Οι ανηλεείς επιθέσεις του Ισραήλ εναντίον των άμαχων Παλαιστινίων της Γάζας αποτελoούν κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου και ακυρώνουν τη δυνατότητα συνομιλιών για μια δίκαιη επίλυση του παλαιστινιακού.
Με την πτώση του τείχους του Βερολίνου, το 1989, το δόγμα της παγκοσμιοποίησης επέβαλε ανοιχτά πλέον την νεοφιλελεύθερη χρηματοπιστωτική οικονομία που άλλαζε θεσμικά και οργανωτικά την παγκόσμια οικονομικο-πολιτική συνθήκη, κάνοντας, όπως ήταν προβλεπόμενο, ανίσχυρες, κυρίως οικονομίες να προσαρμοσθούν στους νέους οικονομικούς όρους, εσωτερικεύοντας και ενδοπροβάλλοντας στοιχεία της ιδιαίτερης κουλτούρας τους. Το σύνθημα της «επιστροφής στις ρίζες» που συνόδευε τον εκσυγχρονισμό, στα χρόνια του ‘ 70, επαναλαμβανόταν, με τη μορφή αντίπαλου δέους στην ομογενοποίηση της παγκόσμιας οικονομικής και νομισματικής πολιτικής, προκαλώντας έξαρση των πολιτισμικών διαφορών θρησκείας, φυλής, ιστορίας, γλώσσας, παράδοσης, στις πέντε ηπείρους.
Καθώς αυτά τα ιδιαίτερα ταυτοτικά στοιχεία δεν ήταν σε θέση να υπερκεράσουν το καταναλωτικό μοντέλο που επικράτησε παγκοσμίως υποσχόμενο ατομικό γόητρο, ο πλανήτης λειτούργησε σαν πεδίο σκληρών ανταγωνισμών που εξασφάλιζαν υψηλή αγοραστική δύναμη στις ανεπτυγμένες χώρες, ενώ ταυτοχρόνως, συσπείρωναν τις ανίσχυρες σε συνασπισμούς και ομίλους, με βάση πολιτισμικές διαφορές που τις συνένωναν αντί να τις διαχωρίζουν. Η παγκοσμιοποίηση συνοδεύτηκε έτσι από διαφοροποιημένες νησίδες πνευματικού πολιτισμού και παιδείας, με κρυμμένη την έντασή τους πίσω από τις προθήκες της τουριστικής γραφικότητας, καθώς η διάχυση της μόδας στάθηκε το ισχυρό πλεονέκτημα της Δύσης και των επικοινωνιακών της μηχανισμών.
Η αντινομία οικονομικής ομογενοποίησης και πολιτισμικής διαφοροποίησης, με την οποία υποχρεώθηκαν να υπάρχουν χώρες με κουλτούρες διαφορετικές από τον δυτικό τεχνικό πολιτισμό, βάθυνε ευθέως ανάλογα με το άνυσμα της πολιτισμικής διαχρονίας τους καθώς τύχαινε να είναι πολύ αρχαιότερες από τον δυτικό τεχνικό πολιτισμό.
Η Δύση, με τη σειρά της, για να επιτύχει τη μεγαλύτερη δυνατή ομογενοποίησή της, αποκόπηκε από τις ρίζες της ελληνοδυτικής παιδευτικής και πολιτισμικής της παράδοσης, αναγνωρίζοντας, ανοιχτά, πλέον, τα τελευταία τριάντα χρόνια ως καταγωγική απαρχή της τον Μεσαίωνα και τη βιβλική του παράδοση αντί της κλασικής παιδείας της αρχαίας Αθήνας. Αυτή η σχετικά πρόσφατη, ιστορικής σημασίας, ρήξη της προηγμένης Δύσης με το απώτερο παρελθόν της, της επιτρέπει ως εν είδει συμβολικής αναπαράστασης, την επιστροφή της στο παρελθόν των κατακτητικών σταυροφοριών της με προορισμό την απελευθέρωση της Ιερουσαλήμ από τους Οθωμανούς και γενικά τους αλλόθρησκους.
Η αποκοπή της Δύσης από την κλασική αρχαιότητα, με καταγωγικό ορόσημο τον ιουδαιο-χριστιανικό Μεσαίωνα λειτούργησε ως έναυσμα για μια νέα σύγκρουση πολιτισμών, την οποία, ακόμη και αν δεν επεδίωξε, την προκαλούσε το δόγμα της παγκοσμιοποίησης που εγκιβώτιζε στο παιγνίδι αναμέτρησης τις διαχρονικές κατακτήσεις άλλων πολιτισμών.
Παρά την αργή απελευθέρωση του Τρίτου κόσμου από την αρπάγη της Δύσης, ο τεχνικός πολιτισμός, σήμα κατατεθέν της πλανητικής κυριαρχίας της, διευκολύνει την σύγκρουση πολιτισμών που βαίνει αύξουσα, με συνεχείς περιοχικούς πολέμους, και ελατήριο τα υπερκέρδη από το εμπόριο όπλων και την γενική ερείπωση των πεδίων διεξαγωγής τους.
Η ανηλεής εξόντωση των Παλαιστινίων αμάχων με βομβαρδισμούς και ολική αποστέρηση των αναγκαίων αγαθών της ζωής, δεν είναι το πρώτο παράδειγμα, όπως δεν είναι ούτε και ο πόλεμος Ουκρανίας-Ρωσίας, η οποία ξαναέγινε -ποιος θα το έλεγε; – απειλή και φόβητρο των δυτικών δημοκρατιών. Αλλά η Ουκρανία είναι καταχωρημένη στον γεωγραφικό χάρτη της περιοχής ως πολιτισμικά διαφορετική από την ορθόδοξη Ρωσία.
Σε άρθρο του σε περιοδικό διεθνών σχέσεων ο Σάμουελ Χάντιγκτον δημοσίευε, το 1993, τη θέση του για την σύγκρουση πολιτισμών, που με εκτενέστερη επεξεργασία, εκδίδεται, το 1996, και μεταφράζεται σε 39 γλώσσες. Η τεράστια απήχηση αυτού του βιβλίου ήταν ανάλογη με την ρηξικέλευθη θέση του συγγραφέα του. Στην πραγματικότητα, όμως, αναπαρήγε, σε βασικά σημεία, το εμβληματικό για τον 20ό αι. Η παρακμή της Δύσης, του Οσβαλντ Σπέγκλερ, που αντιμετώπιζε τους πολιτισμούς του πλανήτη ως συμβολικά μορφώματα με διαφορετικά ποιοτικά χαρακτηριστικά, ανίσχυρα μπρος την ισχύ του δυτικού τεχνικού πολιτισμού. Κυρίαρχη πηγή της σύγκρουσης των ιστορικών πλανητικών δυνάμεων ήταν πολιτισμική, καθώς οι πολιτισμοί αποτελούσαν για τον Οσβ. Σπέγκλερ, ύψιστες ομαδοποιήσεις λαών μορφολογικά συγγενών σε θρησκεία, ιστορία, γλώσσα, παράδοση, μυθολογική και καλλιτεχνική σκέψη, και συνεπώς, σε ένα οργανικά αναγκαίο ξεχωριστό πεπρωμένο.
Ο Αδ. Κοραής ακολουθώντας την αντίληψη των Γάλλων ιστορικών του 19ου αι., μεταφράζοντας στα ελληνικά τον νεολογισμό civilization, τον ταυτίζει τα ανώτερα προϊόντα του τρόπου ζωής μιας κοινότητας (υψηλή τέχνη, φιλοσοφία και επιστήμες). Γι’ αυτό και πολιτισμό θεωρούσαν την ικανότητα των λαών για διάκριση, αυθεντικότητα και ευγένεια, με κατ’ εξοχήν υπόδειγμα τον δυτικό πολιτισμό που χρωστούσε τις υψηλές κατακτήσεις του και στον πλούτο που του εξασφάλιζε η αποικιοποίηση του Τρίτου κόσμου.
Η ίδια έννοια, στα τέλη του 19ου αιώνα, διαφοροποιείται ανάλογα με τις συγκυρίες και τις περιστάσεις, ενώ μετά τον Β’ ΠΠ και την βαθμιαία αποαποικιοποίηση του Τρίτου κόσμου, τα εθνικά κράτη που συγκροτούν οι πρώην αποικίες, φορείς ανεπούλωτων ή μη τραυματικών εμπειριών, αντλούν αρχές από τις ιδιαίτερες κουλτούρες τους.
Και αντί να ξεκινήσει ένα παγκόσμιο εγχείρημα επούλωσης των πληγών της αποικιοκρατίας με προγράμματα σύγκλισης βασισμένα στην γνώση, στην κατανόηση και στην ενίσχυση των παραγωγικών δυνάμεων των τριτοκοσμικών χωρών, το δόγμα της παγκοσμιοποίησης του συμβολικού μορφώματος που εκπροσωπεί ο κυρίαρχος δυτικός πολιτισμός, εγκαινίασε νέο κύκλο πολέμων ισχυρών εναντίον ανίσχυρων, με έναυσμα την θρησκεία, τον νομαδισμό, το νερό ή το κλίμα., ενώ εκπλήσσει η απουσία προβληματισμού για την φυσική καταστροφή εξαιτίας των πυρηνικών όπλων και των συνεχών βομβαρδισμών.
Ανοιχτό θεωρητικά και στην πράξη παραμένει το ζήτημα όχι μόνον για τις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες, αλλά και τους υπάρχοντες διεθνείς οργανισμούς, το ερώτημα σχετικά με τους λόγους που θεϊκό, φυσικό και ανθρώπινο δίκαιο αποτρέπουν βιαίως πάντα τις πολιτισμικές συγκλίσεις. Επ’ αυτού, επαρκώς θεμελιωμένα συμπεράσματα, είναι δραματικά αναγκαία γιατί μόνο βέβαιο δεν είναι ότι στην διανυόμενη φάση φυσικής καταστροφής του πλανήτη, αναμετρήσεις ισχύος είναι περισσότερο συμφέρουσες από τις συνεργασίες και συγκλίσεις.
*Ομ. καθηγήτρια φιλοσοφίας , ΑΠΘ, μέλος της ΕΕΣ
-320x213.jpg)
