Σε δέκα μέρες ψηφίζουμε στις ευρωεκλογές, οπότε το σημερινό σημείωμα θα το αφιερώσουμε στα λεξιλογικά της Ευρώπης, όσο κι αν η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν ταυτίζεται με την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Ως γεωγραφικός όρος η Ευρώπη εμφανίζεται πρώτη φορά στον ομηρικό ύμνο «Εις Απόλλωνα», όπου έχει τη σημασία της ηπειρωτικής χώρας σε αντιδιαστολή προς την Πελοπόννησο και τα νησιά, ενώ αργότερα δηλώνει την έκταση ανάμεσα στη Μικρά Ασία και τη Βόρεια Αφρική. Αρχαίο είναι και το εθνωνύμιο Ευρωπαίος – ο Ιπποκράτης γράφει ότι «απολεμώτεροι εισίν των Ευρωπαίων οι Ασιηνοί, και ημερώτεροι τα ήθεα».
Ευρώπη βεβαίως ήταν και η κόρη του Φοίνικα (ή του Αγήνορα) και της Τηλέφασσας, που ο Δίας, αφού πήρε μορφή ταύρου, την απήγαγε και τη μετέφερε στην Κρήτη, η μητέρα του Μίνωα, του Ραδάμανθυ και του Σαρπηδόνα. Την αρπαγή της Ευρώπης τη βλέπουμε στα ελληνικά κέρματα των 2 ευρώ.
Πολύ μελάνι έχει χυθεί για την ετυμολογία της Ευρώπης· μπορεί να προέρχεται από το ευρύς + ωψ, η μεγαλομάτα δηλαδή, αν η κόρη έδωσε τ’ όνομά της στην ήπειρο, ή από το ευρωπός = πλατύς, εκτεταμένος. Αλλοι το παράγουν από το ευρώς = μούχλα, υγρασία, ενώ υπάρχει άποψη και για σημιτική προέλευση, από λέξη που δηλώνει τη Δύση. Πάντως, από τα ελληνικά, και μέσω λατινικών, η λέξη πέρασε στις περισσότερες άλλες γλώσσες, π.χ. Europe στα αγγλογαλλικά ή Europa ή Avrupa στα τουρκικά.
Η λέξη «ευρωπαϊκός» εμφανίστηκε στη γλώσσα μας τον 19ο αιώνα, ενώ υπάρχει και το ευρώπιο, ένα σπανιότατο τοξικό μέταλλο που ανήκει στις σπάνιες γαίες· έτσι το ονόμασε, προς τιμή της Ευρώπης, ο Γάλλος χημικός Ευγένιος Ντεμαρσέ που το ανακάλυψε περί το 1901· χρησιμοποιείται για να δίνει κόκκινο χρώμα στις οθόνες καθοδικού σωλήνα.
Τις τελευταίες δεκαετίες πανταχού παρόν είναι το πρόθημα ευρω- που χρησιμοποιείται για νεολογισμούς που αναφέρονται είτε στην Ευρώπη είτε στην Ε.Ε., από τους ευρωβουλευτές και το Ευρωκοινοβούλιο έως τους ευρωσκεπτικιστές, περνώντας από την ευρωλίγκα που την κατέκτησε πρόσφατα ο Παναθηναϊκός. Η ευρωζώνη βέβαια αναφέρεται στο ευρώ, το κοινό νόμισμα.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Ενωση ιδρύθηκε το 1957 ως Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, με έξι αρχικά κράτη-μέλη (Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο), ενώ αργότερα προστέθηκαν το Ηνωμένο Βασίλειο, η Δανία και η Ιρλανδία. Η Ελλάδα μπήκε στην ΕΟΚ το 1981 ως δέκατο μέλος, ενώ τις επόμενες δεκαετίες έγινε η μετονομασία σε Ευρωπαϊκή Ενωση και αυξήθηκε ο αριθμός των κρατών-μελών σε 28 για να πέσει σε 27 μετά το αναπάντεχο ή αναμενόμενο Μπρέξιτ.
Μια και το επίθετο «ευρωπαϊκός» μπορεί να αναφέρεται και σε ολόκληρη την ήπειρο, για να αναφερθούμε αναμφίσημα στην τότε ΕΟΚ λέγαμε «κοινοτικός»· από τότε που έγινε Ε.Ε., λέμε «ενωσιακός» (ή ευρωενωσιακός).
Τα ευρωπαϊκά και ενωσιακά ολοκληρώνονται εδώ, αλλά θα συνεχίσουμε την επόμενη Τετάρτη με τα λεξιλογικά των εκλογών και της ψήφου.
