Σκόνταψε στο Ελεγκτικό Συνέδριο η νομιμότητα των επιλογών του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, στην υπόθεση ανάδειξης αναδόχου για την προμήθεια 250 ηλεκτρικών αστικών λεωφορείων από την κινεζική Yutong και φορτιστών (με ενδιαφερόμενη την Damco Energy Α.Ε. του ομίλου Κοπελούζου) και προσφορά 110,825 + 13,87 εκατ. ευρώ (+ΦΠΑ), ως τμήμα του μεγάλου διαγωνισμού προϋπολογισμού 309,27 εκατ. ευρώ (+ΦΠΑ) για 770 αστικά λεωφορεία που χρηματοδοτούν η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και το Ταμείο Ανάκαμψης.
Με τη 214/2023 πράξη του, το αρμόδιο για τον προσυμβατικό έλεγχο Στ’ κλιμάκιο έκρινε κατά πλειοψηφία ότι «κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης για την ανάθεση από το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών του τμήματος 5 της προμήθειας […] για την επιλογή αναδόχου που θα αναλάβει την προμήθεια λεωφορείων και των παρελκομένων τους, με σκοπό την ανανέωση στόλου αστικών λεωφορείων για τις μείζονες περιοχές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης».
Ο φάκελος είχε υποβληθεί από τις 21 Μαρτίου, αλλά σύμφωνα με όσα αφήνει να φανούν η ίδια η πράξη, η συζήτηση αναβλήθηκε (βλ. πράξη 133/2023) και ξεκίνησε εκ νέου μετά τις εκλογές της 21ης Μαΐου, σε δύο συνεδριάσεις, στις 23 και 30 Μαΐου. Το πρόβλημα είχε φανεί από νωρίς και σύμφωνα με πληροφορίες, είχε επισημανθεί και από άλλους συμμετέχοντες στο τμήμα του διαγωνισμού για την προμήθεια ηλεκτρικών αστικών λεωφορείων με αυτονομία τουλάχιστον 180 χιλιομέτρων, μαζί με άλλα τεχνικά ζητήματα.
Ο διαγωνισμός χωρίστηκε σε πέντε τμήματα. Στο πρώτο τμήμα για 100 υβριδικά προϋπολογισμού 31 εκατ. ευρώ, δεν υποβλήθηκαν προσφορές καθώς υπήρχαν καταγγελίες για φωτογραφικές προδιαγραφές και οι εισαγωγείς δεν επιθυμούσαν να «φωτογραφηθούν». Στο δεύτερο τμήμα προϋπολογισμού 59 εκατ. ευρώ, για 200 δωδεκάμετρα αστικά λεωφορεία φυσικού αερίου, ύστερα από πολλές αναβολές, μοναδική ενεργή προσφορά απέμεινε της ιταλικής Industria Italiana Autobus SPA (θυγατρική της τουρκικής Karsan) και το τρίτο τμήμα προϋπολογισμού 43 εκατ. ευρώ για 100 αρθρωτά 18 μέτρων με φυσικό αέριο, προσφορά κατέθεσε μόνο η Iveco (Stellantis – Fiat και όμιλος Βασιλάκη – Levi πλέον, με τον όμιλο Κοντέλλη στη συντήρηση).
Στο τέταρτο τμήμα προϋπολογισμού 45,37 εκατ. ευρώ για 100 ηλεκτρικά αστικά λεωφορεία με ελάχιστη αυτονομία 135 χλμ., καταγράφηκαν συμμετοχές από Irizar (Σαρακάκης), Van Hool (Σφακιανάκης), Iveco και BYD (Πετρόπουλος) – η προσφορά της τελευταίας ήταν η μόνη που επεκτάθηκε για το 2023.
Στο πέμπτο τμήμα προϋπολογισμού 124,69 εκατ. ευρώ για 250 ηλεκτρικά αστικά λεωφορεία με ελάχιστη αυτονομία 180 χλμ., κατατέθηκαν προσφορές από Irizar, BYD και Yutong (Κοπελούζος), οι οποίες για διαφορετικούς λόγους η κάθε μία αποχώρησαν ή αποκλείστηκαν σε διαφορετικά στάδια του διαγωνισμού, σύμφωνα με πληροφορίες της «Εφ.Συν.» ή συμφραζόμενα σε άλλα δημόσια έγγραφα, αφού πρόσφατη νομοθετική αλλαγή εν μέσω πανδημίας κατήργησε τη διαφάνεια στις μεγάλες δημόσιες προμήθειες.
Η απόρριψη της προτεινόμενης σύμβασης ουσιαστικά… ακυρώνει το σύνολο του τρέχοντος διαγωνισμού, αφού ως προϋπόθεση χρηματοδότησης από ευρωπαϊκά κονδύλια είχε τεθεί από τις 2 Αυγούστου 2021 η προμήθεια νέων ηλεκτρικών λεωφορείων σε ποσοστό τουλάχιστον 30% και πλέον το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί στο 50% για τους νέους διαγωνισμούς σε όλη την Ευρώπη.
Ευθύνες
Το πρώτο ανεπίσημο σχόλιο πηγών του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, «δεν είναι τελεσίδικη, είναι απόφαση ενός τμήματος», δείχνει αμηχανία και αλαζονεία απέναντι σε ανώτατους δικαστικούς, παρά την αίτηση ανάκλησης που μαθαίνουμε ότι κατατέθηκε.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο αποδίδει στην επιτροπή του διαγωνισμού και στον γενικό γραμματέα του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών Ι. Ξιφαρά «ουσιώδη νομική πλημμέλεια στην ελεγχόμενη διαγωνιστική διαδικασία, συνιστάμενη στη συμμετοχή (πολλώ δε μάλλον και στην κατακύρωση του αποτελέσματος του διαγωνισμού) του οικονομικού φορέα «Yutong Bus CO. LTD», ο οποίος δεν ανήκει στους δικαιούμενους συμμετοχής σε διαγωνιστικές διαδικασίες, κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 255 παρ. 1 του ν. 4412/2016» για τις προμήθειες του Δημοσίου, καθώς η εταιρεία εδρεύει στην Κίνα, με την οποία η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν έχει συμφωνία αμοιβαίας συνεργασίας για δημόσιες συμβάσεις.
Η Οδηγία 2014/25/ΕΕ μπορεί να επιδέχεται διευρυμένη ερμηνεία (σε περιπτώσεις που…. δεν εμπλέκεται η ΕτΕΠ), αλλά η μεταφορά της στην ελληνική νομοθεσία είναι δεσμευτική. Πάντως η Yutong δεν είναι άγνωστη στην Ευρώπη και πέρυσι κατέγραψε 480 ταξινομήσεις ηλεκτρικών λεωφορείων σε εταιρείες αστικών συγκοινωνιών.
Σημειώνεται ότι είχε εκπονηθεί μελέτη σκοπιμότητας στρατηγικού χαρακτήρα για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, η οποία ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο 2021, διακρίνοντας δύο ευρείες φάσεις επένδυσης για ένα σύνολο 2.200 νέων λεωφορείων διαφόρων μεγεθών και τύπων με ορίζοντα το έτος 2030. Η πρώτη φάση περιλαμβάνει προσδιορισμένη κατά προσέγγιση ανάγκη προμήθειας μέχρι το 2025-2026 περί τα 1.300 νέα αστικά λεωφορεία σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, που εκτιμάται ότι θα είναι σε μεγάλο ποσοστό ηλεκτροκίνητα, στόχος που φαίνεται τώρα να απομακρύνεται.
Αλλωστε, ούτε… οδηγοί υπάρχουν και όλα δείχνουν ότι θα εμφανιστούν πρόθυμοι ιδιώτες για ωφέλιμες επενδύσεις στις αστικές συγκοινωνίες.
