Ο Κρίστοφ Εσενμπαχ διευθύνει την ΚΟΑ

Μια πολύ καλή αλλά ομολογουμένως κουραστική συναυλία έδωσε στις 28/5/2023 η ΚΟΑ υπό τον Κρίστοφ Εσενμπαχ στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής. Η προσωπική ιστορία του χαλκέντερου 83χρονου Γερμανού πιανίστα και αρχιμουσικού ξεκινά με ζοφερά, τραυματικά βιώματα μέσα από τις στάχτες του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου τη δεκαετία του 1940 και απογειώνεται τις δεκαετίες του ‘60 και του ‘70 με τη γρήγορη άνοδό του στον λαμπερό κόσμο των διεθνώς αναγνωρισμένων μουσικών της κλασικής μουσικής, δίπλα σε προσωπικότητες όπως ο μέντοράς του, ο πολύς Κάραγιαν.

Στην Ελλάδα, οι παλιότεροι τον γνωρίσαμε τη δεκαετία του ‘70 κυρίως μέσω της τεράστιας δισκογραφίας του ως ερμηνευτή του Μότσαρτ, σε ηχογραφήσεις πλήρους κύκλου με τις Σονάτες για πιάνο (DG) αλλά και πολλών από τα κοντσέρτα (EMI). Ωστόσο, από τη δεκαετία του ‘80 ο Εσενμπαχ δραστηριοποιείται εξίσου αν όχι περισσότερο ως αρχιμουσικός. Βεβαίως, αυτή δεν ήταν η πρώτη φορά που εμφανίστηκε στην Αθήνα: το 1972 είχε συμπράξει ως σολίστας με την ΚΟΑ στο Φεστιβάλ Αθηνών, κατά τις καλλιτεχνικές περιόδους 2009-10, 2002-03 είχε διευθύνει στο Μέγαρο Μουσικής την Ορχήστρα του Παρισιού, ενώ πέρυσι είχε διευθύνει την ΚΟΑ και είχε συνοδεύσει τον Ματίας Γκέρνε στο «Χειμωνιάτικο ταξίδι» του Σούμπερτ. Το πρόγραμμα της πρόσφατης συναυλίας του επικεφαλής του αθηναϊκού συνόλου περιλάμβανε έργα Ελγκαρ και Μπρούκνερ.

Η βραδιά ξεκίνησε με μια θαυμάσια εκτέλεση του επιγονικά ρομαντικού «Κοντσέρτου για τσέλο» που συνέθεσε ο Ελγκαρ αμέσως μετά το τέλος του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου (1919). Το έργο αυτό κατέστησε διάσημο η θρυλική ηχογράφηση με την τσελίστρια Ζακλίν Ντιπρέ υπό τον Μπαρμπιρόλι (ΕΜΙ, 1965): αναπόδραστα -αν και μάλλον προβληματικά- κάθε νέα ηχογράφηση ή ζωντανή εκτέλεση αντιπαραβάλλεται προς αυτήν. Ωστόσο, αυτή που ακούσαμε από τον Ζιλ Μπέιλι με την ΚΟΑ διέθετε ξεχωριστό δικό της στίγμα: όχι το αναμενόμενα εκσυγχρονιστικό -ακριβές, δυναμικό, συγκινησιακά αποστασιοποιημένο- αλλά κάπως «παλιακό» ως προς την πληθωρικά εκφραστική απόδοση της πένθιμης/θρηνώδους διάστασης που είναι εγγεγραμμένη στη μουσική.

Η προσέγγιση του κοντσέρτου από τον 51χρονο Αμερικανό τσελίστα διέθετε καθαρόαιμα ρομαντική ιδιοσυγκρασία και, ταυτόχρονα, έμφαση στην έκδηλα δεξιοτεχνική εκτέλεση. Το παίξιμό του υπήρξε ακριβέστατο όσο και αβίαστο, με πλούσιο, μεγάλο ήχο, θαυμαστά ασφαλές ως προς την ορθοτονία. Κυρίως, όμως, χαρακτηρίστηκε από το ρευστό, σαγηνευτικά ευλύγιστο πλάσιμο και το τελειοθηρικό φινίρισμα των φράσεων και, βεβαίως, από την ευγενή διατύπωση των παραγράφων σολιστικής ρητορείας και την αψεγάδιαστη, ανάλαφρα δοσμένη διαλεκτική προς την ορχήστρα. Γενικώς ήταν μια απολαυστικά γενναιόδωρη ερμηνεία.

Ολο το δεύτερο μισό της συναυλίας -80 λεπτά μουσικής δίχως διάλειμμα- αφιερώθηκε στην τεράστια «Συμφωνία αρ. 5» (1875/78) του Αντον Μπρούκνερ. Η μεγαλόστομη μουσική του θεοσεβούμενου Αυστριακού δημιουργού έχει ακραία αντιθετική απήχηση στο φιλόμουσο κοινό: είτε συναρπάζει, είτε προκαλεί ασφυκτική πλήξη. Η συγκεκριμένη Συμφωνία, η πιο «θεολογική» από τις εννιά του συνθέτη, αποτελεί διάπυρη ομολογία πίστης στον Θεό και είναι διαποτισμένη από βαθιά συναισθήματα ευλάβειας και κατάνυξης. Καθώς ο Μπρούκνερ θαύμαζε απερίφραστα τον Βάγκνερ, αυτό εκφράζεται μουσικά με μια ώριμα ρομαντική πλην ανοικονόμητα σχοινοτενή γραφή.

Η μουσική ρέει ως ακολουθία αργόσυρτων, μακρών, εκστατικών παραγράφων, οι οποίες εναλλάσσονται ή διακόπτονται βίαια από εκρηκτικές κορυφώσεις κοσμογονικής κλίμακας και έντασης. Ωστόσο το ακρόαμα, ακόμη και στην τελειότερη ερμηνεία, πλατειάζει έκδηλα, δοκιμάζοντας τις αντοχές όσων φιλόμουσων δυσκολεύονται να προσλάβουν τοις μετρητοίς το «μήνυμα» του Μπρούκνερ. Η εκτέλεση που ακούσαμε ήταν γενικώς πάρα πολύ καλή, ακριβής και πιστή στο αυστηρά υψιπετές πνεύμα του έργου.

Ο Εσενμπαχ άντλησε από τους Ελληνες μουσικούς παίξιμο ακριβές, τεταμένης προσήλωσης, που στήριξε άριστα τις εκτενείς παραγράφους˙ ειδικά στο Adagio το παίξιμο των μοναχικών ξύλινων πνευστών και, στη συνέχεια, των εγχόρδων ως σύνολο υπήρξαν υποβλητικά κατανυκτικά όσο και εύηχα, δοσμένα ρευστά και μαλακά με ακριβείς αποσβέσεις. Η ίδια προσήλωση υποστήριξε άριστα την απόδοση των τεράστιων, εμβατηριακά χτισμένων κορυφώσεων, οι οποίες εκτυλίχθηκαν με σωστά οικονομημένες δυναμικές, μαθηματική σκληρότητα και καθαρότητα. Μια ερμηνεία που στήριξε με τον βέλτιστο τρόπο την υπερμεγέθη μουσική δραματουργία του Μπρούκνερ.