Μια σπουδαία ποιητική φωνή σίγησε, η Μαρία Λαϊνά, που άφησε χθες το μεσημέρι την τελευταία της πνοή στο νοσοκομείο «Μητέρα», ύστερα από νοσηλεία λίγων εβδομάδων, σε ηλικία 76 ετών. Πριν από λίγους μήνες, το καλοκαίρι του 2023, είχε τιμηθεί με το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Γραμμάτων, ωστόσο από νωρίς είχε κερδίσει τον σεβασμό των ομοτέχνων της και την αναγνώριση στους λογοτεχνικούς κύκλους και πάντα άγγιζε τις λεπτές χορδές των συναισθημάτων των αναγνωστών, με μια γραφή που γινόταν όλο και πιο μινιμαλιστικά περιεκτική. «Η λεπτή φαντασία της, τα λιτά της σχεδιάσματα, η έμφυτη κλίση της για την ακριβολογία και την αναζήτηση του ουσιώδους και φυσικά η μεγάλη ικανότητα αφαίρεσης που διαθέτει, την έχουν καθιερώσει στις συνειδήσεις των φίλων της καλής ποίησης ως μία απ’ τις αυθεντικότερες ποιήτριες της εποχής μας…», έγραφε ήδη από το 1986 ο ποιητής Γιώργος Βέης στο περιοδικό Διαβάζω.
Η Μαρία Λαϊνά γεννήθηκε στην Πάτρα το 1947. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά ως δικηγόρος εργάστηκε μόνο για έναν χρόνο. Είχε πει στη LIFO το 2014: «Οι πιο φωτισμένοι δάσκαλοί μου ήταν μαθηματικοί και φυσικοί. Τα πιο λαμπρά παραδείγματα αργότερα στη Νομική ήταν ο Γεώργιος-Αλέξανδρος Μαγκάκης, ο Πεσμαζόγλου, ο Ζολώτας, που μας δίδασκε πολιτική οικονομία κι όταν έμπαινε στην αίθουσα έτριζαν τα παπούτσια του. Αριστοκράτης, πολύ στιλάτος. Αυτοί ήταν τα αστέρια. Επίσης, θυμάμαι ότι στον Μαγκάκη κατέφθανε ακροατήριο και από άλλες σχολές. Συνωστιζόμασταν στους διαδρόμους. Εξαιρετικής ευγλωττίας, γνώσης, ευγένειας άνθρωπος. Χαιρόσουν να τον ακούς. Οταν τελείωσα, σκέφτηκα να γίνω δικηγόρος, αλλά το απέρριψα διότι δεν μπορούσα να ντύνομαι όπως έπρεπε. Δεν άντεχα το κοστουμάκι. Πήγα μια φορά στο δικαστήριο και τα παράτησα. Με το τακουνάκι και το ταγέρ δεν μπορούσα. Είπα “φεύγω”».
Τα ενδιαφέροντά της ήταν γύρω από τη λογοτεχνία και τις τέχνες γι’ αυτό μετέφρασε δοκίμια, επιμελήθηκε εικαστικά και λογοτεχνικά βιβλία, έκανε εκπομπές και σενάρια στην κρατική ραδιοφωνία-τηλεόραση, δίδαξε ελληνική γλώσσα και ποίηση σε αγγλόφωνα κολέγια, αρθρογραφούσε σε ένθετα εφημερίδων. Εχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές: «Επέκεινα» (Κέδρος 1970), «Αλλαγή τοπίου» (Κέδρος 1972), «Σημεία στίξεως» (Κέδρος 1979), «Ρόδινος φόβος» (Στιγμή 1992), «Εδώ» (Καστανιώτης 2003), «Μικτή τεχνική» (Πατάκης 2012), «Ο,τι έγινε – άνθρωποι και φαντάσματα» (Πατάκης 2020) κ.ά. Το έργο της περιλαμβάνει επίσης θεατρικά έργα («Ο κλόουν», «Η πραγματικότητα είναι πάντα εδώ» κ.ά.), πεζογραφήματα, κριτικές και μελέτες, σύνταξη ανθολογίας ξένης ποίησης του 20ού αιώνα (επιλογή από ελληνικές µμεταφράσεις). Εργα της έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες, αυτοτελή και σε ανθολογίες. Εκπροσώπησε πολλές φορές επίσημα την Ελλάδα στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων. Το 1993 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης για την ποιητική συλλογή της «Ρόδινος φόβος», ενώ η μετάφραση στα γερμανικά της ίδιας συλλογής απέσπασε το Βραβείο της Πόλης του Μονάχου. Το 1996 τιμήθηκε με το Βραβείο Καβάφη και το 2014 με το Βραβείο του Ιδρύματος Κώστα & Ελένης Ουράνη για το σύνολο του έργου της.
Η Μαρία Λαϊνά ήταν ένας γλυκός άνθρωπος, χαμηλών τόνων, σε διαρκή υπαρξιακή αναζήτηση, σε διαρκή αγωνία για τη γλώσσα. Στο επίκεντρο της ποίησής της ο έρωτας και ο θάνατος. «Η ποίηση είναι μόνο γλώσσα, ούτε ιδέες ούτε συναίσθημα· η ποίηση είναι γλώσσα, τα υπόλοιπα είναι ενδιάμεσα κενά», έλεγε το 2015 σε συνέντευξή της στον Γρηγόρη Μπέκο, στο «Βήμα». «Πολλοί πιστεύουν ότι η ποίηση είναι μια φίλη που θα της πουν τα προσωπικά τους, το δράμα τους, τον καημό τους. Εχεις μια ερωτική απογοήτευση; Σου φαίνεται ανυπόφορος ο κόσμος; Γράψε ένα ποίημα! Λυπάμαι, αλλά δεν είναι έτσι. Ετσι την πάτησα κι εγώ, στην αρχή. Υστερα κατάλαβα ότι η κυρία αυτή που λέγεται ποίηση δεν σηκώνει αστεία, ότι επιβάλλει τους δικούς της νόμους και έχει τους δικούς της τρόπους να σου αντιστέκεται και να σε γελοιοποιεί, ότι έχει τη δική της οντότητα που είναι συχνά ισοδύναμη και παραπάνω απ’ τη δική σου. Ο δύσκολος αγώνας με την ποίηση κρατάει πολύ αλλά έχει και στιγμές χαράς. Δεν μπορείς να πεις στην ποίηση “έλα εδώ να τα βρούμε”, να τη φέρεις στα δικά σου, δεν γίνεται».
Οι εκδόσεις Πατάκη, που έκαναν γνωστό τον θάνατο της Μαρίας Λαϊνά, την αποχαιρετίζουν με δικούς της στίχους, από τη συλλογή «Επέκεινα»:
Αν κάποτε πεθάνω,
μην ακούσεις ποτέ πως τάχα «κείμαι ενθάδε»:
εσύ θα με βρεις στην αναπνοή του αγέρα
στο φευγαλέο, παιδικό χαμόγελο.
Αν κάποτε πεθάνω,
μη διαβάσεις ποτέ τ’ όνομά μου σε πέτρα:
εσύ θα ξέρεις να μ’ ακούσεις στον αχό της άνοιξης
και στην επιμονή του ήχου της βροχής.
Αν κάποτε πεθάνω,
μην πιστέψεις ποτέ πως η αγάπη μου τελείωσε:
σκέψου πως θα σε περιμένει
σ’ άλλες αισθήσεις περιγράφοντας την ομορφιά σου.
