O σπουδαίος Γιώργος Σγουράκης, ο άνθρωπος που δημιούργησε τη μοναδική και αξεπέραστη εκπομπή «Μονόγραμμα», έφυγε από τη ζωή χθες σε ηλικία 78 ετών. Παραγωγός και σκηνοθέτης, ήταν από εκείνους που σφράγισαν με το έργο και την παρουσία τους (και) την ΕΡΤ. Αν και το τελευταίο διάστημα εξέφραζε σοβαρά παράπονα για την τωρινή Διοίκηση της ΕΡΤ και, κυρίως, τον πρόεδρό της Κωνσταντίνο Ζούλα. Ο Γιώργος θεωρούσε τον εαυτό του ριγμένο και είχε δίκιο. Μου τα έλεγε κι εμένα συχνά-πυκνά στα τηλεφωνήματα που μου έκανε, κυρίως τα πρωινά του Σαββάτου ώστε να μιλάμε περισσότερο και πιο άνετα. Η στάση της τωρινής διοίκησης της Δημόσιας Τηλεόρασης απέναντί του ήταν απαράδεκτη κι εντελώς προσβλητική. Τον έκοψαν από το πρόγραμμα, δουλεύοντάς τον και από πάνω. Τραγικό. Η ΕΡΤ έβγαλε ανακοίνωση πάντως σημειώνοντας πως «η διοίκηση της ΕΡΤ εκφράζει τα ειλικρινή συλλυπητήριά της στην οικογένεια και στους οικείους του».
Αποχαιρετισμός
«Πήγαινε πατέρα γιατί εδώ ο κόσμος έχει γεμίσει τσογλάνια, όπως κάποτε σου έλεγε κι ο Τσαρούχης», έγραψε ο γιος του Στέλιος στα social media, υπονοώντας φυσικά και τα παραπάνω. «Κοιτάνε να καταστρέψουν και να εξαφανίσουν το έργο σου γιατί εσένα σε έτρεμαν και δεν τολμούσαν να σε αντιμετωπίσουν στα ίσα, μα τώρα σε παραμέρισαν όταν σ’ αισθάνθηκαν λαβωμένο από την αρρώστια, κι αυτό σε πλήγωσε βαθιά. Αυτό περίμεναν χρόνια».
Το «Μονόγραμμα», για τέσσερις δεκαετίες, παρουσίασε περισσότερες από 400 προσωπικότητες της Ελλάδας των τεχνών και των γραμμάτων, δουλειά που χαρακτηρίστηκε «Εθνικό Αρχείο». Ο ίδιος ο Γιώργος Σγουράκης σε συνέντευξή του στον Βίκτωρα Μοντζέλλι στο Newsbomb αποκάλυπτε πώς ξεκίνησε το «Μονόγραμμα»:
Ολα ξεκίνησαν με έναν απλό τρόπο. Κάποια στιγμή σκέφτηκα ότι η τηλεόραση δεν έχει δώσει στο λαό αυτό που έχει ανάγκη. Μια πνευματική εκπομπή. Ζήτησα να κάνω κάποια πνευματικά πράγματα, ένα εκ των οποίων ήταν μια εκπομπή για τον Γιώργο Σεφέρη, με την προοπτική να γίνει αυτή η εκπομπή το 1979-80 που ήταν τα 80 χρόνια από τη γέννησή του. Βρισκόμαστε στο 1978. Δεν είχε παρουσιαστεί ποτέ ο Σεφέρης στην τηλεόραση. Είχα την εντύπωση πως θα ήταν εύκολο για να συγκεντρώσω το υλικό της εκπομπής. Το είπα στον Ελύτη τότε. Μου λέει «καταπληκτική ιδέα, μιλάω πρώτος εγώ». Ακολούθως μπήκαν όλες οι δυνάμεις. Τότε διαπίστωσα ότι δεν υπήρχε ανάλογο υλικό του Σεφέρη. Ούτε εικαστικό, ούτε κάτι που να σε βοηθάει στην εικόνα. Υπήρχε μια μικρή ταινιούλα 10 λεπτών που είχε κάνει στη σουηδική ακαδημία όταν πήρε το Νόμπελ, με μια μικρή του συνέντευξη, στα αγγλικά, διάρκειας ενάμισι-δυο λεπτών. Εκεί διάβασε το μοναδικό ντοκουμέντο που υπάρχει με τον Σεφέρη, την «Ανδρομέδα». Πανικοβλήθηκα τότε. Μετέφερα τον προβληματισμό μου στον Ελύτη. «Δεν υπάρχουν ντοκουμέντα. Ούτε για σένα, για κανέναν ποιητή», του είπα. «Η ιδέα μου είναι να προχωρήσω στη δημιουργία μιας σειράς εκπομπών, να καταγραφούν οι πνευματικοί άνθρωποι και να υπάρχει ένα τεκμήριο της παρουσίας τους στη ζωή». Μου λέει ο Ελύτης, ωραία ιδέα, κάτσε να το συζητήσουμε. Το συζητήσαμε και κάποια στιγμή μου λέει: «Να σου πω έναν τίτλο; Βάλε το “Μονόγραμμα”». Το βρήκα καταπληκτικό και έτσι προχώρησε η εκπομπή. Με δυσκολίες βέβαια γιατί δεν μας το έδινε η ΕΡΤ. Εκείνη την εποχή υπήρχαν οι υποψίες ότι εμείς δεν ελεγχόμασταν, με την έννοια πως να παρουσιάσουμε τα πρόσωπα που εκείνοι θα ήθελαν. Τρία χρόνια τους πήρε να συμφωνήσουν. Ετσι κι αλλιώς σε αυτόν τον τόπο όλοι έχουμε τον χώρο μας. Ολοι. Και από την πλευρά της δεξιάς, και από το κέντρο, και από την αριστερά. Ολοι συμβάλλουν στη συνέχεια. Δεν μπορούσε να μείνει κάποια πλευρά έξω, που ίσως θα ήθελαν για πολιτικούς λόγους. Τότε ήταν πιο δύσκολα τα πράγματα. Ετσι, με αυτή την ιδέα φτάσαμε να το κάνουμε το 1982. Στην αρχή ρωτούσαν τι είναι η αυτοβιογραφία. Εκείνα τα χρόνια δεν υπήρχε η ιδέα της αυτοβιογραφίας. Ηταν ένα από τα άγνωστα πράγματα, τώρα όλα είναι αυτοβιογραφικά. Ολα. Αυτό είναι μια ικανοποίηση. Ετσι ξεκίνησε το «Μονόγραμμα» και μετά την τέταρτη-πέμπτη εκπομπή πήρε τον δρόμο του.
Δίπλα στον Γιώργο Σγουράκη, υπήρξε και η σύζυγός του Ηρώ. Διαβάζουμε στο κοινό βιογραφικό τους: «Σκηνοθέτες και δημιουργοί πνευματικών και πολιτιστικών ταινιών, οι οποίες έχουν προβληθεί και προβάλλονται από την ελληνική τηλεόραση και σε τηλεοπτικά δίκτυα του εξωτερικού. Εχουν σπουδάσει πολιτικές επιστήμες και σκηνοθεσία κινηματογράφου και έχουν ασχοληθεί επαγγελματικά με τη δημοσιογραφία. Το έργο τους στην ελληνική τηλεόραση μέχρι σήμερα αποτελείται από 1.000 ταινίες-ντοκουμέντα, μεταξύ των οποίων το “Μονόγραμμα”».
Και σε ένα άλλο βιογραφικό του Γιώργου: Γεννήθηκε στα Χανιά το 1946. Ασχολήθηκε αρχικά με τη δημοσιογραφία και με ραδιοφωνικές εκπομπές με ειδίκευση τον επαγγελματικό προσανατολισμό των νέων και από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 ως δημιουργός παραγωγός και σκηνοθέτης κινηματογραφικών και τηλεοπτικών ντοκιμαντέρ. Οι άλλες τηλεοπτικές εργασίες του αφορούν την καταγραφή του ελλαδικού χώρου με τις σειρές: «Εδώ γεννήθηκε η Ευρώπη» 60 εκπομπές, «Η άλλη Ελλάδα» 45 εκπομπές και «Αυτή είναι η Κρήτη» 40 εκπομπές. Ιδιαίτερο κεφάλαιο στο έργο του αποτελούν οι βιογραφικές ταινίες: «Ελευθέριος Βενιζέλος», «Στρατηγός Μακρυγιάννης», «Νίκος Καζαντζάκης», «80 χρόνια από τη γέννηση του Γιώργου Σεφέρη», «Κωνσταντίνος Καραμανλής» κ.ά. Αυτοβιογραφικές ταινίες-ντοκουμέντα είναι: «Οδυσσέας Ελύτης», «Γιάννης Ρίτσος» και η πρόσφατη 5ωρη ταινία «Μίκης Θεοδωράκης – κινηματογραφική αυτοβιογραφία, ντοκουμέντα της ζωής και του έργου του». Η ταινία του «Θεόφιλος», σε κείμενα Οδυσσέα Ελύτη και σκηνοθεσία Γιώργου Καριπίδη πήρε το Α’ Βραβείο του κινηματογραφικού Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 1979 και βραβεύτηκε σε άλλα Φεστιβάλ όπου προβλήθηκε.
Το 2012 η Ακαδημία Αθηνών αναγνώρισε και βράβευσε οπτικοακουστικό έργο, απονέμοντας έτσι στους Γιώργο και Ηρώ Σγουράκη το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου τους και ιδίως για το «Μονόγραμμα» με το σκεπτικό ότι «οι βιογραφικές τους εκπομπές αποτελούν πολύτιμη προσωπογραφία Ελλήνων που έδρασαν στο παρελθόν αλλά και στην εποχή μας και δημιούργησαν, όπως χαρακτηρίστηκε, έργο “για τις επόμενες γενεές”».
Πρωτοπόρος
Τον αποχαιρέτισε και η Εταιρεία Ελλήνων Σκηνοθετών: «Ο Γιώργος Σγουράκης υπήρξε πρωτοπόρος της ανανέωσης του ντοκιμαντέρ, με κορυφαία την πολυβραβευμένη εκπομπή της δημόσιας τηλεόρασης “Μονόγραμμα”, μία από τις σημαντικότερες σειρές ντοκιμαντέρ, που κάλυψε επί δεκαετίες όλες τις εκφάνσεις του ελληνικού πολιτιστικού τοπίου, με τη συνεργασία δεκάδων νέων Ελλήνων σκηνοθετών υπό την εμπνευσμένη καθοδήγηση τόσο του ίδιου του Γιώργου Σγουράκη όσο και της γυναίκας του Ηρώς Σγουράκη».
Και η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη: «Ο Γιώργος και η Ηρώ Σγουράκη δημιούργησαν, με πείσμα απέναντι σε κάθε αντιξοότητα, μια μοναδική κιβωτό, συνδυάζοντας, όσο ελάχιστοι άλλοι στο είδος τους, την υψηλή ποιότητα με τη μαζικότητα που είναι σύμφυτη με το μέσο το οποίο τίμησαν. Επανακαθόρισαν τι σημαίνει πολιτιστική τηλεόραση, χωρίς εκπτώσεις, αλλά με μεγάλο σεβασμό για το κοινό».
