Ο διεθνής εικαστικός καλλιτέχνης, βραβευμένος στην 47η Μπιενάλε της Βενετίας και καθηγητής στο τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας στον Βόλο, Αλέξανδρος Ψυχούλης, παρουσιάζει τη νέα έκθεσή του με τον τίτλο «Καταλογισμός» στην γκαλερί a.antonopoulou.art. «Είναι μια σειρά ζωγραφικών έργων με μολύβια ακουαρέλας που άρχισα να δουλεύω αμέσως μετά την πλημμύρα Ντάνιελ που έπληξε τη Θεσσαλία τον Σεπτέμβριο του 2023 και τελείωσα με τον ερχομό της άνοιξης. Οι χείμαρροι παρέσυραν το σπίτι μου στο νότιο Πήλιο και εγώ πρόλαβα να βγω απ’ αυτό λίγο πριν καταρρεύσει» μας λέει ο 58χρονος δημιουργός για τα δραματικά γεγονότα που βίωσε
● Διαβάζουμε -στο δελτίο Τύπου- ότι τα μεγάλα νέα έργα σας είναι μια θεραπευτική παιγνιώδης και ταυτόχρονα τρυφερή ματιά στην αγριότητα του φαινομένου. Θέλετε να περάσετε κάποιο μήνυμα μέσα από την έκθεσή σας;
Μην ψάχνετε για μηνύματα στα δικά μου έργα, ψάξτε για αβεβαιότητες, έχω μπόλικες. Τα μηνύματα προϋποθέτουν ένα μονοδιάστατο ιδεολόγημα που θέλεις με το στανιό να μεταφέρεις στα μυαλά του θεατή. Η ζωγραφική απευθύνεται αλλιώς, μπορεί να επιδράσει πιο άμεσα και να αντιπαρέλθει τον γλωσσικό τρόπο αντίληψης. Για να το ελαφρύνω -αν είναι δυνατόν κάτι τέτοιο με τα θέματα που καταπιάνομαι-, με τα μηνύματα καλό είναι να είμαστε επιφυλακτικοί. Κατά τη διάρκεια της καταιγίδας για παράδειγμα, το 112, η Πολιτική Προστασία, μου έστελνε μήνυμα στο κινητό μου που έλεγε «ΜΕΙΝΕΤΕ ΣΠΙΤΙ ΣΑΣ». Αυτό που έλεγε ήταν κάτι προφανές, το σπίτι στις συνειδήσεις μας είναι η ασφάλεια, το καταφύγιο, η σταθερότητα. Ομως εγώ έβλεπα ήδη την αυλή μου μαζί με την κληματαριά να παρασύρεται και κατάλαβα τι θα επακολουθήσει.
● Μετά την καταστροφή η ζωγραφική σας λειτούργησε και ως ψυχοθεραπευτική μέθοδος;
Το σπίτι ήταν ένα πέτρινο οικοδόμημα εκατό χρόνων επάνω σε μια παραλία του νότιου Πηλίου. Ηταν κάτι παραπάνω απ’ το σπίτι μου. Το είχα προσωποποιήσει. Αποτελούσε μέρος του εαυτού μου και μόνο εκεί ένιωθα ήρεμος και ολοκληρωμένος. Η απώλειά του ήταν πένθος. Είχα απελπιστεί. Ηθελα να γδάρω με τα νύχια μου τους τοίχους. Αντί γι’ αυτό άρχισα να γδέρνω τους μουσαμάδες με τις μύτες των μολυβιών μου και η απελπισία μου πήρε μορφή κι όσο συνέχιζα καταλάβαινα πως η ίδια η διαδικασία της ζωγραφικής έφτιαχνε έναν χώρο που μέσα του ένιωθα ξανά ασφαλής. Μπορείς να πεις πως υπήρξε μια ιδιοσυγκρασιακή ψυχοθεραπεία, αλλά οι αληθινοί ψυχοθεραπευτές πιθανόν και να διαφωνήσουν.
● Ενα φυσικό τρομακτικό φαινόμενο είναι ικανό να δημιουργήσει απρόβλεπτες συγκινήσεις. Αυτό το φαινόμενο εσείς το μετατρέψατε σε τέχνη. Εμπνέεστε εν γένει από τη φύση; Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να αναφερθείτε επιγραμματικά και στο βιβλίο σας με τον τίτλο «Τροφοσυλλέκτης».
Οι τελευταίες ραγδαίες εξελίξεις με το κλίμα αποδεικνύουν πως το αφήγημα με το οποίο μεγαλώσαμε, ότι «ο άνθρωπος δάμασε τη φύση», ήταν μια μοιραία αμετροεπής σαχλαμάρα. Αποσχιστήκαμε από τη φύση για να την εξουσιάσουμε, γίναμε «αφύσικοι» και τώρα κινδυνεύουμε να εξαφανιστούμε απ’ αυτήν. Μ’ αρέσει να εξαφανίζομαι οικειοθελώς μέσα της, είναι το σχολείο μου, ένα ανεξάντλητο πεδίο παρατήρησης. Ο «Τροφοσυλλέκτης» είναι ένα βιβλίο που μιλάει για την -όχι ανεξάντλητη- γενναιοδωρία της φύσης, την ευδαιμονία που σου προκαλούν οι αδιαμεσολάβητες γεύσεις της και για το ενδεχόμενο να μπορούμε να τραφούμε αντιπαρερχόμενοι την οικονομία της αγοράς.
● Κύριε Ψυχούλη, γνωρίζω ότι έχετε σταθερή συνεργασία με την γκαλερί a.antonopoulou.art στην Αθήνα, όπως έχετε και με την γκαλερί της Ζήνας Αθανασιάδη στη Θεσσαλονίκη. Το έργο σας μάλιστα με τίτλο «Το δωμάτιο», που παρουσιάσατε στην Αντωνοπούλου το 2009, βρίσκεται στην Τate του Λονδίνου.
Δεν συνεργάζομαι με απρόσωπες γκαλερί, αλλά με αγαπημένους ανθρώπους. Με την Αγγελική Αντωνοπούλου και τη Ζήνα Αθανασιάδου πορευόμαστε μαζί εδώ και πολλές δεκαετίες, είμαστε πια μια οικογένεια. Σε ένα κράτος που αδιαφορεί πλήρως για τη σύγχρονη εικαστική παραγωγή αυτές οι δύο γυναίκες πήραν πολλές φορές το ρίσκο να λειτουργήσουν με λογική μουσείου σύγχρονης τέχνης. Τέτοια έργα ήταν οι μεγάλες εγκαταστάσεις «Body Milk» (2003) και «Το δωμάτιο» (2009) που βρήκαν τη θέση τους στις μόνιμες συλλογές τού Guggenheim Museum της Νέας Υόρκης και του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης του Σικάγου το πρώτο και στην Τate του Λονδίνου το δεύτερο. Για να μη δημιουργούνται εντυπώσεις που θα έφερναν τους νέους Ελληνες καλλιτέχνες σε κατάθλιψη, είμαι σίγουρος πως αυτά τα μουσεία θα αγνοούσαν εντελώς την ύπαρξή μου αν δεν υπήρχε ένας υπέροχα τρελός συλλέκτης, ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος, που αγόραζε για χρόνια περίεργα έργα και στο τέλος τούς τα χάρισε.
● Θέλω να μας πείτε και για τον Τέτση, πώς ήταν ως «δάσκαλος»;
Τον Παναγιώτη Τέτση, τον δάσκαλό μου στην Καλών Τεχνών της Αθήνας, τον έβλεπα σαν δεύτερο πατέρα μου. Θέλω να πω ότι κι αυτόν και τον πατέρα μου τους θεωρούσα συντηρητικούς και βαθιά ρομαντικούς. Ιδίως όταν τους έβλεπα να ζωγραφίζουν τα τοπία. Στον τρίτο χρόνο της σχολής απομονώθηκα στο υπόγειο του Μικρού Πολυτεχνείου και δεν τον άφηνα να μου διδάξει τίποτα. Θα πρέπει να μ’ εκτιμούσε γιατί δεν έχασε ποτέ το κουράγιο του μαζί μου. Κάθε χρόνο μια ομάδα του εργαστηρίου του πηγαίναμε μαζί του στην Υδρα. Εκεί μέσα στις κουζίνες του Αρχοντικού Τομπάζη μού έμαθε να μαγειρεύω τα πιο νόστιμα ρεβίθια, να τηγανίζω τον απόλυτο κεφτέ και τις πιο τραγανές πατάτες. Διέλυσε τις άμυνές μου χωρίς να το πάρω χαμπάρι και μέσα από τη διαχείριση των πρώτων υλών της μαγειρικής μού δίδαξε τι σημαίνει σεβασμός στο υλικό, ειλικρίνεια, μέτρο, ρυθμός, έννοιες δηλαδή που συνδέουν υποδόρια κάθε έκφανση της τέχνης.
● Εν κατακλείδι θα μας πείτε και για τη συνεργασία σας με τον διεθνή γλύπτη Τάκι;
Στον Τάκι δούλευα όσο ήμουν φοιτητής για να βγάζω τα προς το ζειν. Μάζευε αρκετούς νέους καλλιτέχνες στο μεγάλο σπίτι του στις Αχαρνές στην δεκαετία του ‘90. Οχι γιατί αγαπούσε τους νέους, αλλά γιατί η καλλιτεχνική ανασφάλεια της νεότητάς μας ήταν το φόντο που αναδείκνυε το δικό του μεγαλείο. Δεν είχε καμία όρεξη να μου διδάξει τίποτε κι αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος για να επιδράσεις σε κάποιον. Είναι γνωστό πως διδάσκεσαι περισσότερο απ’ αυτά που δεν σου διδάσκουν παρά το αντίθετο. Νομίζω πως ο Τάκις λειτούργησε μέσα μου σαν ένα πολύτιμο αντιπαράδειγμα. Κατάλαβα πως η αναγνώριση, η δόξα και το χρήμα, αυτά που συνήθως οι νέοι καλλιτέχνες βλέπουν ως στόχο, δεν είναι συνώνυμα της ευτυχίας. Ζούσα μέσα στα μεγάλα εργαστήριά του, στα ιδιοφυή έργα του και τον παρατηρούσα. Ηταν διεθνώς αναγνωρισμένος, αυτοδημιούργητος και πλούσιος. Θυμάμαι πως όταν ήμουν μαζί του ένιωθα την απύθμενη μοναξιά του. Μπορεί να μην ήταν πραγματικά έτσι, αλλά εγώ αυτό έβλεπα κι αποφάσισα πως στη ζωή μου θα επενδύσω στις ανθρώπινες σχέσεις.
♦ Καταλογισμός
Ατομική έκθεση του Αλέξανδρου Ψυχούλη.
Διάρκεια έκθεσης: Ως 11 Μαΐου. Γκαλερί a.antonopoulou.art, Αριστοφάνους 20, πλατεία Ψυρρή, τηλ. 210-3214994.Μέρες και ώρες λειτουργίας: Τετ.-Πέμ.-Παρ.: 2-8 μ.μ., Σάββατο: 12-4 μ.μ.
