H συμπλήρωση 100 χρόνων από την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης αποτελεί αφορμή για την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα να αναδείξει ένα ιστορικό ανθρωπιστικό εγχείρημα: την αρωγή που πρόσφεραν οι ΗΠΑ στην Ελλάδα από το 1918 έως το 1929. Οι Ελευθερία Δαλέζιου, Μαρία Γεωργοπούλου και Ναταλία Βογκέικωφ-Brogan έσκυψαν στις πλούσιες συλλογές του ιδρύματος και έφεραν στο φως επιστολές, επίσημα έγγραφα, σπάνιες εκδόσεις, φωτογραφίες, αντικείμενα, αφίσες, εφημερίδες, ταινίες μικρού μήκους και χειροτεχνήματα που παρουσιάζονται για πρώτη φορά και πλέκουν την αφήγηση της έκθεσης «Στο όνομα της ανθρωπιάς. Αμερικανική ανακουφιστική βοήθεια στην Ελλάδα, 1918-1929», που εγκαινιάστηκε χθες στην Πτέρυγα «Ι. Μακρυγιάννη».
Ο τεράστιος αντίκτυπος της Σύμβασης Ανταλλαγής Πληθυσμών το 1923 κινητοποίησε τη γενναιοδωρία πολλών αμερικανικών ανθρωπιστικών φορέων, όπως ο Αμερικανικός Ερυθρός Σταυρός, η Περίθαλψις Εγγύς Ανατολής (Near East Relief), τα Νοσοκομεία των Αμερικανίδων Κυριών (American Women’s Hospitals) και η Χριστιανική Αδελφότητα Νέων (Υoung Men’s Christian Association), που συσπειρώθηκαν για να προσφέρουν βοήθεια έκτακτης ανάγκης σε ορφανά και πρόσφυγες.
Η έκθεση προβάλλει πώς οι φορείς αυτοί, σε συνεργασία με τους Αμερικανούς Φίλους της Ελλάδος, την Επιτροπή Αρωγής του Αμερικανικού Κολεγιακού Ινστιτούτου και τις Βιοτεχνίες Εγγύς Ανατολής (Near East Industries), δημιούργησαν υποδομές για επαγγελματική απασχόληση, βασική εκπαίδευση αλλά και ψυχική και σωματική υγειονομική περίθαλψη. Οι πολύπλευρες αυτές πρωτοβουλίες τόνωσαν τους πρόσφυγες, ιδιαίτερα τις γυναίκες, παρέχοντάς τους μέσα και πόρους για να γίνουν αυτάρκεις.
Παράλληλα, έργα που μεταμόρφωσαν τις υποδομές στην Ελλάδα ανατέθηκαν σε αμερικανικές επιχειρήσεις, όπως η κατασκευή του φράγματος του Μαραθώνα και η αποξήρανση της κοιλάδας του Στρυμόνα και της Δράμας. «Εκτός από τις ευκαιρίες απασχόλησης που πρόσφεραν σε ευάλωτους πρόσφυγες, βελτίωσαν επίσης την ποιότητα της ζωής τους, εξαλείφοντας τη μάστιγα της ελονοσίας και άλλων ασθενειών», επισημαίνουν οι επιμελήτριες. Αλλά και η επιρροή των αμερικανικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων που λειτούργησαν από εκείνη την εποχή στην Αθήνα (Junior College for Girls, σήμερα Αμερικανικό Κολλέγιο της Ελλάδος) και τη Θεσσαλονίκη (Αμερικανική Γεωργική Σχολή και Κολέγιο Ανατόλια), αποδείχτηκε διαχρονική.
Σημαντικό ρόλο στις προσπάθειες ανθρωπιστικής βοήθειας διαδραμάτισαν και οι Ελληνες που μετοίκησαν στην τότε «γη της Επαγγελίας», ενώ ταυτόχρονα σφυρηλάτησαν μια ιδιαίτερη ταυτότητα στη χώρα που τους υποδέχτηκε. «Η διασπορά αυτών των προσφύγων στην Αμερική είχε μεγάλη πολιτιστική συνεισφορά, κυρίως μέσω της ευρείας διάδοσης των λαϊκών και ρεμπέτικων τραγουδιών που απηχούν τις προκλήσεις της ανταλλαγής των πληθυσμών και τον βαθύ αντίκτυπο των Ηνωμένων Πολιτειών στις ζωές των προσφύγων».
Η έκθεση φέρνει στο φως τις προσπάθειες πολιτικών, ηγετών φιλανθρωπικών οργανώσεων, εκπαιδευτικών αλλά και εθελοντών, που υποκινήθηκαν από μια «αίσθηση καθήκοντος, με ρίζες στις χριστιανικές, πατριωτικές ή και προσωπικές τους πεποιθήσεις».
Ανάμεσά τους οι Bert Hodge Hill, Edward Capps και Ιωάννης Γεννάδιος, σημαντικές προσωπικότητες που συνδέθηκαν με την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα. Ο Bert Hodge Hill διετέλεσε διευθυντής της Σχολής από το 1906 έως το 1926 και συνεισέφερε στη σφυρηλάτηση σχέσεων μεταξύ της Σχολής και ελληνικών φορέων. Ο Edward Capps, επικεφαλής της Διοικούσας Επιτροπής της Αμερικανικής Σχολής (1918–1950), χρησιμοποίησε την επιρροή του ως προέδρου των Αμερικανών Φίλων της Ελλάδος για την παροχή αρωγής στους πρόσφυγες που ζήτησαν καταφύγιο στην Ελλάδα και την υποστήριξη εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών. Ο Ιωάννης Γεννάδιος, ένας διακεκριμένος διπλωμάτης, ο οποίος είχε ασκήσει μεγάλη πίεση για την Ελλάδα στις Ηνωμένες Πολιτείες, πρόσφερε τους 26.000 τόμους της συλλογής του στη Βιβλιοθήκη της Αμερικανικής Σχολής που φέρει το όνομά του δημιουργώντας ένα φυτώριο για την ανάπτυξη των ελληνικών σπουδών σε διεθνές επίπεδο.
► Στο πλαίσιο της έκθεσης έχουν προγραμματιστεί διαλέξεις: στις 14 Νοεμβρίου με θέμα «Greece and the Post-1922 International Humanitarian Aid: The Untold Story» από τον δρα Δημήτρη Καμούζη και στις 12 Δεκεμβρίου από τους Λευτέρη Ζώρζο, Νίνα Γεωργιάδου και Ελευθερία Δαλέζιου με θέμα «The Near East Relief Orphanage of Syros». Και οι δύο διαλέξεις θα πραγματοποιηθούν στο αμφιθέατρο Cotsen (Αναπήρων Πολέμου 9, Κολωνάκι) στις 19.00 με ελεύθερη είσοδο.
ℹ️ Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα – Πτέρυγα «Μακρυγιάννη», Σουηδίας 61, Κολωνάκι. Διάρκεια έκθεσης έως 18 Φεβρουαρίου. Ωρες λειτουργίας: Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή: 12.00-18.00. Πέμπτη: 12.00-20.00. Είσοδος ελεύθερη. Επικοινωνία για ομαδικές ξεναγήσεις: Μαρία Σμάλη: [email protected]
