Μπορεί άραγε να μας μετατοπίσει ψυχικά ένας σκύλος; Και αν ναι, πώς ξεπερνιέται το φράγμα του λόγου; Σύμφωνα με την Αννα Φρόιντ, εκείνο που αγαπούσε ο πατέρας της στα σκυλιά ήταν η έλλειψη αμφιθυμίας, η άνευ όρων αγάπη τους και η αφοσίωσή τους. Απέδιδε μάλιστα τη σχέση του με το κατοικίδιό του στο γεγονός πως τα σκυλιά δεν έχουν τη διχασμένη προσωπικότητα του πολιτισμένου ανθρώπου και κατά συνέπεια ούτε τη σκληρότητα του νεωτερικού υποκειμένου που ταλανίζεται από την αμφιθυμία του. Αποτέλεσμα; Η επαφή μαζί τους μας απελευθερώνει από τις αφόρητες συγκρούσεις του πολιτισμού, όπως είχε σημειώσει σε επιστολή του προς τη Μαρία Βοναπάρτη.
Οι ψυχοκοινωνικές σχέσεις ανάμεσα στους ανθρώπους έχουν γίνει αντικείμενο μελέτης πολλών επιστημονικών ερευνών. Δεν θα αναφερθούμε σκοπίμως στα πρόσφατα φρικτά περιστατικά, όπου ζώα έπεσαν θύματα βασανιστηρίων ή έγιναν θύτες φρικιαστικών εγκλημάτων. Στο επίκεντρο και των δύο περιπτώσεων, καταλύτης, με όποιο πρόσημο, παραμένει ο ανθρώπινος παράγοντας.
Οι ειδικοί επιστήμονες υποστηρίζουν πως παρ’ όλο που δεν ανταλλάσσουμε λέξεις με τα κατοικίδιά μας, ανταλλάσσουμε συναισθήματα, με αποτέλεσμα τα σκυλιά να έχουν θετική επίδραση στην ψυχική υγεία των ανθρώπων.
Τη δεκαετία του 1960 ο Αμερικανός ψυχολόγος Boris Levinson δημοσίευσε μια επιστημονική μελέτη για τη μέθοδο ψυχοθεραπείας με τη βοήθεια των κατοικίδιων ζώων. Οι θεωρίες τού Levinson ενέπνευσαν νεότερους επιστήμονες που αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν τις επόμενες δεκαετίες τους σκύλους ως βοηθούς θεραπευτών σε νοσοκομεία, γηροκομεία και φυλακές. Πράγματι, τα σκυλιά λειτούργησαν θετικά σε όσους ήταν ανοιχτοί στο να βιώσουν την επαφή μαζί τους ως μια παλινορθωτική εμπειρία στην επανασύσταση του εαυτού.
Πριν από μερικά χρόνια, βάσει μιας έρευνας που δημοσιεύτηκε στο Animal Cognition, η παρουσία των σκυλιών κρίθηκε καταλυτική στη διαχείριση του ανθρώπινου πένθους. Συγκεκριμένα, οι ερευνητές υποστήριξαν πως ένα σκυλί προσεγγίζει με μεγαλύτερη ευκολία ένα άτομο που θρηνεί παρά ένα άτομο με χαρούμενη συμπεριφορά. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το ανθρώπινο κλάμα μαγνητίζει τα σκυλιά. Πλέον ολοένα και περισσότεροι ψυχοθεραπευτές χρησιμοποιούν τους σκύλους για να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης κατά τη διάρκεια της θεραπείας συγκεκριμένων ασθενών.
Τα τελευταία χρόνια επιστήμονες διερεύνησαν τη σχέση μεταξύ του σκύλου και της ανθρώπινης υγείας, καταλήγοντας ότι τα άτομα που έχουν κατοικίδιο σκύλο, έχουν υψηλότερη ψυχολογική ευημερία και μακροζωία. Ενδεικτικά, το 1981 η Διεθνής Ιατρική Κοινότητα ερεύνησε 95 καρδιοπαθείς και κατέληξε πως οι ασθενείς που είχαν υπό την κατοχή τους ζώα είχαν πενταπλάσιες πιθανότητες επιβίωσης από τους ασθενείς χωρίς κατοικίδια.
Μια άλλη επιστημονική μελέτη απέδειξε πως οι σκύλοι-βοηθοί συμβάλλουν θετικά σε επιληπτικούς ανθρώπους, καθώς αντιλαμβάνονται τις επιληπτικές κρίσεις αρκετό χρόνο πριν εκδηλωθούν.
Η φροντίδα του σκύλου και η ενασχόληση μαζί του –εκτός από το ότι λειτουργεί αγχολυτικά– διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο στη διαχείριση των αντινομιών που μας ταλανίζουν ως ενηλίκους. Παράλληλα, αποκτάμε αίσθηση ευθύνης και συνέπειας απέναντι σε ένα πλάσμα, ενώ ο τρόπος που το αγαπάμε αντιστοιχεί στην αγάπη που λαχταράμε να λάβουμε κι όχι αναγκαία στην αγάπη που μας επιτρέπουμε να δεχτούμε.
Η σχέση με τα ζώα λειτουργεί ωστόσο και αντίστροφα. Η ψυχολογική κατάσταση του ανθρώπου επιδρά πάνω στο κατοικίδιο. Τα ζώα δεν έχουν ενοχές, αλλά εσωτερικεύουν το άγχος των ανθρώπων και λειτουργούν σαν σφουγγάρια φοβιών και στρες. Γι’ αυτό τον λόγο, τα ζώα συχνά εμφανίζουν τα ίδια ψυχοσωματικά προβλήματα με τους κηδεμόνες τους. Εχει παρατηρηθεί πως οι σκύλοι αναπτύσσουν αρκετά συχνά ψυχαναγκασμούς παρόμοιους με αυτούς του κηδεμόνα τους.
Τα κατοικίδια εκδηλώνουν στρες όταν διασαλεύεται η κανονικότητά τους και, βάσει μιας πρόσφατης φινλανδικής μελέτης, ένα στα τρία σκυλιά χρειάζεται ψυχολόγο ζώων, καθώς παρουσιάζει συμπεριφορικές διαταραχές, όπως φοβία και άγχος, κάτι που σύμφωνα με τους ειδικούς επιστήμονες οφείλεται στον «κηδεμόνα» του.
Τα ζώα λειτουργούν δηλαδή σαν καθρέφτες των ανθρώπινων συμπτωμάτων. Είμαστε δηλαδή τα ζώα μας…
