Ενας σκληρός εργάτης του «ευρωπαϊκού οράματος»

Κατά μια σατανική σύμπτωση, χθες Τετάρτη πέθαναν δυο πολιτικοί που σημάδεψαν την πορεία της Ευρώπης, ο καθένας με τον τρόπο του. Αν ο πρώτος –με σειρά θανάτου– ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας Βόλφγκανγκ Σόιμπλε καταδίκασε ολόκληρους λαούς, ανάμεσά τους και τον δικό μας, στη φτωχοποίηση και επιτάχυνε την ευρωπαϊκή αποσύνθεση, ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζακ Ντελόρ που ακολούθησε το απόγευμα εργάστηκε, με τα λάθη του και τις αστοχίες του, για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Ο Ντελόρ πέθανε στα 98 χρόνια «στον ύπνο του», όπως ανακοίνωσε η κόρη του, η δήμαρχος της Λιλ, Μαρτίν Ομπρί. «Πολιτικό άντρα που σφράγισε το πεπρωμένο της Γαλλίας» και «ακούραστο εργάτη της Ευρώπης μας» τον χαρακτήρισε ο πρόεδρος της χώρας Εμανουέλ Μακρόν, προϊόν μιας νέας εποχής που παράγει σχεδόν αποκλειστικά πολιτικές μετριότητες – επιεικώς.

Ο Ζακ Ντελόρ γεννήθηκε το 1925 στο Παρίσι, σε μια πιστή καθολική οικογένεια με πατέρα ταμία σε τράπεζα. Σπούδασε νομικά, έπιασε δουλειά στην Τράπεζα της Γαλλίας και, μολονότι στα νιάτα του ήταν κοντά στους Χριστιανοδημοκράτες και μάλιστα είχε διατελέσει σύμβουλος του γκολικού πρωθυπουργού Ζακ Σαμπάν-Ντελμάς, τελικά τον κέρδισε το Σοσιαλιστικό Κόμμα στο οποίο εντάχθηκε το 1974. Στη συνέχεια, έγινε ευρωβουλευτής, υπουργός Οικονομικών επί Φρανσουά Μιτεράν και το 1985 πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θέση στην οποία παρέμεινε 10 χρόνια, κερδίζοντας τον τίτλο του μακροβιότερου επικεφαλής στο συγκεκριμένο πόστο. Το 1995, μόλις ολοκλήρωσε τη θητεία του στις Βρυξέλλες, αρνήθηκε να κατέβει υποψήφιος πρόεδρος με το Σοσιαλιστικό Κόμμα, παρόλο που τα γκάλοπ τού έδιναν άνετο προβάδισμα. Χθες, ο γαλλικός Τύπος ήταν γεμάτος ερωτήματα του τύπου «Τι θα γινόταν αν…».

Οποια γνώμη κι αν έχει κανείς για το οικοδόμημα που ονομάζεται Ευρωπαϊκή Ενωση, ο Ντελόρ φαίνεται πως πίστευε στο λεγόμενο «ευρωπαϊκό όραμα». Ως πρόεδρος της Κομισιόν –ποιος δεν θυμάται το περίφημο πακέτο Ντελόρ;– προσπάθησε να συγκεράσει τις αρχές της ελεύθερης αγοράς με μια στοιχειώδη κοινωνική πολιτική και μια δικαιότερη ανακατανομή του πλούτου. Στα έργα της περιόδου Ντελόρ συγκαταλέγονται η δημιουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, η Συνθήκη Σένγκεν, το πρόγραμμα Erasmus και η δημιουργία του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος. Η εξαγγελία του είχε βγάλει κυριολεκτικά στα κάγκελα τη Βρετανία, η οποία, πολλά χρόνια αργότερα θα εγκατέλειπε την Ενωση, ενώ θα έπρεπε να είχε βάλει σε σκέψεις άλλες, πολύ μικρότερες οικονομίες.

Τελικά, το ευρώ αποδείχθηκε μέγγενη για χώρες όπως η δική μας. Εκ των υστέρων, πολλοί θα επεσήμαιναν ότι η νομισματική ένωση δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει σωστά και ισότιμα –όση ισοτιμία μπορεί να υπάρξει μέσα σε ένα καπιταλιστικό πλαίσιο– χωρίς την αντίστοιχη πολιτική ενοποίηση. Κάτι που δεν προέβλεψαν έγκαιρα οι «μεγάλοι ευρωπαϊστές» τύπου Ντελόρ.

Στις 13 Ιουνίου του 2013, ο πρώην πρόεδρος της Κομισιόν έδωσε μια ομιλία στο Παρίσι, στο Φόρουμ των Ευρωπαίων Προοδευτικών. Η Le Monde ανάρτησε χθες στην ιστοσελίδα της μερικά αποσπάσματα, σε ένα από τα οποία έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου σχετικά με την κατάσταση που διαμορφωνόταν στην Ευρώπη: «Εχουμε τρεις επικίνδυνους αντιπάλους. Ο πρώτος: ο οικονομικός και κοινωνικός μαρασμός που έχει τραγικές συνέπειες για εκατομμύρια Ευρωπαίους. Ο δεύτερος: η εικόνα μιας τιμωρητικής Ευρώπης, ξένης προς τον λαό. Ο τρίτος: ο λαϊκισμός, ο οποίος τροφοδοτείται από την παγκοσμιοποίηση, αλλά και από τις συνέπειες των προγραμμάτων οικονομικής και δημοσιονομικής εξυγίανσης… Το μέλλον της οικονομικής και νομισματικής Ενωσης έγκειται στη χάραξη του δρόμου της ελπίδας, με άλλα λόγια, της επανεκκίνησης».

Η ελπίδα, τελικά, έμεινε στη μέση του δρόμου και η επανεκκίνηση δεν έγινε ποτέ. Ο Ντελόρ έχει κι αυτός το μερίδιο ευθύνης που του αναλογεί. Αλλά, μπροστά σε νάνους τύπου Φον Ντερ Λάιεν φαντάζει έως και πολιτικός γίγαντας. Και όπως επεσήμαιναν χθες ειρωνικά κάποιοι συνάδελφοι, «εδώ έχουμε φτάσει ώρες ώρες να νοσταλγούμε τον… Γιούνκερ».