Εχει αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2024, καθώς απομένουν 455 ημέρες για την τελετή έναρξης στο Παρίσι. Από την άλλη όμως, συμπληρώνονται 429 ημέρες από την ημέρα που η Ρωσία, με τη στήριξη της Λευκορωσίας, εισέβαλε στην Ουκρανία. Χωρίς ενδείξεις τερματισμού των εχθροπραξιών στον ορίζοντα… Η αθλητική κοινότητα βρίσκεται διχασμένη ανάμεσα στο ολυμπιακό κίνημα, που υπεραμύνεται της ανεξαρτησίας του αθλητισμού, και στη διεθνή πολιτική, όπως εκφράζεται από τις κυβερνήσεις αλλά και την κοινή γνώμη στα περισσότερα μέρη της υφηλίου που στηρίζει τον αποκλεισμό Ρωσίας και Λευκορωσίας από τις αθλητικές διοργανώσεις.
Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή, μέσω του προέδρου της, Τόμας Μπαχ, θέλει να μετάσχουν οι Ρώσοι και Λευκορώσοι αθλητές στο Παρίσι. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις: ως ουδέτεροι, χωρίς σημαία, χωρίς ύμνο. Το έχουν ξαναζήσει οι Ρώσοι το σενάριο αυτό, καθώς πήραν μέρος στη θερινή διοργάνωση του Τόκιο 2020 και στις χειμερινές της Πιονγκτσάνγκ (2018) και του Πεκίνου (2022) πάλι ως ουδέτεροι, λόγω του σκανδάλου συστημικού ντόπινγκ στη χώρα.
Το τωρινό επιχείρημα της ΔΟΕ θα γινόταν κατανοητό αν το «ενδιαφέρον» της για την ανεξαρτησία του αθλητισμού από τις διεθνείς πολιτικές εξελίξεις δεν ήταν όψιμο. Τον Φεβρουάριο του 2022, λίγες μέρες μετά την εισβολή, η ίδια ΔΟΕ, με τον ίδιο πρόεδρο, είχε προτρέψει όλες τις διεθνείς ομοσπονδίες ολυμπιακών αθλημάτων να κλείσουν τις πόρτες τους στη Ρωσία και τη Λευκορωσία, αποκλείοντας αθλητές, διαιτητές και παράγοντες.
Δεν είναι τυχαία η χρονική στιγμή που επέλεξε ο Μπαχ για να κάνει τη στροφή 180 μοιρών. Το 2023 είναι προολυμπιακή χρονιά-κλειδί για τις προκρίσεις των αθλητών στο ραντεβού του Παρισιού. Αν δεν ανάψει τώρα το «πράσινο φως» για τους Ρώσους και Λευκορώσους, δεν θα έχουν ευκαιρία πρόκρισης αργότερα, αν και όταν λήξουν οι εχθροπραξίες…
Ο Γερμανός παράγοντας παραθέτει το επιχείρημα ότι «οι αθλητές δεν μπορούν να τιμωρηθούν για όσα κάνουν οι κυβερνήσεις τους». Στηρίζεται μάλιστα στην έκθεση της Ελληνίδας δικηγόρου Αλεξάνδρας Ξανθάκη, ειδικής εισηγήτριας σε θέματα πολιτιστικών δικαιωμάτων του ΟΗΕ -έκθεση που παρατίθεται στην επίσημη σελίδα της ΔΟΕ και όπου υπογραμμίζεται το εξής: «Απευθείας διάκριση κατά κάποιων ατόμων λόγω του διαβατηρίου τους είναι εξίσου κατακριτέα με τις ρατσιτσικές διακρίσεις. Δεν μπορεί να συνεχιστεί ο μαζικός αποκλεισμός των Ρώσων και Λευκορώσων αθλητών, καθώς αποτελεί κατάφωρη παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
Η νέα στάση της ΔΟΕ διανθίστηκε με ευχολόγια του τύπου: «Οι Ολυμπιακοί Αγώνες μπορούν να χρησιμεύσουν ως παράδειγμα για έναν κόσμο όπου όλοι σέβονται όλους και υπακούν στους ίδιους κανόνες. Μπορούν να μας εμπνεύσουν για να λύνουμε τις διαφορές μας χτίζοντας γέφυρες, ανοίγοντας την πόρτα στον διάλογο και οδηγώντας στην ειρήνη χωρίς να καταφύγουμε στον αποκλεισμό και τον διχασμό».
Ωραία λόγια, αλλά η πραγματικότητα αφυπνίζει απότομα. «Περισσότεροι από 220 Ουκρανοί αθλητές και προπονητές έχουν μέχρι στιγμής χάσει τη ζωή τους στις εμπόλεμες περιοχές. Απείρως περισσότεροι ξεριζώθηκαν από τα σπίτια τους ή βρίσκονται στα χαρακώματα υπερασπιζόμενοι την πατρίδα τους. Πείτε μου λοιπόν πώς θα νιώσει ο Ουκρανός αθλητής που θα αναγκαστεί να μοιραστεί τα ίδια γήπεδα και αποδυτήρια ή να αγωνιστεί εναντίον Ρώσων και Λευκορώσων αθλητών που στηρίζονται οικονομικά από τις κυβερνήσεις τους», αναρωτήθηκε η υπουργός Αθλητισμού της Βρετανίας, Λούσι Φρέιζερ, σε πρόσφατη ομιλία της στο Συμβούλιο της Ευρώπης.
Για να κατευνάσει τις αντιδράσεις, η ΔΟΕ θέσπισε περιορισμούς για τη συμμετοχή των Ρώσων και Λευκορώσων στις αθλητικές διοργανώσεις, οι οποίοι σε πρώτη ανάγνωση δείχνουν αυστηροί:
Α. Μόνο άτομα και όχι ομάδες.
Β. Υπό ουδέτερη σημαία και χωρίς εθνικό ύμνο.
Γ. Απαγορεύεται η συμμετοχή αθλητών που, σε οποιοδήποτε χρονικό σημείο, έχουν στηρίξει την εισβολή στην Ουκρανία.
Δ. Απαγορεύεται η συμμετοχή αθλητών που έχουν στενή σχέση με τον στρατό.
Το τελευταίο σημείο, αυτό που αφορά στη σχέση με τον ρωσικό στρατό, είναι το πιο σημαντικό, αλλά και πιο δύσκολο στην ερμηνεία. Και η «χαλαρή» διατύπωση της ΔΟΕ αφήνει περιθώρια για «παραθυράκια». Για παράδειγμα, από τους 71 Ρώσους αθλητές που πήραν μετάλλιο στο Τόκιο το 2020, οι 45 είχαν τιμητικό βαθμό στον στρατό, ενώ τα περισσότερα μέλη της ρωσικής αποστολής προπονούνταν στις εγκαταστάσεις της ΤΣΣΚΑ Μόσχας, του συλλόγου που παραδοσιακά συνδέεται με τον στρατό.
Επιπλέον, ενώ η ΔΟΕ διατρανώνει ότι διατηρεί την τιμωρία στο κράτος Ρωσία αλλά επιτρέπει ατομικά στους Ρώσους αθλητές να μετέχουν σε διοργανώσεις, δεν ξεκαθαρίζει πουθενά τη θέση της για την κρατική επιχορήγηση -αυτή εξ ορισμού αποτελεί καταπάτηση της ουδετερότητας. Οπως αποδείχθηκε και στο πρόσφατο παρελθόν, με το σκάνδαλο ντόπινγκ στη Ρωσία, ο αθλητισμός της χώρας, ειδικά επί Πούτιν, είναι κατά βάση κρατικός, διατηρώντας πολλά παλαιοσοβιετικά στοιχεία. Η ιδιωτική πρωτοβουλία προέρχεται από χορηγίες μεγάλων εταιρειών και ολιγαρχών. Οπότε πόσο εφικτή είναι η «ουδετερότητα» όταν τα κρατικά ταμεία, αυτά που χρηματοδοτούν τον πόλεμο στο ουκρανικό μέτωπο, είναι τα ίδια που χρηματοδοτούν και τους αθλητές;
Η τελεσίδικη απόφαση για τη συμμετοχή Ρώσων και Λευκορώσων στο Παρίσι το 2024 δεν έχει ληφθεί ακόμα. Ο Τόμας Μπαχ απλά έκανε την πρότασή του στις ομοσπονδίες στα τέλη Μαρτίου και αφουγκράζεται αντιδράσεις. Απέναντί του ήδη βρίσκει πολλές κυβερνήσεις, που βλέπουν τον αθλητισμό ως μοχλό πίεσης για να σταματήσει ο πόλεμος. Η Ευρωπαϊκή Ενωση ήδη έχει ταχθεί εναντίον της συμμετοχής Ρώσων και Λευκορώσων αθλητών στο Παρίσι το 2024, ενώ ούτε η θέση της Γαλλίας, η οποία φιλοξενεί τους Αγώνες, συμβαδίζει με την πρόταση της ΔΟΕ.
Το θέμα είναι δυσεπίλυτο, γιατί υπάρχουν επιχειρήματα και για τις δύο πλευρές. Οπότε μετράει η οπτική γωνία. Οταν βλέπει κανείς τον Ρώσο τενίστα Αντρέι Ρούμπλεφ να γράφει πάνω στην κάμερα «ειρήνη, ειρήνη, ειρήνη» και να μιλάει κατά του πολέμου, συνειδητοποιεί τη δύσκολη θέση στην οποία βρίσκεται ο ίδιος και αρκετοί συμπατριώτες του. Τι φταίει άραγε αυτός για τις αποφάσεις του Βλαντίμιρ Πούτιν; Ομως δεν είναι εύκολο να κλείσει τα μάτια ο αθλητικός κόσμος και απλά να αμολήσει περιστέρια στον ουρανό στην τελετή έναρξης στο Παρίσι, όταν ο πόλεμος (ο μη γένοιτο) θα εξελίσσεται ακόμα 2.400 χιλιόμετρα μακριά…
