Αριστοτέλης: Έστι δε αρχή της λέξεως το ελληνίζειν. Η βάση της επικοινωνίας είναι τα ελληνικά.
Ευριπίδης, «Ικέτιδες» Πέρας γαρ ουδέν μη διά γλώσσης ιόν. Τίποτα δεν περατώνεται αν δεν περάσει από τη γλώσσα.
Σόλων: Τον λόγον είδωλον είναι των έργων.
Η μητρική μου γλώσσα μου μίλησε πρώτα – πρώτα στην καρδιά και στην ψυχή και αμέσως μετά στο μυαλό και στη σκέψη. Έτσι άρχισα να θωρώ (βλέπω και θεωρώ), να οραματίζομαι και να κατανοώ τον κόσμο που ζω.
Η θέαση του κόσμου και τα όρια του είχαν άμεση σχέση με τη διπλή μητρική μου γλώσσα.
Η γλώσσα άρχισε να παίρνει διαστάσεις και να αποκτά ρίζες, με το μυαλό και τη νόηση, αφού δεν υπάρχει γλώσσα χωρίς σκέψη και νόηση.
Θεωρούσα πάντα, με τη βοήθεια των γονιών και των καλών δασκάλων, ότι η διπλή μου μητρική γλώσσα είναι πλούτος και ευλογία. Μπορούσα να μιλώ και να εκφράζομαι στο σπίτι με την κρητική διάλεκτο με έντονο συναισθηματικό και οικείο, δικό μου τρόπο και μάλιστα τον κλιμάκωνα με πιο παλιές και ασυνήθιστες λέξεις και έννοιες όταν μιλούσα με τους παππούδες και τις γιαγιάδες. Ήταν δύσκολο όμως στο σχολείο, αλλά και με συνομήλικους, να μιλήσω κρητικά γιατί όλοι ήθελαν να δείχνουν μοντέρνοι και σύγχρονοι. Ήταν και η εποχή του Νέου Κύματος, του Διονύση Σαββόπουλου, των Μπητλς.. Ο Νίκος Ξυλούρης με την αγγελική μορφή του( έμενε στο σπίτι μας στο Ηράκλειο) με τη μεγάλη του καλλιτεχνική αξία «μιλούσε» μόνο στις καρδιές των μεγαλυτέρων και των κοριτσιών στα πανηγύρια των χωριών.
Η κοινή ελληνική, η γλώσσα που διδασκόμαστε στο σχολείο, ήταν απαραίτητη για την κατανόηση των μαθημάτων, των επιστημών, της διοίκησης, του ραδιοφώνου.
Ήμουν τυχερός που οι δυο μητρικές γλώσσες μου έδιναν δυο δυνατότητες επικοινωνίας και έκφρασης. Η μία συμπλήρωνε την άλλη. Αυτή η διπλή γλώσσα φαινόταν πολύ καθαρά στα έργα του Νίκου Καζαντζάκη που υπήρξε και γλωσσοπλάστης.
Φεντερίκο Φελίνι: Κάθε γλώσσα βλέπει τον κόσμο με διαφορετικό τρόπο.
Κικέρων: Ει θεοί διαλέγονται, την των Ελλήνων γλώττη χρώνται.
Θεόδωρος Β` Λάσκαρις (Αυτοκράτωρ Βυζαντίου): Απασών γλωσσών το ελληνικόν υπέρκειται γένος.
Τη μητρική μου γλώσσα την κατέκτησα, την έκανα απόλυτα δική μου, αφού όλες τις έννοιες, απλές ή πολυσύνθετες τις σκέφτηκα και τις κατανόησα χάρις σ` αυτήν τη γλώσσα. Η μάθηση της αρχαίας ελληνικής κατέστη ευκολότερη με την κατάκτηση της μητρικής γλώσσας.
Ο Τσόμσκι υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος γεννιέται με γλωσσικές ρίζες και καταβολές της μητρικής γλώσσας.
Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική
το σπίτι φτωχικό στις αμμουδιές του Ομήρου.
Οι δύο πρώτοι στίχοι, από τους 29, του ποιήματος «Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική» του Οδυσσέα Ελύτη. Γλώσσα, σπίτι, Όμηρος τα μεγάλα θεμέλια του ελληνισμού.
Emile M. Cioran: Κατοικούμε μια γλώσσα παρά μια χώρα.
Οδυσσέας Ελύτης: Μου εδόθηκε, αγαπητοί φίλοι, να γράφω σε μια γλώσσα που μιλιέται μόνον από μερικά εκατομμύρια ανθρώπων. Παρ’ όλ’ αυτά, μια γλώσσα που μιλιέται επί δυόμιση χιλιάδες χρόνια χωρίς διακοπή και μ’ ελάχιστες διαφορές.
-Δεν πρέπει να λησμονεί κανείς ότι στο μάκρος εικοσιπέντε αιώνων δεν υπήρξε ούτε ένας, επαναλαμβάνω ούτε ένας, που να μην γράφτηκε ποίηση στην ελληνική γλώσσα.
Εγώ δεν ξέρω να υπάρχει παρά μία γλώσσα, η ενιαία γλώσσα, η Ελληνική, όπως εξελίχθηκε από την Αρχαία, που έφτασε να είναι το μεγάλο καμάρι μας και το μεγάλο μας στήριγμα. Οδυσσέας Ελύτης: Από την ομιλία του στην απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας 1979.
-Διονύσιος Σολωμός: Μήγαρις έχω άλλο στο νου μου, πάρεξ ελευθερία και γλώσσα;
Γιώργος Σεφέρης: Από την εποχή του Αγίου Παύλου ως το Διονύσιο Σολωμό, ο ελληνικός λαός, μέσα από συνθήκες, που εύκολα θα καταντούσαν άγλωσσο οποιονδήποτε άλλο λαό, έσωσε τη γλώσσα του για να την παραδώσει στους μορφωμένους της απελευθερωμένης Ελλάδας.
Κώστας Μόντης: Ελάχιστοι μας διαβάζουν, ελάχιστοι ξέρουν τη γλώσσα μας.
Μένουμε αδικαίωτοι κι αχειροκρότητοι σ’ αυτή τη μακρινή γωνιά.
Όμως αντισταθμίζει που γράφουμε ελληνικά.
Ποτέ δεν κατέκτησα μια ξένη γλώσσα. Απλά προσπάθησα να τη μάθω αλλά κατάκτηση δεν υπήρξε ποτέ. Ποτέ δεν θα προσεγγίσεις μια ξένη γλώσσα στο βάθος της δικής σου μητρικής λαλιάς. Μπορείς να τη μάθεις σε καλό επίπεδο συνεννόησης για τεχνολογικούς ή καλλιτεχνικούς ή εμπορικούς σκοπούς αλλά ποτέ δε θα την προσεγγίσεις στο βάθος της μητρικής σου γλώσσας ώστε να δύνασαι να αρθρώνεις στοχαστικό τεκμηριωμένο, αληθινό λόγο. Είναι και η προφορά που κρατά δεκαετίες.
Γκαίτε: Όταν μαθαίνει κανείς μια ξένη γλώσσα, έχει την ευκαιρία να μάθει καλύτερα τη μητρική του γλώσσα.
Η γλώσσα χρειάζεται σεβασμό και ποιότητα για να υπάρχει αλήθεια και βάθος στη σκέψη. Και το αντίστροφο: Η ποιότητα στη σκέψη οδηγεί σε μια ποιοτική, στοχαστική, ποιητική αναβαθμισμένη γλώσσα με δύναμη. Μια γλώσσα ειλικρινή, διαυγή, ξεκάθαρη. Αυτό, με τη σειρά του, οδηγεί σε μια σωστή θέαση του κόσμου και ενάρετη στάση ζωής και βίου.
Ζαν- Πωλ Σαρτρ: Έχω συνειδητοποιήσει ότι όλα μας τα προβλήματα προκύπτουν από την αποτυχία μας να χρησιμοποιήσουμε μια απλή και ξεκάθαρη γλώσσα.
Οι λέξεις της μητρικής μου γλώσσας προέρχονται από την κρητική διάλεκτο και τη νεοελληνική. Οι λέξεις αυτές μπορούν και κτίζουν δυνατές έννοιες.
Η γλώσσα έχει πολύ μεγάλη δύναμη: Η γλώσσα κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει.
Ανάχαρσις: Γλώσσα μεν ανόστεος, οστέα δε βλάπτει.
Ο Ευριπίδης στην τραγωδία «Αιγεύς» μας λέει: Ει μη καθέξεις γλώσσαν, έσται σοι κακά. Αν δεν προσέξεις τη γλώσσα σου θα σε βρουν δεινά.
Γκαίτε: Άκουσα στον Άγιο Πέτρο της Ρώµης το Ευαγγέλιο σε όλες τις γλώσσες. Η Ελληνική αντήχησε άστρο λαµπερό µέσα στη νύχτα.
Βιτγκενστάϊν: Τα όρια ενός ανθρώπου καθορίζονται από τα όρια της γλώσσας του.
Ο κόσμος μου είναι η γλώσσα μου.
Τα όρια της γλώσσας είναι τα όρια του ανθρώπινου μυαλού. Όσα ξέρω είναι αυτά για τα οποία έχω λέξεις.
Κλωντ Φωριέλ: Η Ελληνική Γλώσσα έχει ομοιογένεια σαν τη Γερμανική, είναι όμως πιο πλούσια από αυτήν. Έχει τη σαφήνεια της Γαλλικής, έχει όμως μεγαλύτερη ακριβολογία. Είναι πιο ευλύγιστη από την Ιταλική και πολύ πιο αρμονική από την Ισπανική. Έχει δηλαδή ότι χρειάζεται για να θεωρηθεί η ωραιότερη γλώσσα της Ευρώπης.
Γουίλ Ντυράν: Οι Φοίνικες δεν ήταν οι εφευρέτες του αλφαβήτου, το κυκλοφόρησαν μόνο από τόπο σε τόπο. Το επήραν από τους Μινωίτες και το μετέφεραν στην Τύρο, στην Σιδώνα, στην Βύβλο και άλλες πόλεις της Μεσογείου. Υπήρξαν οι «γυρολόγοι» και όχι οι εφευρέτες του αλφαβήτου.
Μπορεί η γλώσσα που μιλάμε να συμβάλει στην ποιότητα της σκέψης μας και της καθημερινής μας ζωής;
Η ποιότητα στη γλώσσα μας οδηγεί σε ποιότητα νόησης, ιδεών, στοχαστικών προσαρμογών(1).
Αυτό συνεπάγεται ποιότητα στη ζωή μας, άρα μια πολιτισμένη βίωση του κόσμου.
Οι περισσότερες ελληνικές λέξεις έρχονται από πολύ παλιά φορτωμένες ιστορία, αναμνήσεις, ρυθμό, χρώματα κι αρώματα. Οι λέξεις δεν υπάρχουν μόνο ως λέξεις. Υπάρχουν για να συνθέτουν νοήματα, έννοιες και παντοειδείς προτάσεις. Προτάσεις φιλοσοφικές, ποιητικές, λογοτεχνικές, ιστορικές, πολιτισμικές, πολιτικές, νομικές, αθλητικές.. Προτάσεις που κτίζουν τη ζωή μας.
Οι αρχές και τα θεμέλια των λέξεων είναι η ελληνική γλώσσα.(2).
(1). Με τες εκτεταμένες επικράτειες,
με την ποικίλη δράσι των στοχαστικών προσαρμογών.
και την Κοινήν Ελληνική Λαλιά
ώς μέσα στην Βακτριανή την πήγαμεν, ώς τους Ινδούς.
Κ.Π.Καβάφης, Στα 200 π.Χ. απόσπ. ( 1931)
(2) [V] Ἔστι δ᾽ ἀρχὴ τῆς λέξεως τὸ ἑλληνίζειν· Αριστοτέλης, Ρητορική, 1407a, [V].
Κρητική διάλεκτος
Η κρητική διάλεκτος ανήκει στον κορμό ελληνικής γλώσσας και ομιλείται στην Κρήτη.
Η κρητική διάλεκτος είναι εξέλιξη της δωρικής διαλέκτου . Δομήθηκε και δομείται, εξελίσσεται και πλουτίζει αενάως περίπου 3000 χρόνια.
Σημειώσεις:
-κατάληξη ρημάτων, στον αόριστο σε –ξα: στέγνωξα, ζύγωξα, γλάκιξα..
-Οι προσωπικές αντωνυμίες μπαίνουν συχνά μετά το ρήμα: ζυγώνω σε ( σε κυνηγώ), κατέχω το (το γνωρίζω), θωρώ σε ( σε βλέπω), μανίζω σας ( θυμώνω με σας).
Μερικές κρητικές λέξεις.
Αβοκάτης= δικηγόρος.
Αδούλης= τεμπέλης.
Αθιβολή= κουβέντα.
Αίγα= κατσίκα.
Αλάργο, αλάργα= μακριά.
Αλισάχνη= πολύ αλμυρό.
Αμανίτης, αμανίτος = μανιτάρι.
Ανάβαθο= αβαθές.
Ανίψητο= άψητο.
Αντισκάρι= αντάλλαγμα.
Αόρι= όρος, βουνό.
Απύρι= θιάφι.
Αρισμαρί= δενδρολίβανο.
Αροδαμός= τρυφερός βλαστός.
Αρχάτζικας ή αχάτζικας= μυρώνι, βρώσιμο γιαχνερό, πιτερό χόρτο.
Ασκόλυμπρος= βρώσιμο αγκαθωτό χόρτο.
Ασκουρδουλάκοι= βολβοί.
Βεντέμα= συγκομιδή.
Βεντέτα= εκδίκηση.
Βότυρος ( ο τυρός του βοός)= βούτυρο
Βράκα= παντελόνι φουφούλα.
Βρούβες= όλα τα βρώσιμα χόρτα.
Βρούχος= θόρυβος.
Γιάε=εδώ κοίτα.
Γιάντα= γιατί.
Γιοργαλίδικο= κρητικό γρήγορο μπεγίρι (άλογο)
Γλακώ, αγλακώ= τρέχω.
Γρικώ= ακούω.
Δραγουμάνος= διερμηνέας.
Δράκα= μια χούφτα, μια μικρή ποσότητα.
Εδά= τώρα.
Ειδέ επαέ = κοίτα εδώ.
Είς= ένας
Εκέ `ναι= εκεί είναι.
Επαέ= εδώ.
Εργώ, ριγώ= κρυώνω.
Ετά= εκεί.
Ήντα= τι;
Θέτω= ξαπλώνω.
Θωρώ= βλέπω, θεωρώ.
Ζγουραφιά= ζωγραφιά.
Καβρός= καβούρι.
Καλιτσούνι= σπιτικό γλυκό με μυζήθρα.
Κάτης= γάτα, γάτος.
Κεντώ, κέντησα= πήρα φωτιά.
Κοντώ= μήπως;
Κούβα= γαλοπούλα.
Κουλούκι= σκυλί.
Κουρναρόποδας= βρώσιμο γιαχνερό χόρτο.
Κουτσουνάδα= παπαρούνα, βρώσιμο γιαχνερό χόρτο ( τρώγεται με μέτρο)
Λαγήνι ή λαήνι= σταμνί.
Λέσκα= παγίδα, κρυψώνα. Χρησιμοποιείται κυρίως για τα κρι – κρι.
Μαδάρα, μαδάρες= βουνά χωρίς δέντρα.
Μανίζω= θυμώνω.
Μανίκα= μανίκι.
Μαντινάδα, μαντινιάδα= έμμετρο ποίημα με δυο στίχους.
Μήδε= ούτε.
Μιλούνια= αμέτρητα, χιλιάδες, εκατομμύρια.
Μολάρω, μολαίρνω= φεύγω.
Μπάρεμου= μήπως;
Μπατζάκα= μπατζάκι.
Μπεγίρι= γρήγορο άλογο.
Μπελί `ναι= είναι φανερό.
Νοτάρος, νοντάρος= συμβολαιογράφος.
Ντελόγο= αμέσως.
Ντρέτα= ευθεία, ίσια, ειλικρινά.
Ξανοίγω = κοιτάζω, κοιτώ. Ξάνοιγε παέ= κοίτα εδώ.
Ξεκρίνω= ξεχωρίζω.
Όρνιθα= κότα.
Οψάργας= χτες βράδυ.
Παπούλα= νόστιμο βρώσιμο χόρτο που τρώγεται ωμό.
Παρασύρα= σκούπα.
Πιταράκια= μικρές πίτες με μυρωδάτα τσιτσιριστά χόρτα και πολύ λεπτό, τραγανό φύλο. Βασικά χόρτα: Μάραθα, καυκαλίδες, κουτσουνάδες, αρχατζίκοι, κουρνοπόδια, λαγουδόχορτο, λάπαθα, κάρδαμα, σταφυλίνακες (άγρια καρότα με νόστιμα, μυρωδάτα φύλα και ρίζες που τρώγονται και βραστά), αγριόπρασα ή σχινόπρασα..
Ποθές= πουθενά.
Πορίζω= βγαίνω έξω από το σπίτι.
Πουργός= βοηθός κτίστη, πηλοφόρος.
Ρίφι= ερίφιο, μικρό κατσίκι.
Ροδίκιο= ραδίκι.
Ρόδο= τριαντάφυλλο.
Σαλεύω, σαλεύγω= κινούμαι, πάω, φεύγω.
Σασμός= συμβιβασμός.
Σαφί= βέβαια.
Σιμώνω= πλησιάζω
Σκιάς= τουλάχιστον.
Σκουτελοβαρίσκω σου= σε κτυπώ στο κούτελο.
Σπήλιο, σπήλιος= σπηλιά.
Σταμναγκάθι= το θαλασσινό ραδίκι.
Στιβάνια= ψηλές μπότες.
Σφαράγγια= σπαράγγια.
Συμπραγοί (< συμπράττω) = δίδυμοι.
Ταχιά= αύριο πρωί
Τίνος έναι = ποιανού είναι;
Τσιτσιριστά χόρτα= βρώσιμα χόρτα κατάλληλα για πίτες και γιαχνερά λαδερά φαγητά.
Τσώχος= ζωχός.
Φουρόγατος= ο άγριος γάτος των βουνών και των δασών.
Χάρακας, χαράκι= βράχος.
Χορτοκαλίτσουνο= καλιτσούνι με τσιτσιριστά, γιαχνερά, πιτερά χόρτα.
Χοχλιός= σαλιγκάρι.
Οδύσσεια, ραψωδία τ`, 172- 177. Ο Όμηρος μιλά για την πλούσια κρητική γλώσσα που πλάστηκε από πολλές φυλές: Ετεόκρητες, Αχαιούς, Κύδωνες, Δωριείς, Πελασγούς.
ἄλλη δ᾽ ἄλλων γλῶσσα μεμιγμένη
τ` 172 Κρήτη τις γαῖ᾽ ἔστι, μέσῳ ἐνὶ οἴνοπι πόντῳ,
καλὴ καὶ πίειρα, περίρρυτος· ἐν δ᾽ ἄνθρωποι
πολλοί, ἀπειρέσιοι, καὶ ἐννήκοντα πόληες·
ἄλλη δ᾽ ἄλλων γλῶσσα μεμιγμένη· ἐν μὲν Ἀχαιοί,
ἐν δ᾽ Ἐτεόκρητες μεγαλήτορες, ἐν δὲ Κύδωνες,
Δωριέες τε τριχάϊκες δῖοί τε Πελασγοί·
Υπάρχει η Κρήτη, νησί στη μέση του μαβί πελάγου
πλούσιο κι εύφορο, περίρρυτο.
Κατοικούν πολλοί, άπειροι άνθρωποι, σε ενενήντα πόλεις.
Μικτή είναι η γλώσσα τους και πλούσια.
Ζουν εκεί Αχαιοί, αλλά και αυθεντικοί Κρητικοί ( Ετεόκρητες) μεγαλόκαρδοι και ηρωϊκοί,
εκεί ζουν τρεις φυλές Δωριέων κι ακόμη
οι Κύδωνες κι οι θείοι Πελασγοί.
Συνάντηση Ερωτόκριτου και Αρετούσας.
Και θέλοντας να πουν πολλά τα λίγα δε μπορούσι
το στόμα ντως εσώπαινε, με την καρδιά μιλούσι.
Βιτσένζος Κορνάρος, Ερωτόκριτος, Γ`, στίχοι 599-600.
1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.
2*. Στους αγαπημένους δρομείς – σκυταλοδρόμους της σωστής ελληνικής γλώσσας: Ειρήνη, Κωνσταντίνο, Νικόλα, Χαράλαμπο.
-320x213.jpg)
