στρατηγική αξία της Συρίας για τη Ρωσία. Το καθεστώς Ασαντ, το οποίο είχε διασώσει, το 2015, της παρείχε αγκυροβόλιο για τα πολεμικά της πλοία στη Μεσόγειο, στο λιμάνι της Ταρτούς, αεροδρόμια για την αεροπορία της και πολιτικό ρόλο στη Μέση Ανατολή.
Το ίδιο μεγάλη ήταν και είναι η σημασία της Συρίας για το Ιράν, μέσω του εδάφους της οποίας (και του Ιράκ) εφοδιάζει φίλιες δυνάμεις στον Λίβανο -Χεζμπολάχ- και διεξάγει δι’ αντιπροσώπου πόλεμο κατά του Ισραήλ. Το τελευταίο επέφερε σημαντικά πλήγματα κατά της Χεζμπολάχ, εξοντώνοντας την ηγεσία της και το μεγαλύτερο μέρος του οπλοστασίου της. Οι Παλαιστίνιοι και η Χαμάς έχασαν έτσι τον σπουδαιότερο σύμμαχό τους. Και ενώ η διεθνής κοινότητα προσπαθούσε να συνειδητοποιήσει τις συνέπειες αυτών των εξελίξεων και παρακολουθούσε με αγωνία την αποκρυστάλλωση της εσωτερικής κατάστασης στη Συρία, το Ισραήλ, με τη συνήθη επιδεικτική περιφρόνησή του προς το διεθνείς δίκαιο και εκμεταλλευόμενο τη χαώδη εσωτερική κατάσταση στη Συρία, προχώρησε στην καταστροφή των στρατιωτικών και ναυτικών εγκαταστάσεων της χώρας αυτής, ακόμα και στη μονομερή επανοριοθέτηση των μεταξύ τους συνόρων!
Επανέρχομαι στο ερώτημα που θέτει ο τίτλος αυτού του κειμένου. Η διεθνής ζωή, 35 χρόνια μετά το τέλος του διπολισμού και της αντιπαράθεσης Ανατολής – Δύσης, έχει γίνει περισσότερο από ποτέ απρόβλεπτη. Η ρωσο-ουκρανική σύγκρουση, η άνοδος της Κίνας, η εξασθένηση της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Ενωσης σε συνδυασμό με τις διακηρύξεις του νέου Αμερικανού προέδρου έχουν δημιουργήσει πρωτοφανή ασάφεια και αβεβαιότητα. Εάν υπάρχει ένα πεδίο το οποίο παρουσιάζει βεβαιότητα αυτό δυστυχώς αφορά την υπερθέρμανση του πλανήτη. Τα αποτελέσματα της 29ης UNCOP -της 29ης Συνδιάσκεψης για την Κλιματική Αλλαγή που πραγματοποιήθηκε πριν από λίγες ημέρες στο Αζερμπαϊτζάν-, παρά την πρόοδο σε κάποιους τομείς, δεν προοιωνίζονται ευοίωνο μέλλον.
*Πρώην πρύτανης του Παντείου
