Αυτοκρατορία: Φούγκερ, Αψβούργοι, είσοδος των Τούρκων

Μνήμη Βασίλη Βασιλικού

Με τη νέα συμμαχία των Βενετσιάνων με τους Αψβούργους διαμορφώθηκε ένα νέο οικονομικό μέτωπο, αντικαθιστώντας το προηγούμενο που είχε σχηματιστεί με τούς Λομβαρδούς τραπεζίτες, ουσιαστικά δημιουργώντας τον οίκο των Φούγκερ. O Jacob Fugger¹, ένας ασήμαντος έμπορος μπαχαρικών που κατοικούσε στη Βενετία, επιλέχθηκε από τους Βενετούς και έγινε ατζέντης τους, ελέγχοντας την πλειονότητα των ορυχείων αργύρου και χαλκού στη κεντρική Ευρώπη.

Με βάση τον τεράστιο πλούτο που απέκτησε, ο Φούγκερ δημιούργησε την ισχυρότερη ευρωπαϊκή τράπεζα και μετά στήριξε οικονομικά τούς Αυστριακούς Αψβούργους, που ήταν μέχρι πρότινος δευτεροκλασάτοι στη γερμανική σειρά των ευγενών, αποκτώντας με αυτόν τον τρόπο τον έλεγχο της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Οι Αψβούργοι, μέσω μιας διαδοχής γάμων, απέκτησαν τον έλεγχο της Ισπανίας, και έτσι μετά τη χρεοκοπία της Ισπανίας το 1575, οι Φούγκερ απέγιναν οι ελεγκτές της οικονομίας της ισπανικής δυναστείας και, μέσω της Γένοβας, του μικρότερου εταίρου της Βενετίας.

Στην ουσία, το κόμμα των Μαύρων Γουέλφων του 14ου αιώνα ξαναγεννήθηκε με τη μορφή της Ιεράς Συμμαχίας, δηλαδή ενός άξονα Βενετίας – Αψβούργων – Βατικανού, με τη Βενετία να ελέγχει άμεσα την παπική Κουρία². Την ίδια στιγμή, η Βενετία είχε αποκτήσει τον πολιτικό έλεγχο της Ισπανίας μέσω των Φούγκερ, που ως πιστωτές της ισπανικής κυβέρνησης απομυζούσαν όλα αυτά που είχαν λεηλατηθεί από τούς Ισπανούς, δηλαδή το τεράστιο εμπόριο χρυσού και αργύρου, αλλά και σκλάβων, οδηγώντας την ισπανική μοναρχία σε αλλεπάλληλες χρεοκοπίες και χειραγωγώντας το σύνολο της ισπανικής πολιτικής.

Παράλληλα, η Βενετία είχε λανσάρει μια συνολική αντεπανάσταση στην επανάσταση που είχε διαμορφωθεί από τον Nicholas Cusa και όσων τον ακολουθούσαν. Οπως ο Δίας, οι Βενετοί θεωρούσαν ότι θα μπορούσαν να ακυρώσουν την πρόσβαση των ανθρώπων στη φωτιά, μέσω των εξουσιών τους. Αυτή η προσπάθεια κατέληξε στο Συμβούλιο του Τρεντ³, που επιχείρησε να επαναφέρει την Αριστοτελική καθαρότητα, μέσω κυρίως της επιρροής του Πάπα.

Ο ιθύνων νους πίσω από αυτό που ονομάστηκε Καθολική Αντιμεταρρύθμιση⁴ ήταν ο Βενετός καρδινάλιος Gasparo Contarini⁵. Η Βενετσιάνικη Αντιμεταρρύθμιση επιτεύχθηκε με τη χρήση της βαρβαρικής τρομοκρατίας. Με την έναρξη της ισπανικής Ιεράς Εξέτασης το 1478, υπό τον έλεγχο του Tomas de Torquemada⁶, η Ευρώπη είχε να αντιμετωπίσει το αιματοκύλισμα, στήνοντας τους θρησκευτικούς πολέμους, που δεν έληξαν παρά μόνο το 1648. Μαζικές δολοφονίες, συνεχείς καταδιώξεις και οξυμένα πάθη υπήρχαν σε όλη την Ευρώπη με θύμα τα ουμανιστικά ιδανικά της Αναγέννησης. Οι επακόλουθες δεκαετίες των φατριασμών με τους θρησκευτικούς πολέμους με τη διαμόρφωση τεράστιων ψυχώσεων ήταν σαν ένα σφυρί που αποσκοπούσε στη διάλυση της ανάπτυξης εκείνων των κυρίαρχων κρατών που είχαν διαμορφώσει την Κοινοπολιτεία.

Τελικά, η στρατηγική της Βενετίας δεν ευοδώθηκε. Κατά τις αρχές του 16ου αιώνα, η γεωγραφική κρίση που αντιμετώπιζε η Βενετία αποτελούσε μιαν αναπόφευκτη πραγματικότητα. Ο πόλεμος της Λίγκας του Καμπρέ⁷ από το 1509 μέχρι το 1513, κατά το οποίο ξένα στρατεύματα είχαν εισχωρήσει στη βενετσιάνικη λιμνοθάλασσα, είχε φανερώσει τα τρωτά σημεία της βενετσιάνικης άμυνας. Στα μέσα του 16ου αιώνα, η Βενετία δεν απειλήθηκε μόνο με την απώλεια των αποικιών της, αλλά και με την απώλεια της πρόσβασης στο εμπόριο με την Ανατολή, που πέρασε στα χέρια των Οθωμανών Τούρκων.

(1): Jacob Fugger, 1459-1525. Μεγαλοτραπεζίτης, έζησε στη Βενετία μέχρι το 1487. Γεννήθηκε στο Augsburg, θεμελιωτής της δυναστείας των Φούγκερ.

(2): Curia (Κουρία). Συνέλευση, συμβούλιο. Η γνωστότερη Κουρία είναι αυτή της Ρωμαϊκής Καθολικής Εκκλησίας.

(3): Συμβούλιο του Τρεντ. 19ο Οικουμενικό Συμβούλιο της Καθολικής Εκκλησίας. Περιγράφεται σαν το αποκορύφωμα της Αντιμεταρρύθμισης. Καταγράφει τα κύρια κείμενα και δόγματα της Καθολικής Εκκλησίας.

(4): Καθολική Αντιμεταρρύθμιση: ήταν απόπειρες κατά τον 16ο και τον πρώιμο 17ο αιώνα εναντίον της Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης και με στόχο τη βελτίωση της Καθολικής Εκκλησίας. Οι πρώτες απόπειρες στρέφονταν εναντίον της διαφθοράς των παπικών και του κλήρου εν γένει κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης.

(5): Gasparo Contarini, 1483-1542. Ιταλός διπλωμάτης, καρδινάλιος και επίσκοπος του Belluno, οπαδός του διαλόγου με τους Προτεστάντες, υπεύθυνος για την παπική συγκατάθεση της Εταιρείας του Ιησού (των Ιησουιτών).

(6): Tomas de Torquemada, 1420-1498. Καστιλιανός Δομινικανός μοναχός από το Βαλαντολίντ και πρώτος ιεροεξεταστής (1483-1498) στην ισπανική Ιερά Εξέταση.Το όνομά του έχει συνδεθεί με τη σκληρότητα, τη θρησκευτική μισαλλοδοξία και τον φανατισμό. Εκτιμάται ότι έστειλε στην πυρά 2.000 ανθρώπους.

(7): Πόλεμος Λίγκας του Καμπρέ (1508-1516). Μέρος των ιταλικών πολέμων. Οι κύριοι συμμέτοχοι ήταν η Γαλλία, οι παπικές πολιτείες και η Δημοκρατία της Βενετίας, αλλά συμμετείχαν και οι υπόλοιπες σημαντικές δυνάμεις της Ευρώπης.

*Ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών