Συνήθως χαιρετάμε τη χρονιά που φεύγει με μια αποτίμηση και υποδεχόμαστε τη νέα με ευχές. Το 2024 θα είναι η χρονιά που θα φουντώσουν οι συζητήσεις για την Ευρώπη. Το καλοκαίρι θα εκλέξουμε τους 21 ευρωβουλευτές μας. Και η Ευρώπη; Η μεγάλη εικόνα κάθε άλλο παρά ρόδινη είναι. Χαρακτηρίζεται από την υποχώρηση των φιλοκοινωνικών δυνάμεων, της Αριστεράς και την ενδυνάμωση της Ακροδεξιάς με στοιχεία φασισμού ή με έναν ανανεωμένο αυταρχισμό. Η μετα-ιδεολογική πολιτική έχει ήδη εξαντλήσει τα όριά της και πλήττει το ενιαίο πρόσωπο της Ευρώπης. Οι ανισότητες, οι συρράξεις και η κλιματική αλλαγή γίνονται μήτρες κοινωνικών και πολιτικών κρίσεων.
Η Ελλάδα είναι άμεσα συνδεδεμένη με την Ευρώπη. Είναι άμεσα συνδεδεμένη με διεθνείς οργανισμούς (όπως, λόγου χάρη, το ΝΑΤΟ, ο ΟΗΕ ή ο ΟΟΣΑ). Μετέχει σε ένα διεθνές περιβάλλον δύσκολο, στο οποίο η εξισορρόπηση των εθνικών συμφερόντων και οι υποχρεώσεις της διεθνούς παρουσίας της χώρας δεν κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση.
Ολοι εκφράζουν ανησυχίες σχετικά με τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ενωσης και τον τρόπο με τον οποίον έχουν εξελιχθεί κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Ο ταυτόχρονος θάνατος του Γερμανού Βόλφγκανγκ Σόιμπλε και του Γάλλου Ζακ Ντελόρ έρχεται να θυμίσει δύο από τα πολλά πρόσωπα της Ενωσης. Ευοίωνες, οραματικές αλλά και κακές, δυσοίωνες στιγμές. Ο Ντελόρ υπήρξε από τους τελευταίους μεγάλους οραματιστές της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και των θετικών επιδράσεών της. Ο Σόιμπλε, όπως λέχθηκε, ένωσε τη Γερμανία, αλλά δίχασε την Ευρώπη. Ως ο βουλευτής με τη μεγαλύτερη θητεία στην Μπούντεσταγκ εδραίωσε τη μεταδοτική δίψα για λιτότητα, που πλέον αξιοποιείται από τις εθνικές κυβερνήσεις ως άλλοθι για την προστασία των συμφερόντων των λίγων που υπερισχύουν των συμφερόντων των Ευρωπαίων πολιτών.
Οι κοινωνικές ανισότητες, παρά την αύξηση του πλούτου, είναι πλέον περισσότερο ορατές από ποτέ και έχουν ενθαρρύνει την εκμετάλλευση και την ανασφάλεια. Και παρά την ελευθερία και τις περιπέτειες υπεράσπισης των δικαιωμάτων που έχει ανοίξει η Ε.Ε., η ασφάλεια δεν έρχεται με ανακατανομές πλούτου και κοινωνική δικαιοσύνη, αλλά με συζητήσεις περί «τρομοκρατίας» που οπωσδήποτε συνδέεται με τη «μετανάστευση» – γεγονός που επαναφέρει σε νέο περιτύλιγμα τις παλαιές τρομακτικές προκαταλήψεις και φόβους.
Πώς μπορεί να πει κάποιος κάτι βάσιμο για τη μεγάλη εικόνα; Και ποια είναι η εικόνα; Αν επισκεφθείτε το Μουσείο Πράδο στη Μαδρίτη, θα δείτε το έργο του Ολλανδού ζωγράφου Ιερώνυμου Μπος το οποίο ονομάζεται «Ο κήπος των επίγειων απολαύσεων». Πολλοί λένε ότι ο Ολλανδός ήταν κάτοχος μιας «εσωτερικής γνώσης» – κάτι που επιτρεπόταν τον 16ο αιώνα στις Κάτω Χώρες που μαστίζονταν από πολέμους. Και μιας και το έργο είναι αρκετά πλούσιο σε βιβλικές αλλά και φουτουριστικές εικόνες, ακόμα και ο άσχετος αντιλαμβάνεται ότι είναι γεμάτο με νοηματοδοτήσεις ορίων. Ενα τρίπτυχο δημιουργίας, περιπέτειας και τιμωρίας.
Ξεκινά με τον Αδάμ και την Εύα (αριστερά) και τελειώνει με ένα ευφάνταστο γυάλινο είδος Κόλασης (δεξιά). Κανείς δεν ξέρει πραγματικά γιατί ο Μπος φαντάστηκε τον κόσμο με αυτόν τον συγκεκριμένο τρόπο. Από τη μία πλευρά βλέπουμε τον θεό και τους πρωτόπλαστους και από την άλλη βλέπουμε μια εφιαλτική σκηνή ερειπίων παραδομένων στην αδηφάγα κριτική της φωτιάς και εργαλεία βασανισμού που προκαλούν ανατριχίλα ακόμα και στους κολασμένους. Στη μεγαλύτερη κεντρική εικόνα βλέπουμε την πορεία των ανθρώπινων παθών. Οταν κλείνουν οι πτέρυγες του τριπτύχου, εμφανίζεται η εξωτερική πλευρά τους. Και σε αυτήν ο θεατής βλέπει μια τέταρτη εικόνα που δείχνει τον κόσμο κατά τη διάρκεια της δημιουργίας του, πιθανόν κατά την Τρίτη Ημέρα, μετά την εμφάνιση των φυτών αλλά πριν από την εμφάνιση ζώων και ανθρώπου. Η εικόνα αυτή μοιάζει με τη φωτογραφία της Γης που είδαμε για πρώτη φορά μετά την αποστολή του «Απόλλων 11» στη Σελήνη, το 1969.
Η πολυπλοκότητα των συμβολισμών του έργου έχει οδηγήσει σε ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών ερμηνειών ανά τους αιώνες. Αλλά το ίδιο ισχύει για τις γνώσεις μας για τον κόσμο μας. Ομως, αυτός είναι ο κόσμος μας, το κοινό μας σπίτι, με διαρκείς κύκλους δημιουργίας και καταστροφών. Είναι άξιο απορίας πώς γίνεται αντιληπτή από τη χριστιανική Ευρώπη σήμερα η υπόμνηση της ιστορίας για τη Σφαγή των Νηπίων που διέταξε ο ανισόρροπος βασιλιάς Ηρώδης λίγο μετά τη γέννηση του Ιησού Χριστού στη Βηθλεέμ. Αυτή η σφαγή επαναλαμβάνεται μπρος στα μάτια μας, με άλλους όρους, στη Γάζα. Στην Ουκρανία, στην Αφρική και αλλού. Και τι να ευχηθεί κάποιος για το νέο έτος; Το επί γης ειρήνη διαρκώς επανέρχεται ως ευχή και αξίωση. Και η κοινωνική δικαιοσύνη επίσης είναι ευχή και ζητούμενο στην Ευρώπη αλλά και στη χώρα μας. Καλή χρονιά για όλους σας.
-320x213.jpg)
