Οι εκδόσεις Διόπτρα συνεχίζουν το μεγαλόπνοο εγχείρημα της έκδοσης του συνόλου του έργου του Νίκου Καζαντζάκη, του κορυφαίου Ελληνα λογοτέχνη. Σειρά έχουν τώρα τα θεατρικά του έργα, που ίσως είναι λιγότερο διαδεδομένα, αν και ο ίδιος αφιέρωσε μεγάλο μέρος της δημιουργικής του ενέργειας γι’ αυτόν τον σκοπό. Αρκεί να αναλογιστούμε ότι άρχισε να γράφει για το θέατρο από πολύ νωρίς, από το 1906, συνέχισε δε σχεδόν σε όλη του τη ζωή να συνθέτει θεατρικά έργα απαράμιλλης ομορφιάς.
«Καθώς αναμετριόταν με την εποχή του, μια εποχή που γέννησε τέρατα και ελπίδες, μια εποχή που άλλαξε οριστικά την όψη και της Ελλάδας αλλά και του κόσμου, προσπάθησε να σώσει τον άνθρωπο» όπως επισημαίνει η Κυριακή Πετράκου, ομότιμη καθηγήτρια του τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών. «Η θεατρική γραφή του έδωσε τη δυνατότητα να αναμετρηθεί με την ιστορία, τη θρησκεία και τη σκέψη του για αγώνα και ανήφορο μέσα από ζωντανούς χαρακτήρες και διαλόγους». Αλλωστε, όπως έγραφε ο ίδιος στο πρόγραμμα της παράστασης «Σόδομα και Γόμορρα» του Μανχάιμ το 1954: «[…] το θεατρικό μου έργο είναι ο σημερινός κόσμος, λίγο πριν ξεσπάσει η καταιγίδα. Είναι η πολιτεία που ύψοσε γύρα της τείχη και χάραξε απάνω τους την ανόσια θανατηφόρα φράση: “Εδώ δεν υπάρχει Θεός!”».
Με τη ματιά στραμμένη στον σύγχρονο αναγνώστη αλλά και στο σύγχρονο θέατρο οι εκδόσεις Διόπτρα κυκλοφορούν 6 βιβλία με τα θεατρικά του Νίκου Καζαντζάκη. Είναι φιλοτεχνημένα από τον Γιάννη Καρλόπουλο και σε επιμέλεια της Βίκυς Κατσαρού, ενώ συνοδεύονται από πρωτότυπες εισαγωγές της Κυριακής Πετράκου, από τις οποίες αντλούμε.
● «Προμηθέας» – «Οδυσσέας»
Το 1942 ο Καζαντζάκης γράφει στην Ελένη (Σαμίου, όχι ακόμα Καζαντζάκη): «…νιώθω πολύ εξαντλημένος γιατί βρίσκομαι σε παραμονές τοκετού. Ο Προμηθέας κλωτσάει το σπλάχνο μου και θέλει να βγει όξω». Τον γράφει το 1943, μέσα στην Κατοχή, γεμάτος από τη λαχτάρα της ελευθερίας. Οσο για τον Οδυσσέα του, είναι μια τραγωδία του που αγαπούσε πολύ. «Η υπόθεση ακολουθεί αρκετά πιστά τις τελευταίες ραψωδίες της ομηρικής Oδύσσειας, με τις αποκλίσεις φυσικά που έκρινε αναγκαίες ο Kαζαντζάκης, και τελειώνει θριαμβευτικά και περήφανα με τη μνηστηροφονία ή μάλλον με την πρόθεσή της».
● «Κούρος» – «Μέλισσα»
Ο «Κούρος» είναι «μια αλληγορία πάνω στη δημιουργία, την ακμή και την παρακμή του πολιτισμού» στη μινωική Κρήτη. Στη «Μέλισσα», πάλι, το φάντασμα της νεκρής γυναίκας του τυράννου της Κορίνθου, Περίανδρου, δυναστεύει όλη την οικογένεια.
● «Χριστός» – «Ιουλιανός ο Παραβάτης»
Στην τραγωδία «Χριστός» (1928) βλέπουμε έναν θεό επιθετικό, που επιβάλλει την αγάπη του μέσω της βίας, την ειρήνη μέσω του πολέμου, ενώ οι συνεργάτες του έχουν ως αποστολή να κάψουν όλη τη Γη. Από ορισμένους ερμηνεύεται πολιτικά ότι προπαγανδίζει την κομμουνιστική επανάσταση.
Αλλά και η μορφή του Ιουλιανού είχε απασχολήσει τον Καζαντζάκη. «Με συγκινούσε πολύ η δισυπόστατη φύση του, απ’ έξω ασκητής καλόγερος και από μέσα κρατούσε κατάστηθα -όπως το Σπαρτιατόπουλο- όλους τους θεούς του Ολύμπου» έγραφε το 1931 στον Πρεβελάκη.
● «Νικηφόρος Φωκάς» – «Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος»
Στο πρώτο έργο, που εκδίδεται το 1927, «η υπόθεση περιλαμβάνει τα γεγονότα της δολοφονίας του Φωκά από τον Tσιμισκή και τη Θεοφανώ, όπως σε όλα τα έργα που επιλέγουν αυτό το ιστορικό θέμα ως δραματουργικό μοτίβο, καθώς είναι σαιξπηρικά δραματικό καθαυτό».
Η πρώτη γραφή του Κωνσταντίνου του Παλαιολόγου έγινε το 1944. Ολοκληρώνεται το 1953 και η δράση τοποθετείται στην Κωνσταντινούπολη την παραμονή της Αλωσης.
● «Καποδίστριας» – «Χριστόφορος Κολόμβος»
H τραγωδία «Καποδίστριας», το δεύτερο πατριωτικό δράμα του Καζαντζάκη (1944), έχει ως κεντρική ιδέα, σύμφωνα με τον συγγραφέα, ότι «ο Καποδίστριας ήταν μια πολυσύνθετη μορφή, που γνώριζε και κατανοούσε τη σχεδόν αξεπέραστη δυσκολία της δημιουργίας ενός κράτους ύστερα από τέσσερις αιώνες δουλείας και δέκα χρόνια πολέμου επαναστατικού και παράλληλα εμφύλιου και ότι έμπαινε στον λάκκο των λεόντων από όπου δεν θα έβγαινε ζωντανός».
Ο Χριστόφορος Κολόμβος (1949) θεωρείται από τα αρτιότερα έργα του. «Πέρα από το θέμα της δημιουργίας ενός πολιτισμού και το τίμημά της, ο συγγραφέας παρουσιάζει εδώ διαλεκτικά την επέκταση του δυτικού πολιτισμού σε βάρος και καταστροφή των γηγενών πληθυσμών και της κουλτούρας τους, δηλαδή σε ένα πνεύμα μετα-αποικιακό».
● «Σόδομα και Γόμορρα» – «Βούδας»
«Υμνος στην περφάνια και την αξιοπρέπεια του ανθρώπου!» χαρακτηρίζει ο Καζαντζάκης τον «Βούδα». «Ο ποιητής δημιουργεί την Κίνα: την άρχουσα τάξη της και τον λαό και σε ένα ψηλότερο επίπεδο τον Βούδα, τη «μόνη παρηγοριά του ανθρώπου» και τον ποταμό Γιαγκ-Τσε.
Η δεύτερη βιβλική τραγωδία του, «Σόδομα και Γόμορρα», γράφτηκε το 1948 στη Γαλλία. «Ο υπερμεγέθης ήρωας στο έργο αυτό είναι απόλυτα αρνητικός και επαναστατημένος. Δεν του αρέσει ούτε το δημιούργημα, ούτε ο δημιουργός. Στέκει απέναντί του σαν ίσος προς ίσον στην υπερηφάνεια και του αντιστέκεται».
-320x213.jpg)
