Βρισκόμαστε στην τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα και διαπιστώνουμε ως παγκόσμια πολιτική κοινωνία ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός του ανθρώπινου κόσμου είναι γεγονός (Factum)! Οι παλαιότεροι θυμούνται πώς και γιατί στις μεταπολεμικές συνθήκες (μετά το έτος 1945) η «ανθρώπινη κατάσταση» (κατά τη Hannah Arendt) είχε καταστεί η ίδια πεδίο δημιουργίας. Δεν αμφιβάλλει κανείς, ότι οι οδυνηρές εμπειρίες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά προ πάντων το Ολοκαύτωμα (έξι εκατομμύρια συνάνθρωποί μας εξοντώθηκαν) έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ιστορική διαδικασία αυτοσυνείδησης και αυτογνωσίας.
Από την άλλη, οι νέες γενιές (μετά το έτος-τομή 1989) γνωρίζουν τη μεταπολεμική ιστορική εξέλιξη της ανθρωπότητας ως αλληλουχία συμβάντων που μαθαίνουν στις μαθησιακές διαδικασίες. Μετά από αυτές τις περιγραφικές διαπιστώσεις, προτείνω την ακόλουθη περιδιολόγηση της παγκόσμιας Ιστορίας μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου: η πρώτη φάση ξεκινάει το έτος 1945 ή ορθότερα το έτος 1949 και φτάνει μέχρι το έτος 1989. Η δεύτερη ιστορική φάση εκτείνεται από το έτος 1989 μέχρι σήμερα. Αυτό το σήμερα κωδικοποιείται για λόγους οικονομικής επιχειρηματολογίας των απόψεών μου μέχρι το έτος 2030!
Σημασία όμως δεν έχει η οποιαδήποτε ιστορική περιδιολόγηση, όσο αυτό που πρωτεύει είναι να διαπιστώσουμε τι ακριβώς συνέβη και τι ακριβώς συμβαίνει στη σύγχρονη παγκόσμια κοινωνία και στην εποχή μας. Δεν χρειάζεται να κρύβεται κανείς πίσω από το δάχτυλό του. Τρεις είναι οι δομικές ριζικές αλλαγές που έχουν συντελεστεί κατά τα τελευταία ογδόντα μεταπολεμικά χρόνια (1950-2030): η πρώτη αναφέρεται στην «ημιτελή και υπό ιστορική προθεσμία ειρήνη» στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Δεν πρόκειται για την καντιανή «αιώνια ειρήνη»! Η τεχνοκρατική Ευρωπαϊκή Ενωση θα διατηρήσει αυτή την προσωρινή «ειρήνη», αλλά θα πρέπει όλοι μας να γνωρίζουμε ότι το τίμημα που πληρώνουμε είναι βαρύτατο.
Ο ευρωπαϊκός κοινωνικός βιόκοσμος (η ίδια η καθημερινότητα των Ευρωπαίων πολιτών) έχει διαβρωθεί. Κατά την πρώτη μεταπολεμική περίοδο συγκροτήθηκαν πολιτικά υποκείμενα (π.χ. εθνικά κράτη, πολιτικά κόμματα, συνδικάτα κ.λπ.) τα οποία «κατασκεύασαν» το κράτος δικαίου, το κοινωνικό κράτος κ.λπ. Σήμερα, στη δεύτερη ιστορική φάση, τα πολιτικά αυτά υποκείμενα έχουν απαξιωθεί και οι κοινωνικές και δημοκρατικές διαδικασίες του καθημερινού κοινωνικού βιόκοσμου δεν υπάρχουν πια.
Η δεύτερη ριζική αλλαγή έχει να κάνει με τις σχέσεις και τις διαμεσολαβήσεις του πολιτικού και του οικονομικού συστήματος. Η μεταπολεμική ιεραρχία που αναφέρεται στα «πρωτεία» της πολιτικής έναντι της οικονομίας δεν υφίσταται. Ολα στις μέρες μας εμπορεύονται από το χρήμα και μάλιστα από αυτό που ονομάζεται «χρηματοπιστωτικό χρήμα». Οσοι απορούν πώς και γιατί «αναγεννιέται» η Δεξιά και η Ακροδεξιά, δεν θα πρέπει να εκπλήσσονται. Η άνοδος της Δεξιάς και της Ακροδεξιάς έχει «κατασκευαστεί» από τις κυρίαρχες οικονομικές και κοινωνικές ομάδες (αυτές ονομάζονται ελίτ) για να υπερασπιστούν οι ίδιες τα κεφαλαιοκρατικά συμφέροντά τους.
Τέλος, η τρίτη ριζική αλλαγή που έχει συντελεστεί κατά την τελευταία εκατονταετία σχεδόν αναφέρεται στην «πτώση του ανθρώπου» ως υποκειμένου και ως δημιουργού του κόσμου μας. Για να μιλήσω με φιλοσοφικούς όρους και για να απαντήσω στο ερώτημα ποια είναι η πρώτη συγκροτησιακή αρχή της σύγχρονης εποχής μας, δεν διστάζω να πω πως είναι ο καπιταλισμός, που από αρχή του οικονομικού συστήματος της νεωτερικότητας έχει καταστεί η «πρώτη αρχή» δημιουργίας του ανθρώπινου κόσμου κατά τον 21ο αιώνα.
*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
