Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου για το δημοψήφισμα του Brexit ζούσα στην Αγγλία. Τότε οποιεσδήποτε προβλέψεις για τον αρνητικό του αντίκτυπο θεωρούνταν, υπεροπτικά, υπερβολές. Οι υπέρμαχοί του ήταν πεπεισμένοι για τη βρετανική υπεροχή και ανακοίνωναν με σιγουριά ότι θα βάλουν όρια στη μετανάστευση και θα δίνουν βίζα μόνο σε όσους θέλουν, χωρίς να επηρεαστεί η οικονομία τους.
Οι άνθρωποι που μετακινούνται, όμως, βρίσκονταν ως τότε στην Αγγλία, επειδή τη θεωρούσαν ένα ανοιχτό μέρος όπου μπορούσαν να κυνηγήσουν τα όνειρά τους. Προφανώς και δε θα έμεναν, όταν ξεκίνησαν να μπαίνουν όροι, βίζες, κτλ. Όταν η βρετανική ακροδεξιά έκανε το όνειρό της πραγματικότητα και κέρδισε το Brexit, έφυγαν και πήγαν σε μέρη που παρέμεναν ανοιχτά. Τα αποτελέσματα στη βρετανική οικονομία ήταν άμεσα: ελλείψεις σε νοσηλευτικό προσωπικό, παγωμένοι μισθοί στα προ της κρίσης επίπεδα, επενδύσεις πολύ χαμηλότερες απ’ ό,τι πριν το Brexit.
Η καθίζηση αυτή δημιούργησε τεράστιες ευκαιρίες για άλλες χώρες. Η διαχρονικά ανοιχτή Ολλανδία με τα αγγλόφωνα πανεπιστήμιά της αναδείχτηκε πολύ γρήγορα ο μεγάλος νικητής. Σε μερικά πανεπιστήμια οι φοιτητές πολύ γρήγορα διπλασιάστηκαν και η περιοχή του Άμστερνταμ και του Ρότερνταμ είχαν τεράστια εισροή ταλέντων. Το όνειρο κάθε χώρας που προσβλέπει στην ανάπτυξή της.
Παρ’ όλο που η μετανάστευση δεν είναι πρόβλημα αλλά ευκαιρία, η πλημμελής διαχείρισή της μπορεί να δημιουργήσει πολύ σημαντικές συνέπειες. Και ένα από αυτά υπέβοσκε ήδη στην Ολλανδία: το στεγαστικό.
Ενώ η Ολλανδία είναι πολύ πυκνοκατοικημένη, η μορφολογία της της δίνει τη δυνατότητα να απλώνεται στον χώρο. Μία ανεβασμένη στεγαστική αγορά, όμως, δεν δημιουργεί μόνο χαμένους (όσους και όσες ψάχνουν να νοικιάσουν) αλλά και νικητές, όσους και όσες έχουν ήδη ιδιοκτησίες. Έτσι, και λόγω εκλογικής πίεσης των τελευταίων, ενώ ήταν ξεκάθαρο ότι το νέο κύμα εισροής ταλέντων θα αύξανε τις πιέσεις στο στεγαστικό, η προηγούμενη, συντηρητική, κυβέρνηση δεν προώθησε αρκετά την ανέγερση νέων κτιρίων.
Το αποτέλεσμα ήταν ένα τεράστιο στεγαστικό πρόβλημα: Φοιτητές που ψάχνουν για μήνες ένα σπίτι, ξένοι εργαζόμενοι με έτοιμες δουλειές από εταιρίες που ψάχνουν απεγνωσμένα προσωπικό, το οποίο όμως δεν έρχεται, γιατί δε βρίσκει στέγη. Και ο ντόπιος πληθυσμός που δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να αγοράσει, ειδικά μετά τις πρόσφατες αυξήσεις των επιτοκίων που κάνουν τον δανεισμό πιο ακριβό, εγκαταλειμμένος στην αποτυχία των ως τώρα πολιτικών.
Αυτή ήταν η στιγμή στην οποία ο προοδευτικός χώρος της Ολλανδίας έπρεπε να κατέβει στις εκλογές της περασμένης Τετάρτης με ένα βροντερό σύνθημα: «Ας χτίσουμε». Δεν το έκανε όμως, ή τουλάχιστον όχι όσο έπρεπε, πιθανόν για να μην απογοητεύσει τους ιδιοκτήτες ψηφοφόρους του.
Αντ’ αυτού η ακροδεξιά αφουγκράστηκε το πρόβλημα και προώθησε τη δική της οπτική: φταίνε οι ξένοι. Οι ξένοι φοιτητές είναι το πρόβλημα, γιατί μας παίρνουν τα σπίτια (παρ’ όλο που φέρνουν πολύ μα πολύ χρήμα και ταλέντο στη χώρα), όπως και οι μετανάστες (που καλύπτουν τα τεράστια κενά στην αγορά εργασίας της χώρας, που έχει 3,5% ανεργία). Και κέρδισε τις εκλογές.
Τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής τα είδαμε στην Αγγλία και ξεκινήσαμε να τα βλέπουμε και στην Ολλανδία. Υπό τον φόβο αυτών των πολιτικών τα ολλανδικά πανεπιστήμια προσέφεραν φέτος πολύ λιγότερες θέσεις για νέους καθηγητές απ’ ό,τι τις άλλες χρονιές. Και, όπως και με το Brexit, αν η Ολλανδία επιμείνει, τότε τα ταλέντα αυτά θα φύγουν και από εκεί και θα πάνε πάλι σε άλλες χώρες που παραμένουν ανοιχτές.
*Ερευνητής στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ
