Μια διεθνής ομάδα επιστημόνων πριν από κάποια χρόνια ισχυρίστηκε πως βρήκε την απάντηση για την άνοδο και την πτώση ενός προ-ινδουιστικού πολιτισμού στα σημερινά εδάφη του Πακιστάν, της Βορειοδυτικής Ινδίας και του Ανατολικού Αφγανιστάν.
Αφού λοιπόν οι ερευνητές μελέτησαν για δέκα χρόνια τα γεωλογικά, τοπογραφικά και αρχαιολογικά στοιχεία κατέληξαν στο συμπέρασμα πως η καταστροφή του προ-ινδουιστικού πολιτισμού οφείλεται στην κλιματική αλλαγή. Για την ακρίβεια υποστήριξαν ότι το κλίμα ήταν εκείνο που ευνόησε την άνοδο του πολιτισμού στην κοιλάδα του Ινδού και το κλίμα ήταν εκείνο που προκάλεσε την πτώση του.
Εχουν περάσει πάρα πολλά χρόνια από τότε, σημειώθηκε τεράστια πρόοδος σε διάφορα πεδία μέσω της βιομηχανικής και της τεχνολογικής επανάστασης ενώ οι κοινωνίες υπέστησαν αδιάκοπους μετασχηματισμούς. Η σχέση, ωστόσο, πολιτικής εξουσίας και φυσικής καταστροφής δεν μοιάζει να έχει επιλυθεί ακόμα.
Αντιθέτως, οι φυσικές καταστροφές δείχνουν να είναι τα κατεξοχήν αυτοάνοσα του βιοπολιτικού σώματος, υπό την έννοια πως το βιολογικό αντανακλάται στο πολιτικό και αντίστροφα. Δεν μπορεί συνεπώς μια πολιτική ηγεσία να μιλά μόνο για πρωτοφανή επίθεση της φύσης, αρνούμενη τις ευθύνες της για τις εκτενείς καταστροφές, είτε από πλημμύρες είτε από πυρκαγιές είτε από σεισμούς.
Γιατί δεν έχει προβλεφθεί ένα δομημένο θεσμικό πλαίσιο για την αντιπλημμυρική προστασία και για την πρόληψη-αντιμετώπιση των πυρκαγιών; Γιατί δεν υπάρχει έστω ένα δομημένο πλαίσιο που θα φροντίσει τις πληγές -και σε ψυχικό επίπεδο- των ανθρώπων που υφίστανται πλέον συστηματικά καταστροφές;
Το τραύμα της φυσικής καταστροφής, δηλαδή το τραύμα της βροχής, της φωτιάς, του Εγκέλαδου συγκαταλέγεται στις βασικές αιτίες μετατραυματικού στρες, κατάθλιψης, εξαρτήσεων, βίας. Η κλιματική αλλαγή χαρακτηρίστηκε από τη Διεθνή Ψυχαναλυτική Εταιρεία ως «η μεγαλύτερη απειλή για την ψυχική υγεία τον 21ο αιώνα». Και αυτό λαμβάνει χώρα σε μια συνθήκη μετακοινωνική.
Τι σημαίνει αυτό; Στη μετακοινωνική συνθήκη οι δεσμοί που ενώνουν την οικονομική με την κοινωνική ιστορία, την πραγματική παραγωγή με την κοινωνία και τις κοινωνικές ομάδες έχουν διαρραγεί, γεγονός που μας καθιστά ακόμα πιο ευάλωτους απέναντι σε μια μαζική καταστροφή. Η αίσθηση επισφάλειας αυξάνεται σε έναν κόσμο ολοένα και λιγότερο σταθερό που αντιμετωπίζει τους ανθρώπους του ως «περιττούς» ή «απορρίμματα» – φράση δανεική από τον Ζίγκμουντ Μπάουμαν.
Η φύση μοιάζει να εκδικείται, οι άνθρωποι να βιώνουν το τραύμα της φυσικής καταστροφής ενώ παράλληλα οι κοινωνίες αποανθρωποποιούνται. Οι άνθρωποι νιώθουν να περισσεύουν σε μια μετακοινωνική κατάσταση. Και όποιος περισσεύει, απομονώνεται κοινωνικά και πονά ψυχικά.
Στο βιβλίο του «Το τέλος των κοινωνιών» ο Αλέν Τουρέν εξηγούσε πώς η κοινωνία διαμορφώνεται τη στιγμή που οι οικονομικοί πόροι λαμβάνουν μια κοινωνική μορφή μέσω των θεσμών. Οι οικονομικοί πόροι δεν έγιναν αντιπλημμυρικά έργα για τη Θεσσαλία, ούτε πλήρως στελεχωμένα πυροσβεστικά και διασωστικά σώματα. Εχουμε εισέλθει σε μια μετακοινωνική εποχή, όπου το κοινωνικό υποχωρεί διαρκώς. Το μεγαλύτερο μέρος των πόρων δεν κυκλοφορεί μέσα στην κοινωνία, με αποτέλεσμα όταν το κοινωνικό σώμα πλήττεται από μια καταστροφή, να μην μπορεί να ανακάμψει μετά την αποδόμηση της πραγματικότητάς του.
Οταν συντρίβεται η καθημερινή ζωή κάποιου, το αίσθημα του φόβου μπορεί να καταπραϋνθεί μόνο μέσα από ένα πλαίσιο -κοινωνικό, πολιτικό, πολιτισμικό, θεραπευτικό- που θα τον βοηθήσει να κρατηθεί από κάπου. Οταν όμως οι άνθρωποι που έχουν χάσει τις περιουσίες τους, αγαπημένα τους πρόσωπα, τον οικείο χώρο τους, κυριεύονται από μια αίσθηση εκμηδενισμού ενώ είναι ανεπαρκής η βιοπολιτική διαχείριση του βλαπτικού συμβάντος, είναι επιτακτική ανάγκη να γεννηθούν νέες μορφές οργάνωσης και διακυβέρνησης γιατί η κλιματική αλλαγή είναι εκείνη που θα βρίσκεται σταθερά πλέον πίσω από το συλλογικό τραύμα.
Ο ίδιος ο πατέρας της ψυχανάλυσης, Ζίγκμουντ Φρόιντ, είχε ορίσει από τον περασμένο αιώνα την ανθρωπότητα ως ένα φοβισμένο και ανυπεράσπιστο παιδί μπροστά σε μια ισχυρή Μητέρα Φύση με συντριπτική δύναμη. Η ώρα που αυτή η δύναμη έγινε επιθετική, έφτασε.
Ενήλικοι και παιδιά αποσταθεροποιούνται ψυχικά μετά την αποδόμηση της πραγματικότητάς τους μετά τις φυσικές καταστροφές. Η λειτουργικότητά τους μειώνεται ενώ ο φόβος της επανάληψης της καταστροφής εγκαθίσταται με αποτέλεσμα να καταγράφεται απόσυρση, καταθλιπτική διάθεση, κατάχρηση αλκοόλ και άλλων ουσιών. Την ίδια στιγμή δεν υπάρχει συνεκτικός κοινωνικός ιστός, δεν υπάρχει μια κοινωνία πολιτισμού να φροντίσει τα τραύματά τους.
Υπάρχει το βίαιο χέρι του Αχιλλέα Μπέου που στην κυριολεξία καταβρέχει και δέρνει τον σε απόγνωση πολίτη. Και αυτό είναι μόνο ένα ενδεικτικό παράδειγμα. Το τραύμα της βροχής δεν λαμβάνει χώρα λοιπόν σε μια οποιαδήποτε συνθήκη αλλά σε συνθήκη μετακοινωνική και γι’ αυτό είναι πιο απειλητικό από ποτέ.
-320x213.jpg)
