Τα 50χρονα της εξέγερσης του Νοέμβρη ήρθαν σε μια συγκυρία η οποία κάθε άλλο παρά στη λεγόμενη «κανονικότητα» παραπέμπει. Η κυβέρνηση της Ν.Δ. προσπαθεί να πείσει ότι η Αριστερά έχει πεθάνει και ότι είναι κυρίαρχη του «παιχνιδιού». Ομως, διαψεύδεται: ο καπιταλισμός της καταστροφής γεννάει φτώχεια, πολέμους, εγκλήματα όπως η σφαγή στην Γάζα. Γεννάει, όμως, και τους αγώνες που τον αμφισβητούν. Αυτές τις βδομάδες το κίνημα της αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη θυμίζει το κίνημα ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ που τροφοδότησε την επαναστατική έκρηξη του «παγκόσμιου Μάη του ’68», που κομμάτι της ήταν η εξέγερση του Πολυτεχνείου.
Και βέβαια, η συζήτηση για την εξέγερση του Πολυτεχνείου κάθε άλλο παρά «επετειακή» είναι για τον κόσμο της Αριστεράς σήμερα. Η μεγάλη στρατηγική επιλογή, μεταρρύθμιση ή επανάσταση, δεν ήταν και δεν είναι στιγμιαία. Πήρε συγκεκριμένη μορφή, τόσο στην ίδια την εξέγερση όσο και σε κάθε κρίσιμη καμπή του κινήματος και της Αριστεράς από τότε μέχρι σήμερα. Γι’ αυτό η έκδοση του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου «Εδώ Πολυτεχνείο! Ο δρόμος του Νοέμβρη επαναστατικός» δεν τιμάει μόνο αυτή τη μεγάλη επέτειο, αλλά είναι και συμβολή στη συζήτηση πώς θα δικαιωθεί ο Νοέμβρης, ποια Αριστερά χρειαζόμαστε ώστε οι εξεγέρσεις που ωριμάζουν να έχουν νικηφόρα έκβαση.
Το φοιτητικό κίνημα άναψε τη σπίθα για να βγει στο προσκήνιο η εργατική τάξη και να γκρεμίσουν μαζί τη χούντα, όπως το ίδιο απλώθηκε παντού εκείνα τα χρόνια με τον μακρόσυρτο «Μάη του ’68», από τη Γαλλία μέχρι την Ταϊλάνδη. Πουθενά η έκρηξη δεν έμεινε «φοιτητική υπόθεση». Στο παράρτημα της έκδοσης μπορείτε να διαβάσετε τις διακηρύξεις της εργατικής συνέλευσης που συγκροτήθηκε μέσα στην κατάληψη του Πολυτεχνείου και έπαιξε ρόλο στην εξέλιξή της σε λαϊκή εξέγερση. Οσο για την Ταϊλάνδη, που προηγήθηκε ένα μόλις μήνα από το Πολυτεχνείο και η ώθηση που του έδωσε ήταν ορατή σε όλους και σε όλες, δείτε στο δεύτερο παράρτημα πώς και εκεί η σκυτάλη πέρασε από τα χέρια των φοιτητών στη δράση της εργατικής τάξης.
Για να ανοίξει αυτός ο επαναστατικός δρόμος, που γκρέμισε καθεστώτα και κέρδισε κατακτήσεις που ακόμα προσπαθούν να ξηλώσουν με λύσσα οι Μητσοτάκηδες και οι Γεωργιάδηδες, χρειάστηκε να μπει μπροστά μια νέα επαναστατική Αριστερά που στήριξε την εξέγερση του Πολυτεχνείου και τους αγώνες της Μεταπολίτευσης κόντρα στον ψεύτικο ρεαλισμό του «Καραμανλής ή τανκς»
Αυτή η νέα επαναστατική Αριστερά δεν έπεσε από τον ουρανό. Για να συγκροτηθεί και να παίξει ρόλο στην ίδια την εξέγερση και στις εξελίξεις, στηρίχτηκε στην πολιτικοποίηση και τα πολιτικά ξεκαθαρίσματα που βγήκαν μέσα από συγκεκριμένες αντιπαραθέσεις. Τι ήταν η Χούντα; Μία κλίκα «επίορκων συνταγματαρχών», όπως την ξόρκιζε το αστικό αφήγημα του πολιτικού κόσμου; Η μαρξιστική ανάλυση για τη φύση του κράτους μέσα στον καπιταλισμό ήταν και είναι θεμέλιο για τον σωστό προσανατολισμό της αντίστασης στη δικτατορία και του εργατικού κινήματος μετά την ανατροπή της.
Το κείμενο της Μαρίας Στύλλου με τίτλο «Κράτος, δικτατορία, εργατική δημοκρατία», που ανοίγει αυτόν τον τόμο, παρουσιάζει συγκεκριμένα όλους τους παράγοντες που έπαιξαν ρόλο για την επιβολή της δικτατορίας. Και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι: «Το πραξικόπημα της Χούντας, λοιπόν, δεν ήταν απλά μια προέκταση αντιδημοκρατικών μηχανισμών σαν κατάλοιπο προηγούμενων εποχών υπανάπτυξης και εξάρτησης. Ηταν κατοχύρωση των γεωπολιτικών συμφερόντων της άρχουσας τάξης που συμβάδιζαν με τις ανάγκες των ΗΠΑ στην περιοχή. Και κατοχύρωση της οικονομικής στρατηγικής της που συμβάδιζε με τα σχέδια της ΕΟΚ. Ολοι αυτοί ήθελαν πυγμή απέναντι στο κίνημα που απειλούσε τις επενδύσεις, τις βάσεις και την πολιτική σταθερότητά τους. Και την βρήκαν με το πραξικόπημα των Συνταγματαρχών».
Η αντίσταση στη Χούντα ξεκίνησε από την πρώτη στιγμή. Η κατάληψη της ελληνικής πρεσβείας στο Λονδίνο έγινε στις 28 Απρίλη 1967, μια βδομάδα μετά το πραξικόπημα! Ηταν από τις πρώτες ενέργειες και βέβαια δεν έμεινε μόνη. Η ώθηση γι’ αυτό ήταν διπλή. Μέσα στην Ελλάδα (αλλά και στους Ελληνες φοιτητές και μετανάστες σε πολλές χώρες) ήταν ζωντανή η εμπειρία και η πολιτικοποίηση από τις μάχες του κινήματος που είχε κορυφωθεί με τα «Ιουλιανά» του 1965. Και παράλληλα, σε διεθνή κλίμακα ξεδιπλωνόταν το κύμα του Μάη του ’68 που φούντωνε τη ριζοσπαστικοποίηση σε όλα τα μήκη και τα πλάτη.
Αυτό το νήμα ξεδιπλώνεται στα επόμενα κείμενα αυτού του τόμου. Ο Νίκος Λούντος εξηγεί γιατί το Πολυτεχνείο έπαιρνε έμπνευση από την Ταϊλάνδη και την έστελνε ώς την Πορτογαλία. Η Μαρία Στύλλου συνδέει τις εμπειρίες και τις πολιτικές μάχες βήμα-βήμα από την άνοδο της ΕΔΑ στις εκλογές του 1958, στην έκρηξη των Ιουλιανών του 1965, στη διαμόρφωση της νέας επαναστατικής Αριστεράς στον αγώνα κατά της δικτατορίας. Και ο Λέανδρος Μπόλαρης στέκεται στις ίδιες τις μέρες του Πολυτεχνείου το 1973, όπου αυτή η νέα πολιτικοποίηση πήρε τον πρωταγωνιστικό ρόλο και συνέχισε να τον διεκδικεί μέσα στους αγώνες της Μεταπολίτευσης που ακολούθησαν. Η επιλογή Μεταρρύθμιση ή Επανάσταση μπήκε ζωντανά μέσα στο κίνημα και στην πολιτική ζωή με χειροπιαστούς όρους.
Οπως καταλήγει ο Πάνος Γκαργκάνας στο κείμενο για την επαναστατική Αριστερά: «Η διαφορά ανάμεσα στην επαναστατική και τη ρεφορμιστική Αριστερά δεν έχει να κάνει με διαφορά ταχύτητας, δηλαδή δεν είναι μια διάκριση ανάμεσα σε “ανυπόμονους” ή “υπεραισιόδοξους” από τη μια μεριά και “αργούς αλλά σταθερούς” από την άλλη. Είναι η διαφορά ανάμεσα σ’ αυτούς που έχουν εμπιστοσύνη στη δύναμη της εργατικής τάξης και του κινήματος, και σ’ αυτούς που πάντα το υποβαθμίζουν σε δεύτερο ρόλο».
