Την Τετάρτη 4 Οκτωβρίου στις «Νύχτες Πρεμιέρας», στον κινηματογράφο ΑΣΤΥ στην Κοραή στις 5 το απόγευμα, κάνει πρεμιέρα το cross border ντοκιμαντέρ (διάρκειας 29′) «Transistence». Οι δημιουργοί του Αναστασία Βαϊτσοπούλου και Ιωάννης Τσιούλης, δημοσιογράφοι της Popaganda, ξεκίνησαν από την Αθήνα και ταξίδευσαν μέχρι τη Μαδρίτη για να παρουσιάσουν γεγονότα και καταστάσεις που αφορούν τα τρανς άτομα.
«Το “Transistence” είναι μια απόπειρα εξερεύνησης του τρανς βιώματος και των τρανς δικαιωμάτων που εν έτει 2023 όχι απλώς δεν έχουν κατακτηθεί, αλλά “βρίσκονται σε πόλεμο”, όπως δηλώνει και η Αννα Κουρουπού στο ντοκιμαντέρ» λέει στην «Εφ.Συν.» η Αναστασία Βαϊτσοπούλου. «Η ταινία ξεκινά από τη γυναικοκτονία της Ανας Ιβάνκοβα, της τρανς προσφύγισσας από την Κούβα, τον Ιούλιο στο κέντρο της Αθήνας και ταξιδεύει μέχρι τη Μαδρίτη για να διερευνήσει τις ιστορίες ανθεκτικότητας των τρανς ατόμων σε μια χώρα που έχει κάνει περισσότερα βήματα θεσμικά σε σχέση με την Ελλάδα».
Η δολοφονία της Ανας, μιας τρανς γυναίκας, ήταν ακόμα ένα τρανσφοβικό έγκλημα μίσους στην Ελλάδα σε μια χώρα που αναγνωρίζει και παρέχει ελάχιστα δικαιώματα στα τρανς πρόσωπα. Την ίδια χρονιά η Ισπανία ψηφίζει το πιο προοδευτικό πλαίσιο νόμου για τα τρανς δικαιώματα στην Ευρώπη. Στο ντοκιμαντέρ μιλούν η πρώτη τρανς βουλεύτρια της Ισπανίας, Carla Antonelli, και η γ.γ. Ισότητας, Ángela Rodríguez Martínez, που αφηγούνται την πραγματικότητά τους σε κοινωνίες δύο ταχυτήτων.
● Πώς σας ήρθε η ιδέα να το κάνετε;
Ενδιαφερόμαστε βαθιά για τα ζητήματα του φύλου και της ΛΟΑΤΚΙΑ+ κοινότητας. Επίσης, η Popaganda είναι μέλος του Sphera Network, ενός δικτύου με ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης στην Ευρώπη και χάρη σε αυτήν τη συνεργασία, μπορούμε και κάνουμε παραγωγές και συμπαραγωγές βίντεο με άλλα ευρωπαϊκά media του δικτύου. Έτσι, η πρώτη μας παραγωγή εκτός συνόρων έγινε στην Ισπανία, καθώς όταν διαβάσαμε την είδηση για τον νόμο υπέρ των τρανς δικαιωμάτων, είπαμε ότι πρέπει να κάνουμε ένα μικρό ντοκιμαντέρ, γιατί στην Ελλάδα η τρανς κοινότητα είναι ακραία παραμελημένη από τους θεσμούς. Χρειάζεται να αναδειχθούν θετικά παραδείγματα και τι συμβαίνει σε μια μεσογειακή χώρα που είναι κοντά μας πολιτισμικά. Παραμένει βέβαια ένα ντοκιμαντέρ που έγινε με δημοσιογραφικούς ρυθμούς και χρόνους και θέλουμε σίγουρα να επανέλθουμε στο ζήτημα πιο επισταμένα.
● Ποια ήταν η πιο βασική δυσκολία στο στήσιμο του «Transistence»;
Το πιο δύσκολο κομμάτι είναι πάντα το ηθικό. Είμαστε δύο λευκά cis άτομα (άτομα που νιώθουν οικεία με το φύλο με το οποίο γεννήθηκαν) και προσπαθήσαμε να αναγνωρίσουμε τη θεσιακότητά μας και τα προνόμιά μας ως αφηγητ(ρι)ες και δημοσιογράφοι οι οποίοι προσπαθούν να πουν μια ιστορία για μια κοινότητα που υφίσταται καταπιέσεις.
● Είναι πολύ ευαίσθητο το θέμα, θέλει προσεκτικό χειρισμό…
Υπάρχει πάντα μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στον συναισθηματισμό και την εστίαση στο δράμα των ατόμων, όμως εμείς προσπαθήσαμε να δώσουμε την πλευρά της ανθεκτικότητας των τρανς ατόμων και του δίκαιου αγώνα τους για την αναγνώριση των δικαιωμάτων τους και βασικά της ύπαρξής τους.
● Τι σημαίνουν τα «η/της», «ο/του» κτλ που βλέπουμε στο ντοκιμαντέρ;
Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε έχουν σημασία. Αναγνωρίζοντας ότι το φύλο είναι φάσμα και όχι δίπολο (αρσενικό-θηλυκό), αλλά και το γεγονός ότι δεν μπορούμε να ξέρουμε το φύλο του ατόμου στο οποίο απευθυνόμαστε, οφείλουμε να ρωτάμε τις αντωνυμίες που χρησιμοποιεί. Επομένως η χρήση των αντωνυμιών στο ντοκιμαντέρ μας συνιστά μια προσπάθεια να υπογραμμιστεί ο σεβασμός απέναντι στα non-binary άτομα και το δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό.
● Υπάρχει τρανσφοβία στην Ελλάδα;
Αμέσως μετά τις εθνικές εκλογές του Μαΐου σημειώθηκαν αυξανόμενες τρανσφοβικές επιθέσεις στην Αθήνα, οι οποίες προκάλεσαν ακόμη μεγαλύτερο φόβο και αναστάτωση στην κοινότητα. Δυστυχώς δεν υπάρχει επαρκής καταγραφή των τρανσφοβικών περιστατικών στη χώρα κι αυτό είναι πρόβλημα. Δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις κάτι αν δεν έχεις τα στοιχεία για αυτό. Ξέρουμε όμως ότι, σύμφωνα με το Trans Rights Map, η Ελλάδα «σκοράρει» μόλις 17 από τους 30 δείκτες αναγνώρισης των τρανς δικαιωμάτων. Σχεδόν τα μισά. Η Ισλανδία πετυχαίνει 26 στα 30 και η Νορβηγία 23 στα 30. Στην έρευνα του TGEU η Ελλάδα κατέχει τη 18η θέση από τις 30 σε μια κατάταξη για την ικανοποίηση από τη ζωή.
● Στην Ισπανία δηλαδή τι ακριβώς συμβαίνει;
Στις αρχές του 2023, το ισπανικό κοινοβούλιο ψήφισε έναν από τους πιο προοδευτικούς νόμους στην Ευρώπη και τον κόσμο αναφορικά με τα τρανς δικαιώματα. Ουσιαστικά, η Ισπανία παρέχει νομική αναγνώριση του φύλου με βάση τον αυτοπροσδιορισμό για άτομα 16 ετών και άνω, ενώ αποπαθολογικοποιεί την τρανς ταυτότητα. Μέχρι πρότινος, όσα άτομα ένιωθαν δυσφορία με το φύλο τους έπρεπε να πάρουν χαρτί από το γιατρό και να απαντήσουν σε παρωχημένες, σεξιστικές ερωτήσεις, όπως «Σου αρέσει το ροζ;» ή «Σου αρέσει να καθαρίζεις το σπίτι;». Φυσικά, ο ισπανικός νόμος δεν είναι τέλειος, καθώς αποκλείει τα μη δυαδικά άτομα, λόγω των αντιδράσεων των πιο συντηρητικών δυνάμεων εντός του κοινοβουλίου, όπως μας είπε και η Γενική Γραμματέας Ισότητας. Επίσης, μένουν πολλά ακόμη να γίνουν για τα τρανς πρόσωπα με μεταναστευτικό υπόβαθρο, καθώς και για τα τρανς ανήλικα άτομα.
● Και το Υπουργείο Ισότητας που βλέπουμε στο ντοκιμαντέρ;
Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Ισπανία υπάρχει Υπουργείο Ισότητας, ενώ εδώ έχουμε Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και η άλλοτε Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων μετατράπηκε σε Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ισοπεδώνοντας την έμφυλη οπτική από τον τίτλο -και όχι μόνο.
● Είχαμε και στην Ισπανία γυναικοκτονία μιας τρανς όμως;
Γυναικοκτονία μιας τρανς μετανάστριας στις αρχές της χρονιάς, κάτι που δείχνει ότι σε ολόκληρο τον κόσμο χρειάζεται πολλή δουλειά για την αποδοχή των τρανς, των μη δυαδικών και genderqueer συμπολιτών μας. Πολύ περισσότερο όταν τέμνεται η μετανάστευση ή η προσφυγιά με τις έμφυλες καταπιέσεις, όπου η βία είναι ακόμη πιο έντονη και συχνή. Βέβαια, αυτή ήταν η πρώτη τρανς δολοφονία που καταγράφηκε ως γυναικοκτονία στην Ισπανία υπό τον Καταλανικό νόμο 17/2020. Γιατί οι τρανς γυναίκες είναι γυναίκες.
● Ποια είναι η τελική γεύση που σας έμεινε;
Η επίγευση είναι γλυκόπικρη, γιατί στο ντοκιμαντέρ από τη μία καταγράφουμε την πρόοδο στην Ισπανία -η οποία δεν είναι αρκετή, υπάρχουν πολλά ζητήματα ακόμη να διευθετηθούν- και από την άλλη υπάρχουν οι γυναικοκτονίες και η βία απέναντι στις τρανς γυναίκες κυρίως αλλά και σε όλα τα άτομα που δεν στριμώχνονται στο gender box, το κουτί που έχει κατασκευάσει η πατριαρχική κοινωνία. Όπως λέει το Darko στην ταινία: «Απλά θέλουμε να ζήσουμε».
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Τετάρτη 4 Οκτωβρίου, 17.00, ΑΣΤΥ, Κοραή 4. Extra προβολή: Παρασκευή 6 Οκτωβρίου 17.00, Δαναός, Λεωφ. Κηφισίας 109.
