«Το θέατρο χρειάζεται μια πολιτική στήριξης των νέων ανθρώπων»

Σκηνοθετική ευρηματικότητα, υποκριτική επιδεξιότητα κι ένα έργο μυστηρίου διανθισμένο με καταλυτικό βρετανικό χιούμορ. Αυτή είναι μια μικρή περιγραφή για «Τα 39 Σκαλοπάτια» το κλασικό έργο όπως, όμως, το απέδωσε το 2005 σε μια σύγχρονη εκδοχή ο Πάτρικ Μπάρλοου. Στη σκηνή του θεάτρου «Καρέζη» τη σκηνοθεσία υπογράφει διατηρώντας και τον πρωταγωνιστικό ρόλο ο Μάκης Παπαδημητρίου. Μαζί του στη σκηνή και ενίοτε στην… πλατεία, ακόμα τρεις ταλαντούχοι ηθοποιοί, οι Γρηγορία Μεθενίτη, Γιάννης Λατουσάκης και Παναγιώτης Γουρζουλίδης, που εναλλάσσονται στους ρόλους με μαεστρία καταφέρνοντας να βγάζουν αβίαστα το γέλιο του κοινού και να σε κάνουν να θαυμάσεις την αυτοσχεδιαστική εφευρετικότητα.

Η διασκευή του έργου βασίζεται τόσο πάνω στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Τζον Μπιούκαν (1915), όσο και στη γνωστή ταινία του Αλφρεντ Χίτσκοκ (1935), όμως ο Μπάρλοου εμπλουτίζει αυτό το θρίλερ κατασκοπείας με γενναίες δόσεις χιούμορ και καταιγιστικές ανατροπές, μετατρέποντάς το σε μια κωμική περιπέτεια. Η υπόθεση αφορά έναν άντρα με μάλλον βαρετή ζωή, τον Ρίτσαρντ Χάνι: όταν γνωρίζει τυχαία μια μυστηριώδη γυναίκα βρίσκεται μπλεγμένος σε ένα πολύπλοκο σχέδιο κατασκοπείας με θανατηφόρα μυστικά, εναγώνια καταδίωξη και κάποιες δόσεις ρομαντισμού, στοιχεία που αποδίδονται με γρήγορους ρυθμούς, απολαυστικές ερμηνείες και σκηνοθετική δημιουργικότητα.

Και όσο και αν φαίνεται απλή η συνταγή της επιτυχίας, για να είναι ένα θέατρο γεμάτο, τίποτα δεν είναι τυχαίο, όπως μας αποκαλύπτει ο Μάκης Παπαδημητρίου. Αλλωστε ακόμη και το τυχαίο είναι πολύ καλά… μελετημένο.

Αυτό είναι, μάλιστα, που τον γοήτευσε και στο έργο: «η δομή που έχει δίνει την αίσθηση του παιχνιδιού το οποίο μετατρέπεται και σε ένα παραστασιακό αστείο. Υπάρχει μια μεταμόρφωση που δεν είναι κρυφή από τον κόσμο. Γίνεται μπροστά στα μάτια του και απαιτεί τη συνενοχή του. Ξεχωρίζουν βέβαια οι ηθοποιοί που κάνουν όλους τους ρόλους αποδίδοντας εξαιρετικά τους διαφορετικούς χαρακτήρες. Ο τρόπος που έχει κάνει τη διασκευή ο Μπάρλοου είναι σαν να τονίζει εκ των προτέρων ότι, πέρα από την ίδια την ιστορία, υπάρχει κι ένα πολύ ελεύθερο σκηνικό παιχνίδι».

● Δηλαδή αυτό το παιχνίδι που αναδεικνύει τόσο ευφάνταστες θεατρικές πρακτικές δεν είναι σκηνοθετικό τρικ;

«Υπάρχουν πάρα πολλά πράγματα που είναι ήδη γραμμένα, τα οποία εμείς κάνουμε να φαίνονται τυχαία. Αν το καταφέρνουμε είναι επιτυχία της παράστασης. Μπορεί όλο αυτό το παιχνίδι να περνάει σαν παραστασιακό χιούμορ, προσωπικό ή της ομάδας, αλλά στην πραγματικότητα υπάρχουν οδηγίες για τον συγκεκριμένο τρόπο με τον οποίο θα παρουσιαστεί ένα αστείο».

● Είναι όλα τόσο μελετημένα; Τίποτα δεν έχει αφεθεί στην τύχη ή στην αυτοσχεδιαστική φαντασία;

«Ούτε η παραμικρή κίνηση-παρεμπιπτόντως η Σεσίλ (Μικρούτσικου) έχει κάνει φοβερή δουλειά. Αλλά αυτό δείχνει επίσης ότι είναι μια καλοκουρδισμένη παράσταση και δεν υπάρχει περιθώριο να ξεφύγουμε πολύ. Είναι πολύ καλοδουλεμένη από τις πρόβες για να βγει με το συγκεκριμένο τρόπο και τίποτα δεν έχει αφεθεί στην τύχη».

● Πού κατά τη γνώμη σας οφείλεται η διεθνής επιτυχία του έργου;

«Είναι μια ιστορία που σε κρατάει λόγω του ότι έχει αυτό το σασπένς: “τι είναι τα 39 σκαλοπάτια;” Υπάρχει όλη αυτή η ατμόσφαιρα του μυστηρίου. Μετά παίζει ρόλο και η αισθητική του: είναι υψηλή, παρακολουθείς κάτι ωραίο. Εχει γρήγορους ρυθμούς, μεγάλη ταχύτητα, δεν βαριέσαι, είναι ευχάριστο να το παρακολουθείς γιατί έχει χιούμορ και απευθύνεται σε ένα μεγάλο εύρος ηλικιών. Είναι μια σκηνική πράξη η οποία προδιαθέτει τον θεατή να συμμετάσχει σε κάτι το οποίο έχει φρεσκάδα, αποδίδεται με μια αίσθηση αυθορμητισμού κι αυτοσχεδιασμού και έχει και έναν δυναμισμό, χαρακτηριστικά που συνθέτουν ένα γοητευτικό περιεχόμενο για να το παρακολουθήσεις».

Βραβευμένος ηθοποιός για την ερμηνεία του στο θέατρο, με εμφανίσεις σε αγαπημένες στο κοινό τηλεοπτικές σειρές και συμμετοχές σε αξιόλογες ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου, ο Μάκης Παπαδημητρίου μπορεί να μη θέλει να περιαυτολογήσει σε ό,τι αφορά την παράσταση (με τα απανωτά sold out) που σκηνοθετεί, δίνοντας τα εύσημα στους… συνεργάτες του και στις οδηγίες του έργου, ωστόσο δεν θα μπορούσαμε να μη ζητήσουμε τη γνώμη του και για άλλα θέματα.

● Πώς σας φάνηκε η εξαγγελία δημιουργίας της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών;

«Αυτό είναι ένα μεγάλο ζήτημα που αποτελούσε ένα αίτημα για χρόνια. Το γεγονός ότι θα γίνει είναι καλό. Ωστόσο η σχετική πρόταση οφείλει να έρθει για δημόσια διαβούλευση, γιατί σημασία δεν έχει να δημιουργηθεί για να λέμε ότι την έχουμε αλλά τι θα γίνει και με τις υπόλοιπες πανεπιστημιακές σπουδές θεάτρου. Υπάρχουν ερωτήματα για τον τρόπο που θα γίνει. Ή τι θα γίνει με τους ανθρώπους που έχουν ήδη ένα πτυχίο από τις σχολές, τις οποίες θ’ αντικαταστήσει η νέα σχολή, όπως είναι για παράδειγμα η σχολή του Εθνικού Θεάτρου κ.λπ. Προφανώς και είναι καλοδεχούμενη η εξαγγελία αρκεί να μη μείνει στο επίπεδο της ανακοίνωσης εντυπωσιασμού και να έχει ένα βάθος. Επειδή αφορά ένα πολύ μεγάλο και ευαίσθητο κομμάτι φοιτητών -όπως και σε οποιοδήποτε άλλο τομέα δηλαδή- καλό είναι να γίνει δημόσια διαβούλευση προκειμένου να επιλεγούν οι καλύτερες προτάσεις και πρακτικές σε σχέση με την ποιότητα των σπουδών και να εξασφαλιστεί σαν μια διακριτή παρουσία στο μέλλον και όχι να γίνει μόνο και μόνο για να ικανοποιηθεί ένα αίτημα και να πιστωθεί στην εκάστοτε κυβέρνηση. Να είναι μια σοβαρή επένδυση στην πολιτιστική και καλλιτεχνική παιδεία και όχι μια απόφαση εντυπωσιασμού. Και αυτό θέλει χρόνο και ανθρώπους που να γνωρίζουν τι είναι το καλύτερο».

● Και το γεγονός της συγχώνευσης του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου με τον ΕΚΚΟΜΕΔ πώς το βλέπετε;

«Θα πρέπει να γίνουν πιο εύκολα τα πράγματα με λιγότερη γραφειοκρατία, κυρίως για τους νέους ανθρώπους, ενώ παραμένει ο σκόπελος της εύρεσης χρηματοδότησης. Ετσι κι αλλιώς είναι δύσκολα τα πράγματα στην κινηματογραφική αγορά γιατί έχουμε ένα μικρό κοινό σε σχέση με άλλες χώρες που βλέπουν ταινίες που δεν είναι μπλοκμπάστερ. Κι έτσι οι ελληνικές ταινίες εκτός από το να βρουν χρηματοδότηση χρειάζεται να έχουν εξωστρέφεια και για να βγουν στο εξωτερικό θέλει πολλή πίστη, τύχη, ιδρώτα και στήριξη από την Πολιτεία».

● Φέτος πρωταγωνιστείτε και σε μία ακόμη παράσταση, στο «Τριαντάφυλλο στο στήθος» του Τένεσι Ουίλιαμς σε σκηνοθεσία Γ. Τσουρή. Αναρωτιέται κανείς πόσες δουλειές οφείλει να κάνει ένας ηθοποιός για να επιβιώσει…

«Δεν είναι θέμα μόνο των ηθοποιών. Ισως είμαστε σε πολύ δύσκολη μοίρα έτσι κι αλλιώς, αλλά η ερώτηση αφορά το πώς επιβιώνει ένας εργαζόμενος νέος σήμερα. Δεν έχει να κάνει μόνο με μας, υπάρχουν και άλλοι που τα βγάζουν πέρα, πολύ πιο δύσκολα από μας. Οι νέοι έχουν να αντιμετωπίσουν ένα πολύ σκληρό εργασιακό περιβάλλον και στον τομέα μου αφόρητα σκληρό ορισμένες φορές. Σίγουρα δεν επιβιώνει με την επιδοματική πολιτική που κατά καιρούς επιλέγει η κυβέρνηση για να λέει ότι κάτι κάνει. Χρειάζεται μια πολιτική πολύ πιο βαθιά για να στηρίξει τους νέους ανθρώπους κι όχι ένα κερασάκι στην τούρτα, του τύπου πάρτε τώρα ένα 100ευρω και μη διαμαρτύρεστε άλλο».

● Παρά τις δυσκολίες και του κόσμου βλέπουμε, ευτυχώς, γεμάτα θέατρα και καλές δουλειές.

«Δεν ξέρω πώς να το εξηγήσω. Νομίζω ότι μετά την καραντίνα είχε λείψει η άμεση επαφή σε πολύ κόσμο. Βέβαια εύχομαι αυτή η τάση να οφείλεται στο γεγονός ότι ο κόσμος πραγματικά ψυχαγωγείται από το θέατρο. Εγώ ακόμα γνωρίζω κόσμο που έρχεται στο θέατρο και είναι η πρώτη του φορά. Και ίσως οι άνθρωποι που για πρώτη φορά βλέπουν θέατρο να το κάνουν επειδή υπάρχει πληθώρα καλών παραστάσεων και το εντάσσουν στην ψυχαγωγία τους, έστω για μια-δυο φορές το χρόνο. Πυλώνες πάντα είναι οι θεατρόφιλες κυρίες που δεν χάνουν παράσταση. Ωστόσο νομίζω ότι σε οποιαδήποτε περίοδο μια καλή παράσταση θα βρει τον κόσμο της. Το θέμα είναι ότι θα πρέπει να φροντίσουμε να υπάρχει αποζημίωση και για τους ανθρώπους που χάνουν τη δουλειά τους (στο θέατρο ή στην τηλεόραση). Δεν τελειώνει αν κάτι δεν πάει καλά, αλλά δεν μπορεί να είμαστε μαζί στην επιτυχία και στην αποτυχία να είστε μόνοι σας».

♦ «Τα 39 Σκαλοπάτια»
του Πάτρικ Μπάρλοου. Θέατρο «Τζένη Καρέζη» (Ακαδημίας 3, Αθήνα, τηλ.: 210 3636144, 210 3644921) Μετάφραση – σκηνοθεσία: Μάκης Παπαδημητρίου
Κίνηση – βοηθός σκηνοθέτις: Σεσίλ Μικρούτσικου
Σκηνικά – φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης
Κοστούμια: Clare Bracewell
Μουσική: Θοδωρής Οικονόμου
Video: Ζίνα Παπαδοπούλου
Παίζουν: Μάκης Παπαδημητρίου, Γρηγορία Μεθενίτη, Γιάννης Λατουσάκης, Παναγιώτης Γουρζουλίδης. Εισιτήρια: 15-18€. Προπώληση: more.com