Η απάντηση του ΥΠΠΟA στο άρθρο της τέως γενικής γραμματέα

Με αφορμή το άρθρο «Αμφίπολη-μνημείο Καστά 2023: η απομυθοποίηση» της τέως γ.γ. του υπουργείου Πολιτισμού Μαρίας Βλαζάκη, που δημοσιεύτηκε στην «Εφ.Συν.» στο φύλλο μας της 10ης Μαΐου, λάβαμε από το Γραφείο Τύπου του ΥΠΠΟΑ την εξής απάντηση:

«Ηδη από την αποκάλυψη του μνημείου το 2014, όπως είναι άλλωστε γνωστό, η τότε αξιωματική αντιπολίτευση και η Μαρία Βλαζάκη, ως Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων του ΥΠΠΟΑ, ανέπτυξε μία έντονη πολεμική εναντίον της ανασκαφής του τύμβου Καστά.

Την πενταετία κατά την οποία η Μαρία Βλαζάκη ήταν γενική γραμματέας, επί της ουσίας δεν έγινε απολύτως τίποτα για το μνημείο. Προκειμένου να ξεκινήσουν ήσσονες εργασίες από το Υπουργείο Πολιτισμού της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, χρειάστηκε η απειλή του Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας ότι θα καταφύγει στα δικαστήρια εναντίον του ΥΠΠΟΑ.

Μέσα από την πολυετή πολεμική εναντίον της ανασκαφής στον τύμβο Καστά, στην Αμφίπολη, η οποία απέδωσε ένα πολύ σημαντικό μνημείο στη Μακεδονική Γη, γεννήθηκε ένα πρωτόγνωρο σχήμα πολιτικής προπαγάνδας και δημαγωγίας εκ μέρους συγκεκριμένων κύκλων, τους οποίους προφανώς εκφράζει η Μαρία Βλαζάκη. Το αφήγημά τους βασίζεται σε δύο πρωταρχικές κατηγορίες: της παρουσίασης ενός “εθνικού” αφηγήματος και της “λανθασμένης αντιεπιστημονικής μεθόδου έρευνας και ανασκαφής” με στόχο πάντοτε τη μείωση αυτού του ίδιου του ευρήματος.

Από τις πρώτες μέρες που αποκαλύφθηκε το ταφικό μνημείο, η πολεμική που σχηματοποιήθηκε εναντίον της ανασκαφικής ομάδας υποστήριξε ότι: (α) το Μνημείο χρονολογείται στη ρωμαϊκή περίοδο και (β) ότι δεν ήταν (τεχνητός) τύμβος, αλλά φυσικός λόφος χωρίς διαμορφωμένη γεωμετρία στα πρανή του, παρότι τον περιέβαλε κυκλικός περίβολος περιμέτρου 497 μέτρων και είχε κεντρικά ένα θεμέλιο σήματος στην κορυφή του. Στους πρωτεργάτες του πορίσματος που κυκλοφόρησε το 2015 ανήκε η τ. γενική γραμματέας Μαρία Βλαζάκη.

Από τα δεδομένα των ερευνών για το μνημείο, επιβεβαιώθηκε με τη μέθοδο του άνθρακα 14 σε οργανικά κατάλοιπα του θόλου του μνημείου, από επιμέρους οικοδομικά στοιχεία, από τη χρονολόγηση του ψηφιδωτού με την αρπαγή της Περσεφόνης, ότι το μνημειακό σύνολο χρονολογείται στον 4ο αιώνα, με φάσεις επισκευής μέχρι και το 2ο αιώνα π.Χ. οπότε σφραγίζεται και καταχώνεται εσωτερικά. Αυτό σημαίνει ότι το μνημείο είναι εν χρήσει για πάνω από έναν αιώνα πριν την κατάχωσή του. Η Μαρία Βλαζάκη δεν αναφέρεται στο κείμενό της στη χρονολόγηση του μνημείου, αν και η ίδια ήταν μέλος της τριμελούς ομάδας του πορίσματος του 2015, που χρονολογεί το μνημείο στη ρωμαϊκή περίοδο.

Παρακάμπτοντας τη χρονολόγηση, αναφέρεται μόνο στο ζήτημα του τύμβου ή του λόφου. Και ενώ από το 2015 υποστήριζε ότι είναι μόνο φυσικός λόφος, ξαφνικά μόλις χθες γράφει ότι ήταν ένας φυσικός λόφος “το σχήμα του οποίου βόλευε να συμπληρωθεί με επιχώσεις και να μετατραπεί σε τύμβο, κάτι που ήταν ολοφάνερο εξαρχής”. Για λόγους ευνόητους, η Μαρία Βλαζάκη δεν δίνει έμφαση σε αυτό.

Τα δύο βασικά επιχειρήματα της πολεμικής εναντίον του μνημείου έχουν ακυρωθεί. Ετσι, η Μαρία Βλαζάκη αναφέρεται στα τεχνικά ζητήματα της αποκατάστασης του μνημείου. Μέχρι τον Ιούλιο του 2019, υλοποιήθηκε -σε περιορισμένο μόνο βαθμό- η αντιστήριξη και η υποστύλωση του ταφικού μνημείου. Το υδραυλικό δίκτυο, το οποίο μελετήθηκε το 2017 και 2018, αποδείχτηκε πλήρως ανεπαρκές στις έντονες βροχοπτώσεις του 2022.

Γενικά, ο σχεδιασμός του έργου, έτσι όπως εντάχθηκε το 2017 στο ΕΣΠΑ 2014-2021, αποδεικνύεται ελλιπής και το έργο υποκοστολογημένο.

Για την άρση των αστοχιών, αλλά και για τη διασφάλιση της τελικής επιφάνειας των πρανών, εκπονήθηκε νέα υδραυλική μελέτη διευθέτησης των ομβρίων και επανάληψη των εργασιών διαμόρφωσης. Η όποια καθυστέρηση προγραμματισμένων εργασιών στον τύμβο οφείλεται κυρίως στον ανεπαρκή σχεδιασμό των έργων το 2017-18, ο οποίος έπρεπε να επαναπροσδιοριστεί, να μελετηθούν και να υλοποιηθούν πολλά περισσότερα υποέργα και να εξασφαλιστεί επιπλέον προϋπολογισμός. Ολα αυτά αποκαταστάθηκαν. Σήμερα το μνημείο είναι επισκέψιμο σε ειδικές ομάδες κοινού, έως τις 31/12/2023 θα έχει ολοκληρωθεί το φυσικό αντικείμενο που χρηματοδοτείται στην τρέχουσα προγραμματική περίοδο, ενώ σε συνεργασία του ΥΠΠΟΑ με την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας έχουν διασφαλιστεί επαρκείς πόροι στην προγραμματική περίοδο 2021-2027».

Η ανταπάντηση της Μαρίας Βλαζάκη

«Μόνο ως απέλπιδα προσπάθεια αποποίησης ευθυνών, διαστρέβλωσης γεγονότων, παραπλάνησης και αποπροσανατολισμού μπορεί να ερμηνευτεί η παραληρηματική απάντηση του Γραφείου Τύπου του ΥΠΠΟΑ στο άρθρο μου στο φύλλο της “Εφημερίδας των Συντακτών” https://demo.efsyn.gr/tehnes/art-nea/389174_amfipoli-mnimeio-kasta-2023-i-apomythopoiisi.

Τα γεγονότα είναι συγκεκριμένα και υποκρύπτονται ακόμη και σε αυτή την απάντησή τους: εξαρχής η επιστημονική κοινότητα επέμενε ότι το λαμπρό αλλά άτυχο μνημείο είναι συλημένο, έχει δημιουργηθεί σε φυσικό λόφο και είναι μεταγενέστερο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Στην εσφαλμένη μεθοδολογία της ανασκαφής οφείλονται όλα τα δεινά του, καθώς είναι ευρύτατα γνωστό ότι στο συγκεκριμένο ταφικό μνημείο επιβλήθηκαν πρακτικές ταχείας αποκάλυψης χάριν της ειδησεογραφικής κάλυψης της ανασκαφικής διαδικασίας σε συμπιεσμένο τηλεοπτικό χρόνο.

Σε σχέση με τον σχεδιασμό των μελετών άμεσης προστασίας του μνημείου το 2015, αυτός ήταν πλήρως τεκμηριωμένος και το έργο που εκτελέστηκε λειτούργησε άριστα και σε θεομηνίες. Οσο για το μόνο νέο έργο της κυβέρνησης Μητσοτάκη, το οποίο μάλιστα υλοποιήθηκε πλημμελώς με εργολαβίες το 2022 -παρά τις γραπτές προειδοποιήσεις και επισημάνσεις του τεχνικού συμβούλου- και στη συνέχεια κατέρρευσε με αποτέλεσμα να ξαναχρηματοδοτηθεί για να ξαναγίνει, αυτό αφορούσε σε μεγάλης κλίμακας χωματουργικές διαμορφώσεις γύρω από το ταφικό μνημείο, οι οποίες δεν προβλέπονταν καν στα τεύχη δημοπράτησης των εργολαβιών. Πραγματοποιήθηκαν, προφανώς, χωρίς μελετητική τεκμηρίωση και χωρίς πρόβλεψη υδραυλικής προστασίας, σύμφωνα με την αποστομωτική απάντηση του καθ’ ύλην αρμόδιου εξειδικευμένου τεχνικού συμβούλου ((https://demo.efsyn.gr/tehnes/art-nea/358863_apo-ti-mythologia-stin-tehniki-istoria).

Το επίδικο θέμα σήμερα είναι ότι το μνημείο θα ανοίξει για το κοινό το 2027 (!), όπως οι ίδιοι ανακοίνωσαν, και όχι εδώ και τώρα όπως εκβιαστικά πίεζαν από το 2015 την προηγούμενη κυβέρνηση. Και θα ανοίξει μετά από επαρκείς πόρους που τώρα θα δώσει ασμένως η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Είναι τραγελαφικό το γεγονός ότι ακριβώς στην τωρινή προεκλογική περίοδο έχει ανοίξει για ολιγόλεπτη επίσκεψη μετά από έγκριση μόνο “ειδικών ομάδων” και θα ξανακλείσει τον Ιούνιο, ξεκάθαρα δηλαδή για ψηφοθηρικούς λόγους. Αξίζει να σημειωθεί ότι το επισκέψιμο τμήμα είναι ακριβώς αυτό στο οποίο είχαμε πραγματοποιήσει στερεωτικές εργασίες. Αυτά…».