Επισφαλείς βιογραφίες σε έναν κόσμο ευελιξίας

«Toν 14ο αιώνα η αγγλική λέξη “job” σήμαινε μέρος ή κομμάτι κάποιου πράγματος που μπορούσε να μεταφερθεί. Σήμερα η ευελιξία επαναφέρει αυτήν την κρυμμένη σημασία της λέξης “job” αφού στη διάρκεια της ζωής τους οι άνθρωποι ασκούν μέρη εργασίας, κομμάτια δουλειάς».

Αυτή η διαπίστωση του καθηγητή Κοινωνιολογίας στο London School of Economics, Ρίτσαρντ Σενέτ, από το κλασικό του δοκίμιο με τίτλο «Ο ελαστικοποιημένος άνθρωπος» (εκδόσεις Πεδίο) αποτελεί απλώς μία από τις ιδιαίτερα εμβληματικές υποσημειώσεις στο 534 σελίδων βιβλίο του Γιώργο Τσιώλη, καθηγητή στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, με τίτλο «Επισφαλείς βιογραφίες. Εργασιακές διαδρομές και ταυτότητες στον μετασχηματιζόμενο κόσμο της εργασίας».

Επιλέξαμε αφαιρετικά αυτήν τη μικρή υποσημείωση και ολίγον αυθαίρετα – σε σχέση με τον όγκο και τα ιδιαίτερα σημαντικά για το ακαδημαϊκό κοινό κι όλους όσοι θέλουν να διεισδύσουν βαθύτερα στον σύγχρονο κόσμο της εργασίας και των εργασιακών σχέσεων. Κι ο λόγος είναι ότι μέσα από την αναφορά του Σενέτ αποδίδεται περιεκτικά η νέα συνθήκη που βιώνει σήμερα, κυρίως, ο νέος μισθωτός, με μια κατά κάποιον τρόπο επιστροφή στο παρελθόν.

Και δεν εννοούμε την επάνοδο «στον κατακερματισμό του συνολικού έργου σε επιμέρους περιπτώσεις» με πυξίδα τη νόρμα και τον λεπτομερή καθορισμό καθηκόντων, δηλαδή στον φορντισμό «ως τύπο οργάνωσης της βιομηχανικής παραγωγής και της εργασιακής διαδικασίας που εμφανίστηκε στις αρχές του αιώνα, επικράτησε στις βιομηχανικές χώρες τη δεκαετία του ’30, περιήλθε σε κρίση τη δεκαετία του ’70 κι έλαβε την ονομασία του από την αμερικανική βιομηχανία Ford και χαρακτηρίζεται από τη μαζική παραγωγή ελάχιστα διαφοροποιημένων προϊόντων» (σελ. 24 του βιβλίου του Γ. Τσιώλη).

Εννοούμε την «επάνοδο» με διαρκείς μετατοπίσεις προς τα πίσω, δηλαδή από την πλήρη απασχόληση σε έναν κατακερματισμένο εργασιακό βίο, στο άθροισμα των πολλών διαφορετικών επαγγελμάτων, στα οποία αναγκάζεται να αναπροσαρμοστεί με ευελιξία. Εννοια-κλειδί που αλλάζει, όπως γράφει ο Σενέτ, «το ίδιο το νόημα της εργασίας κι επομένως και τις λέξεις που χρησιμοποιούμε γι’ αυτήν» (στην ίδια υποσημείωση).

Πώς, όμως, αλληλεπιδρούν οι μετασχηματισμοί της ευελιξίας της εργασίας και της γενικευμένης επισφάλειας στις επαγγελματικές ταυτότητες των ατόμων, στα βιογραφικά τους σχέδια και πώς συνδέονται με τη νοηματοδότηση της ζωής; Τι σημαίνει η υποκατάσταση της έννοιας «επαγγελματική ταυτότητα» από την έννοια «επαγγελματικό προφίλ»; Ή η «εργασία» από την «απασχόληση» και η «σταδιοδρομία» από την «καριέρα»; Kι αυτά είναι μόνο ορισμένα από τα πολλά ερωτήματα που διερευνά -με τη συμβολή αφηγηματικών συνεντεύξεων και πλούσιο θεωρητικό υλικό- ο συγγραφέας.

Οι «Επισφαλείς βιογραφίες» του Γ. Τσιώλη μοιάζουν με ένα κοινωνιολογικό ταξίδι στην ίδια την επισφαλή ύπαρξη των εργαζομένων. Στις αγωνίες και τις προσδοκίες τους. Ενα ταξίδι που ολοκληρώθηκε με τη σημαντική συμβολή του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, το οποίο μάλιστα μαζί με τις εκδόσεις Gutenberg διοργανώνουν παρουσίαση την προσεχή Τρίτη, στις 7.00 μ.μ., στο Γαλλικό Ινστιτούτο (Σίνα 31, Αθήνα). Στην παρουσίαση του βιβλίου θα μιλήσουν η Αννα Λυδάκη, ομότιμη καθηγήτρια Τμήματος Κοινωνιολογίας του Παντείου, ο Παναγής Παναγιωτόπουλος, αν. καθηγητής ΕΚΠΑ, η Χριστίνα Καρακιουλάφη, αν. καθηγήτρια Πανεπιστημίου Κρήτης, ο Χρήστος Γούλας. Παρέμβαση θα κάνει ο Γ. Αργείτης, καθηγητής Οικονομικών ΕΚΠΑ και επιστημονικός διευθυντής ΙΝΕ/ΓΣΕΕ.