Στο ακόμα και σήμερα επίκαιρο βιβλίο του «Το σοκ του μέλλοντος», ο Αλβιν Τόφλερ περιγράφει τέσσερις τρόπους αντίδρασης από τα «θύματα του σοκ του μέλλοντος». Πρώτος είναι αυτός του Αρνητή: «Η στρατηγική του Αρνητή είναι να μπλοκάρει την ανεπιθύμητη πραγματικότητα». Ετσι, σήμερα έχουμε για παράδειγμα τους αρνητές της κλιματικής αλλαγής, καθώς αυτή αποτελεί ένα κατακλυσμιαίο γεγονός που προκαλεί σοκ και δέος.
Δεύτερος, είναι αυτός του Εξειδικευτή: «Ο Εξειδικευτής μπλοκάρει τις νέες ιδέες και πληροφορίες. Αντί γι’ αυτό προσπαθεί δυναμικά να συμβαδίζει με την αλλαγή – αλλά μόνο σε έναν συγκεκριμένο και όχι ευρύ τομέα της ζωής». Ο Τόφλερ φέρνει για παράδειγμα «έναν γιατρό ή έναν δημοσιογράφο, ο οποίος κάνει χρήση των πιο πρόσφατων εξελίξεων στο επάγγελμά του, αλλά παραμένει ερμητικά κλειστός απέναντι σε κάθε κοινωνική, πολιτική ή οικονομική καινοτομία».
Τρίτος, είναι αυτός του Οπισθοδρομικού: Πρόκειται «για την ιδεοληψία της επιστροφής σε παλαιότερα επιτυχείς τρόπους προσαρμογής που τώρα είναι άσχετοι και ακατάλληλοι. Ο οπισθοδρομικός μένει προσκολλημένος σε προηγούμενες προγραμματισμένες αποφάσεις και συνήθειες, με μια δογματική αφοσίωση. […] Η αστυνομία στο παρελθόν διατηρούσε την τάξη. Συνεπώς για να διατηρήσουμε την τάξη το μόνο που χρειαζόμαστε είναι περισσότερη αστυνόμευση. Στο παρελθόν η αυταρχική διαπαιδαγώγηση ήταν αποτελεσματική. Συνεπώς τα σημερινά προβλήματα οφείλονται στην “επιτρεπτικότητα”».
Τέλος, είναι αυτός του Υπερ-απλουστευτή: Στην πολυσύνθετη σημερινή πραγματικότητα που αποτελείται από εκατομμύρια ψηφίδες και χαρακτηρίζεται από πολυπλοκότητα, αυτός αποζητά μία και μοναδική εξίσωση που να εξηγεί τα πάντα. Ισως αυτός είναι σήμερα και ο κυρίαρχος τρόπος: οι άνθρωποι τείνουν να απωθούν τις πολύπλοκες σκέψεις και επιζητούν «να κόψουν δρόμο» στη σκέψη, δηλαδή ένα απλουστευτικό short cut. Αυτή η τάση τούς μετατρέπει σε εύφορο έδαφος για κάθε είδους συνωμοσιολογική σκέψη, την οποία προσφέρει αφειδώς η Ακροδεξιά, αλλά όχι μόνο. Ο συνωμοσιολόγος αρπάζεται τυχαία από διάφορες θεωρίες και ιδέες και μετατρέπεται σε έναν πιστό που υιοθετεί το δόγμα «πίστευε και μη ερεύνα».
Και οι τέσσερις αυτοί τρόποι αποτελούν οδούς διαφυγής από την πραγματικότητα και απομακρύνουν τους ανθρώπους από τα προβλήματα της καθημερινότητας, καθιστώντας τους όντως «θύματα του σοκ του μέλλοντος». Επί της ουσίας αποτελούν μορφές νεύρωσης, η οποία δεν επιτρέπει στο μέλλον να γεννηθεί και να εκφραστεί.
Η πολυπλοκότητα είναι ο τρόπος ύπαρξης της ύλης, ακόμα και της σκεπτόμενης. Δεύτερο χαρακτηριστικό της είναι η ποικιλομορφία (diversity). Χαρακτηριστικό των απανταχού ακροδεξιών και φασιστών αποτελεί πως τους είναι ανυπόφορη η ποικιλομορφία και γι’ αυτό επιχειρούν να επιβάλουν την ομοιομορφία. Παλαιότερα ο Εβραίος, σήμερα ο μουσουλμάνος, ο αριστερός, ο μαύρος, ο ομοφυλόφιλος πρέπει να ισοπεδωθούν, προκειμένου να επιβληθεί έξωθεν η κατάργηση της διαφορετικότητας.
Αρα απαιτείται στοχασμός και για την πολυπλοκότητα και για την ποικιλομορφία. Εύκολες απαντήσεις δεν υπάρχουν και εάν προσπαθούμε να τις επιβάλουμε στην πραγματικότητα, τότε τη «σκοτώνουμε». Πολύ περισσότερο, δεν υπάρχει short cut στη σκέψη. Η γνώση απαιτεί προσπάθεια, γιατί δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμα το «χάπι της γνώσης», το οποίο θα «καταπίνουμε» και ξαφνικά θα γινόμαστε φωτεινοί παντογνώστες.
