Το τελευταίο δίμηνο (μετά το τέλος του ημερολογιακού καλοκαιριού) παρατηρείται το εξής φαινόμενο: Ολοι οι ανοιχτοί χώροι σε ολόκληρη την επικράτεια, αλλά προ πάντων στην Αθήνα, έχουν μετατραπεί σε συναυλιακούς χώρους για κάθε τύπο και για κάθε είδους μουσική. Δεν έχει πράγματι καμιά σημασία η μουσική που παίζεται και ακούγεται! Εκείνο που πρωτεύει είναι η ικανοποίηση μιας αισθητικής εμπειρίας η οποία έχει η ίδια αλλοτριωθεί!
Είτε πάμε στο Ηρώδειο είτε στο Καλλιμάρμαρο και σε πολλά άλλα υπαίθρια θέατρα, διαπιστώνουμε ότι πράγματι δημιουργοί και καλλιτέχνες συμμετέχουν με ιδιαίτερο οίστρο στις σχετικές συναυλιακές εκδηλώσεις. Σ’ αυτούς τους χώρους δεν δημιουργούνται συνθήκες ούτε για την «κατασκευή» του έργου τέχνης και πολύ περισσότερο για την «υποδοχή» του.
Οταν οι Max Horkheimer και Theodor W. Adorno μιλούσαν για την «πολιτιστική βιομηχανία» σε μια εποχή δημιουργίας του πνεύματος και της τέχνης εννοούσαν ότι η τέχνη μόνον ως δημιουργία μπορεί να υπάρξει. Και οποιαδήποτε προσπάθεια «ανακατασκευής» του δημιουργικού πνεύματος υπό τους όρους της τεχνολογίας της εποχής τους (μετά τον πόλεμο) ισοδυναμούσε με ακύρωση του ίδιου του έργου τέχνης.
Στα δικά μας τώρα: στην ελληνική πολιτική κοινωνία των ημερών μας δεν διαμορφώνονται συνθήκες δημιουργίας. Αντιθέτως επικρατούν «συνθήκες κατανάλωσης» όλων των έργων τέχνης που έχουν δημιουργηθεί κατά τα τελευταία πενήντα χρόνια. Δεν θα ήθελα να αναφέρω ονόματα καλλιτεχνών σε όλους τους τομείς της τέχνης (σε όλους τους τύπους της τέχνης) οι οποίοι με τη δημιουργία τους συνέβαλαν αποφασιστικά στη διαμόρφωση του ελληνικού πνεύματος μεταπολεμικά. Αλλά συμβαίνει κάτι που θα μπορούσα να περιγράψω ως εξής: η μεταπολεμική δημιουργία στον ευρύτερο πνευματικό χώρο στην κοινωνία μας (μουσική, λογοτεχνία, θέατρο κ.λπ.) ύστερα από ογδόντα τόσα χρόνια «μεταμορφώθηκε» σε πολιτιστική βιομηχανία.
Για την «ελληνική περίπτωση» αυτή η μεταμόρφωση προσθέτει ένα επίπεδο το οποίο δεν είναι άλλο από το οικονομικό. Η αποκλειστική κυριαρχία του οικονομικού στοιχείου επί του δημιουργικού πνεύματος είναι πια για τα ελληνικά δεδομένα ένα factum! Η Αννα Βίσση στο Καλλιμάρμαρο (Σάββατο 5 Οκτωβρίου 2024) υποστασιοποιεί τη «μεταμόρφωση» της τέχνης σε πολιτιστική βιομηχανία. Για την Ελλάδα του εικοστού πρώτου αιώνα τα καλλιτεχνικά όρια της δημιουργίας προσδιορίζονται από τις συνθήκες της πολιτιστικής βιομηχανίας.
* Πολιτικός φιλοσόφος
-320x213.png)
