Το βιβλίο «Το άλλο όνομα» (εκδόσεις Gutenberg) αποτελεί τα πρώτα δύο μέρη μιας επταλογίας χιλίων σελίδων του Νορβηγού συγγραφέα Γιον Φόσε, που έλαβε το 2023 το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας «για τα καινοτόμα θεατρικά έργα και την πεζογραφία που δίνουν φωνή στο ανείπωτο». Στο βιβλίο αυτό ο Φόσε αναφέρεται στην αγάπη και τη φιλία, στην τέχνη, στη θρησκεία και στον Θεό, στο φως και στη σκιά, στο πένθος και στον θάνατο.
Πρόκειται για ένα βιβλίο μονόλογο, γραμμένο με μουσικό ρυθμό που υπνωτίζει και για μια ποιητική γραφή χωρίς τελεία που παίρνει τη μορφή μιας ατελείωτης πρότασης 421 σελίδων.
Κεντρικός ήρωας του βιβλίου είναι ο ζωγράφος Ασλε, ο οποίος ζει μόνος στη νοτιοδυτική Νορβηγία, στη Ντίλγκια. Η γυναίκα του, Αλες, έχει πεθάνει πολύ νέα, δεν απέκτησαν παιδιά, κι έχουν φύγει από τη ζωή, επίσης, η αδελφή του Αλίντα και οι γονείς του. Μοναχικός, βλέπει μόνο μερικούς ανθρώπους, όπως τον γείτονά του Οσλαϊκ, αγρότη και ψαρά, που τον βοηθάει στις εργασίες του σπιτιού, εκχιονίζει τον δρόμο του σπιτιού του, του δίνει ψάρια που παστώνει και κρέας. Ο Ασλε, από τη μεριά του, του προσφέρει κάθε χρόνο έναν πίνακα που επιλέγει ο Οσλαϊκ για να τον κάνει δώρο στην αδελφή του, την Γκούρο, όταν την επισκέπτεται στο σπίτι της για να περάσουν μαζί τα Χριστούγεννα. Ο Ασλε συναντά, επίσης, τον γκαλερίστα Μπάγερ, που του κάνει έκθεση κάθε χρόνο στην γκαλερί του στο Μπέργκεν. Στο Μπέργκεν μένει και ο συνονόματός του Ασλε, ζωγράφος κι αυτός, διαζευγμένος δύο φορές, με δύο παιδιά που ζουν μακριά του, και αλκοολικός που τρέμει, που δεν μπορεί πια να ζωγραφίσει και που «η μόνη σκέψη που μπορεί να σκεφτεί είναι να μπει στη θάλασσα και να χαθεί στη θάλασσα, στο τίποτα των κυμάτων». Τον συνονόματό του θα βρει ο Ασλε ένα βράδυ λιπόθυμο και θαμμένο στο χιόνι, στο Μπέργκεν, και τον οδηγεί στο νοσοκομείο.
Στο βιβλίο ο Φόσε γράφει για τις πιο ευαίσθητες διακυμάνσεις της ανθρώπινης συνείδησης. Με επαναλαμβανόμενες αναφορές σχετικά με τον στοχασμό, τις μνήμες, τις ενοράσεις και τη ζωή του Ασλε, την αναζήτηση του θεϊκού στοιχείου και το νόημα της ζωής, ο Φόσε τονίζει και εμβαθύνει τον στοχασμό. Ο χρόνος συμπυκνώνεται και αναδύεται η πνευματική και οικουμενική διάσταση της ζωής.
Το βιβλίο ξεκινά με έναν πίνακα δύο γραμμών, μία καφέ και μία μοβ κάθετη στην πρώτη, τον οποίο έχει ζωγραφίσει ο Ασλε, «με παχιά μπογιά, και η λαδομπογιά ξέφυγε λίγο κι έγινε ένα τόσο παράξενο χρώμα εκεί που συναντιούνται οι δύο γραμμές, και είναι ένα όμορφο χρώμα χωρίς όνομα, όπως πολύ συχνά συμβαίνει, γιατί βέβαια δεν υπάρχουν ονόματα για όλα τα αμέτρητα χρώματα που υπάρχουν», κάτι σαν σταυρός, ο σταυρός του Αγίου Ανδρέα.
Στον πίνακά του ο Ασλε βλέπει το φως. Είναι αυτό που θα αποκαλέσει αόρατο φως που υπάρχει στη ζωγραφική «αλλά και στην ποίηση και τη λογοτεχνία,[…] είναι αυτό που περισσότερο φαίνεται παρά λέγεται, […] είναι αυτό το παραπάνω που είναι μεγαλύτερο από τη ζωή». Είναι το φως από το οποίο «και η ζωή και η ζωγραφική αποκτούν νόημα επειδή έχουν σχέση μ’ ένα τέτοιο φως».
Ο Ασλε θα αναφερθεί πολλές φορές στο φως, το αόρατο φως, το πραγματικό φως, το ανάλαφρο φως, το αδειανό φως, το μοναδικό φως, το φως που περισσότερο φωτίζει το σκοτάδι, το φωτεινό σκοτάδι.
Στο βιβλίο του Φόσε υπάρχει πολλή σιωπή και υπόγεια ρεύματα που υποκινούν παράλληλους διαλόγους που δεν λέγονται.
Παράδειγμα, η θαυμάσια σιωπή που υπάρχει στη σχέση του Ασλε και του Οσλαϊκ, η οποία προκαλεί δυνατή συγκίνηση.
Σαφής είναι, επίσης, η θεώρηση ενός κόσμου σε διαρκή διττότητα. Οι δύο συνονόματοι Ασλε αποτελούν δύο εκδοχές που υποδηλώνουν το πολυδιάστατο μιας και μοναδικής ύπαρξης.
Επίσης θίγεται το θέμα της πίστης και της αβέβαιης ύπαρξης του Θεού.
Η πορεία του έργου καθορίζεται από τη φόρμα του λόγου, συστατικό στοιχείο στα έργα του Φόσε. Ο λόγος μοιάζει με μια βουβή φωνή που έρχεται από μακριά και μιλάει σωπαίνοντας.
Το κύριο υλικό του έργου του Φόσε δεν είναι η πλοκή και οι χαρακτήρες, αλλά οι λέξεις και οι ήχοι, το νόημα των οποίων παραμένει ανοιχτό. Η γλώσσα μεταδίδει και αυτό που δεν καταλαβαίνουμε ότι ακούμε, αυτό που μένει απροσδιόριστο κι εν δυνάμει. Ο ίδιος ο Φόσε περιγράφει το έργο του ως «αργή πρόζα». Στην ακινησία αυτής της πρόζας αντιτίθενται ο στοχασμός και η σκέψη που περιέχει.
Το βιβλίο «Το άλλο όνομα», και τα δύο μέρη του οποίου τελειώνουν με τον Ασλε να προσεύχεται, εντάσσεται σ’ ένα νέο ρεύμα της λογοτεχνίας που μερικοί αποκαλούν «μυστικιστικό ρεαλισμό».
*Πρ. ανώτερο στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ζωγράφος, βιβλιόφιλη
—
Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο [email protected]
-320x213.jpg)
