Mε τον ερωτισμό της Σαπφώς και τη σάτιρα του Λαζόπουλου

Η κορυφαία ποιήτρια της αρχαιότητας, ισάξια του Ομήρου, η 10η Μούσα, η Σαπφώ, που ύμνησε τον έρωτα μεταξύ γυναικών, ένα σύμβολο διαχρονικό της ελεύθερης έκφρασης σεξουαλικής ταυτότητας, βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο, στη γενέτειρά της, τη Λέσβο, με το φεστιβάλ που οργάνωσε η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου για να την τιμήσει: το 1ο Sappho Lesvos Festival. Για τρεις ημέρες, από 20 έως 22 Ιουνίου, με ομιλίες, συζητήσεις, αναλόγια, περφόρμανς, stand up comedy –τα περισσότερα πρωτογενείς δημιουργίες από σημαντικούς καλλιτέχνες και πανεπιστημιακούς από την Ελλάδα και το εξωτερικό– που οργανώθηκαν σε αναγνωρίσιμα τοπόσημα του όμορφου νησιού, αναδείχτηκε η εμβληματική προσωπικότητα και το έργο της Σαπφώς. Η Λέσβος με τον μεγάλο πολιτισμικό πλούτο από την αρχαιότητα έως σήμερα εξέπεμψε μηνύματα που αφορούν την αποδοχή και τη συμπερίληψη, επιβεβαίωσε ότι η Τέχνη και ο Πολιτισμός δεν έχουν στεγανά.

Ιδιαίτερα επίκαιρες, καθώς πρόσφατα έγινε νόμος η ισότητα στον γάμο, αποδείχτηκαν οι συζητήσεις για το δικαίωμα των γυναικών στον σεξουαλικό προσανατολισμό, που έγιναν το πρωί της Παρασκευής, με ομιλητές την Ευγενία Γιακουμοπούλου, επικεφαλής της Μονάδας Σεξουαλικού Προσανατολισμού και Ταυτότητας Φύλου (SOGI), Συμβούλιο της Ευρώπης, την πρόεδρο του σωματείου «Ουράνιο Τόξο» Στέλλα Μπελιά και τη Βενετία Κάντσα, καθηγήτρια Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου.

Η πρώτη μέρα του ήταν μια δροσερή βουτιά στην ποίηση της Σαπφώς με ακαδημαϊκές προσεγγίσεις που αναδεικνύουν νέες πτυχές του έργου της. Στο Πολιτιστικό Κέντρο στην Ερεσό, εκεί όπου γεννήθηκε η μεγάλη ποιήτρια, η μεταφράστριά της, συγγραφέας Τασούλα Καραγεωργίου, περιέγραψε με παραδείγματα πως απόηχοι των στίχων της ευνοούμενης της θεάς του έρωτα υπάρχουν στα δημοτικά μας τραγούδια, ιδιαίτερα της αγάπης: ο έρως ο λυσιμελής στη Σαπφώ, γίνεται «η αγάπη κόβει γόνατα» στο δημώδες. Η Sandra Boehringer, καθηγήτρια Ελληνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου, στάθηκε σε ένα ποίημα και σε σπαράγματα στίχων που βρέθηκαν σε παπύρους το 2004 και 2014 και ενισχύουν την άποψη ότι η Σαπφώ ύμνησε τον έρωτα μιας γυναίκας για μια άλλη γυναίκα, τη Σαπφική φωτιά. Παράλληλα, η Laurie Laufer, καθηγήτρια στις ψυχαναλυτικές σπουδές στο Université Paris Cité, εγκωμίασε τις «ηρωίδες του μοντερνισμού», που στα τέλη του 19ου αιώνα αμφισβήτησαν τα προνόμια μιας πατριαρχικής κοινωνίας, τότε που ιατρικές μελέτες ανέλυαν τη «σεξουαλική αντιστροφή» και τον «εκφυλισμό». Ενώ ο Παναγιώτης Βερναρδάκης, διδάκτορας του Πανεπιστημίου Φρανκφούρτης, τόνισε ότι οι προκαταλήψεις για τη Σαπφώ στην εποχή της ξεκίνησαν από την Αθήνα, όπου οι γυναίκες ήταν κλεισμένες στον γυναικωνίτη, ενώ στη Λέσβο ήταν ελεύθερες, σπούδαζαν ανώτερα μαθήματα, ποίηση και μουσική, έπαιρναν μέρος σε συζητήσεις με άντρες.

Ο λυρισμός και η ένταση της σαπφικής ποίησης αναδείχτηκαν αμέσως μετά με την υπέροχη θεατρική απαγγελία της Μαρκέλλας Γιαννάτου, συνοδευόμενη από τη Σταυρούλα Σπανού στο σαντούρι. Μπροστά από το Μουσείο Ερεσού ακούστηκε η «Ωδή στην Αφροδίτη», ποιήματα για τον αποχωρισμό, την ξενιτεμένη φίλη, αλλά και για τη φθορά του χρόνου και την αθανασία.

Το δεύτερο βράδυ στο υποβλητικό Ιερό του Μέσσου, κέντρο παλλεσβιακής λατρείας, ανάμεσα στις αρχαιότητες και τα δέντρα, η Στεφανία Γουλιώτη και η Λουκία Μιχαλοπούλου παρουσίασαν ένα θεατρικό αναλόγιο ειδικά για το Φεστιβάλ με κείμενα, σε μεταμοντέρνο ύφος, εμπνευσμένα από μυθικές γυναίκες της αρχαιότητας, την Κλυταιμνήστρα, την Αντιγόνη, τη Φαίδρα, τη Σαπφώ, με κοινό άξονα «τον απόλυτο έρωτα σαν αρρώστια και σαν προορισμό». Τη μουσική και εικαστική επιμέλεια είχε ο Αντρέας Μαντάς.

Το τελευταίο βράδυ, στο Κάτω Κάστρο, την ώρα που έδυε ο ήλιος μέσα στη θάλασσα, «έδυσε» στα νερά του Βορείου Αιγαίου, φορώντας ένα μακρύ λευκό ένδυμα, η φημισμένη Γερμανίδα καλλιτέχνις Julia Krahn, που παρουσίασε την εντυπωσιακή περφόρμανς «Hesperus – The Lost Child», σε μουσική σύνθεση του Zowa. Επαναλαμβάνοντας στα αρχαία ελληνικά στίχους της Σαπφώς, σε έναν κύκλο από ξύλα, κόκαλα ζώων, όστρακα, έδωσε το μήνυμά της «για την έλλειψη της αγάπης απέναντι στον πλανήτη, στον άνθρωπο, τον εαυτό μας».

Τον επίλογο των εκδηλώσεων έγραψε ο Λάκης Λαζόπουλος με την παρέα του, τον Δημήτρη Χριστοφορίδη και τον Ζήση Ρούμπο, σκορπίζοντας γλυκόπικρο γέλιο στο πολυάριθμο κοινό, στις πρόσφατα ανακαινισμένες αποθήκες Σαπλιτζά. Στη stand up comedy σχολίασαν με τόλμη και χιούμορ, βάζοντας το προσωπικό τους αποτύπωμα, αψηφώντας την πολιτική ορθότητα, τις σχέσεις με τις μαμάδες, τους μπαμπάδες, τις οικογενειακές αλλά και τις ερωτικές σχέσεις.

Ασφαλώς ο Λαζόπουλος δεν μπορούσε να μην εμπλέξει και την πολιτική επικαιρότητα, με αιχμές για Μητσοτάκη, λέγοντας πως το σχέδιό του για τις πυρκαγιές είναι… εκκενώστε. «Εκκενώστε το ένα χωριό, εκκενώστε το άλλο. Κάποια στιγμή θα μας πει εκκενώστε τη χώρα. Θέλω να μείνω μόνος μου…».

Εκτός από πρωτότυπες εκδηλώσεις (καλλιτεχνική επιμέλεια: LUMAD και Βασιλεία Ζερβού), τις οποίες συντόνισε η δημοσιογράφος Μαρία Νικόλτσιου, οι προσκεκλημένοι γεύτηκαν μια άψογη φιλοξενία από τον περιφερειάρχη Κώστα Μουτζούρη και την ομάδα του στην πατρίδα του ούζου, με τα εκατομμύρια ρίζες ελιές, τα υπέροχα αρχοντικά, τα ηφαιστειογενή εδάφη, τα μνημεία, τις καθαρές θάλασσες, την «καλλονή» σαρδέλα. Στη Λέσβο, «ίδιο πλατανόφυλλο καταμεσής του πελάγους», σύμφωνα με τον Ελύτη.