Γιατί είναι αναγκαίο και προοδευτικό να συσταθεί μία Γενική Γραμματεία Στρατηγικού Σχεδιασμού;

Οι ανάγκες που προέκυψαν τόσο για την αντιμετώπιση των κρίσεων όπως η πανδημία, η κλιματική αλλαγή, η ραγδαία άνοδος των τιμών της ενέργειας και άλλων βασικών αγαθών όσο και  για τον περιορισμό των συνεπειών τους στο πεδίο της οικονομίας και της κοινωνίας, οδήγησαν τις κυβερνήσεις σε άμεση και εκτεταμένη παρέμβαση σε πολλά επίπεδα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα θεωρίες και δόγματα που φάνταζαν ακλόνητα όπως το ελάχιστο κράτος, η ατομική ευθύνη, το αόρατο χέρι και οι αυτορυθμιζόμενες αγορές να καταστούν ανεπαρκή στην αντιμετώπιση αυτών των κρίσεων και να μοιάζουν στη σημερινή συγκυρία τουλάχιστον ξεπερασμένα. Σε αυτό το πλαίσιο αποδείχτηκε ότι ο σχεδιασμός αποτελεί αναντικατάστατο εργαλείο για την συλλογική και δημοκρατική επίλυση των προβλημάτων, την αντιμετώπιση των κρίσεων και την κοινωνική πρόοδο. Πρόκειται, αναμφισβήτητα για μία αλλαγή παραδείγματος σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν όταν η προγραμματική και ιδεολογική σύγκλιση της νεοφιλελεύθερης δεξιάς και της σοσιαλδημοκρατίας του τρίτου δρόμου από τις αρχές της δεκαετίας του 90 απαξίωσε την κρατική παρέμβαση και τον σχεδιασμό ως εργαλεία οικονομικής πολιτικής.

Δυστυχώς, η κυβέρνηση της ΝΔ κινήθηκε στην αντίθετη κατεύθυνση καθώς αντί να αντιμετωπίσει τις αιτίες και τις συνέπειες των παραπάνω κρίσεων τις αξιοποίησε ως ευκαιρία απόσυρσης του κράτους από καίριους κοινωνικούς και οικονομικούς τομείς με αποτέλεσμα την παγίωση και ενίσχυση της θέσης των οικονομικά ισχυρών εις βάρος της υπόλοιπης κοινωνίας. Τα στοιχεία που προκύπτουν από την ανάκαμψη της οικονομικής μεγέθυνσης, μετά από την σχεδόν δεκαετή οικονομική κρίση, καταδεικνύουν ότι η ανάπτυξη στηρίζεται σε πήλινα πόδια και ανατροφοδοτεί τις παθογένειες της ελληνικής οικονομίας που οδήγησαν στην δεκαετία της καταστροφής. Αφενός το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών επανεμφανίζεται δυναμικά, ενδεικτικά να αναφέρουμε από 2,7 δις ευρώ το 2019 έχει εκτιναχθεί σε πάνω από 20 δις το 2022, αφετέρου η ανάπτυξη μοιράζεται σε λιγότερα χέρια και σε τομείς εύκολου και γρήγορου κέρδους χωρίς προστιθέμενη αξία για την ελληνική οικονομία. Η μεγάλη πλειοψηφία της κοινωνίας έχει ανάγκη άμεσα την αλλαγή στρατηγικής. Στον αντίποδα του επιτελικού κράτους που λειτουργεί ως διαχειριστής ισχυρών ιδιωτικών συμφερόντων μοιράζοντας κρατικούς πόρους και αρμοδιότητες σε/με αυτά, απαιτείται ένα δημοκρατικό αναπτυξιακό κράτος που θα έχει ως αποστολή να σχεδιάσει μία κοινωνικά δίκαιη και βιώσιμη ανάπτυξη σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

Προϋπόθεση για αυτή την αλλαγή αποτελεί η σύσταση και λειτουργία μίας Γενικής Γραμματείας Στρατηγικού Σχεδιασμού με διυπουργικό προσανατολισμό που θα υπάγεται στο όργανο που θα αποτελεί το «κέντρο διακυβέρνησης», θα στελεχώνεται από απόφοιτους της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και θα διακλαδώνεται με τις διευθύνσεις αντίστοιχων αρμοδιοτήτων σε υπουργεία, περιφέρειες, δημόσιους οργανισμούς και επιχειρήσεις.

Μία τέτοια γραμματεία θα λειτουργούσε ως ένας μηχανισμός διάγνωσης και πρόβλεψης των αναγκών, των περιορισμών και των προοπτικών του παραγωγικού συστήματος , του συστήματος υγείας, του ασφαλιστικού συστήματος, της περιβαλλοντικής πολιτικής, της δημοσιονομικής πολιτικής, της χωροταξίας, της τεχνολογίας αλλά και των μεταξύ τους αλληλεπιδράσεων. Επίσης, θα γνωμοδοτούσε σχετικά με τον συντονισμό και τη κατεύθυνση των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων, της επιστημονικής έρευνας και της επαγγελματικής εκπαίδευσης με στόχο την κάλυψη του παραγωγικού κενού και τη διεύρυνση των παραγωγικών δυνατοτήτων της οικονομίας καθώς και την ικανοποίηση σύγχρονων κοινωνικών αναγκών όπως είναι η αξιοπρεπής εργασία, η υγεία, η παιδεία, η στέγαση, η μακροχρόνια φροντίδα, ο πολιτισμός, ο αθλητισμός κ.α. Τέλος, θα ενίσχυε σε σημαντικό βαθμό την απόκτηση τεχνογνωσίας και εμπειρίας από την ελληνική δημόσια διοίκηση στον σχεδιασμό και την υλοποίηση πολιτικών και μεταρρυθμίσεων στο αναγκαίο για την υλοποίηση τους βάθος χρόνου.

Εκτίμησή μας είναι ότι μία γενική γραμματεία στρατηγικού σχεδιασμού θα πρέπει να αποτελείται από τέσσερις τομείς/διευθύνσεις:

1.Οικονομικά: Φορολογία, δημόσιες δαπάνες, δημόσιο και ιδιωτικό χρέος, δημόσια περιουσία, ανταγωνισμός, κατανάλωση, χρηματοπιστωτικό σύστημα, εξωτερικό εμπόριο

2.Ανάπτυξη: Ενέργεια, περιβάλλον, μεταφορές, χωροταξικός σχεδιασμός, έρευνα και καινοτομία, αγροτική πολιτική, τουρισμός, βιομηχανική πολιτική

3.Εργασία: Μισθοί, Eργασιακές Σχέσεις, ασφαλιστικό σύστημα, επαγγελματική εκπαίδευση, βιομηχανική δημοκρατία, τηλεργασία, πολιτικές αντιμετώπισης της ανεργίας, σύγχρονες δεξιότητες

4.Κοινωνία: Στεγαστική πολιτική, προστασία ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, μακροχρόνια φροντίδα, υγεία, δημογραφικό, μετανάστευση, φτώχεια, κοινωνικές ανισότητες

και να έχει τις παρακάτω αρμοδιότητες:

α) Καταγραφή, διερεύνηση, και αξιολόγηση των διεθνών και ευρωπαϊκών καλών πρακτικών β) Eπεξεργασία και διατύπωση εναλλακτικών προτάσεων-σχεδίων πολιτικής τόσο σε βραχυπρόθεσμη όσο κυρίως σε μακροπρόθεσμη προοπτική με στόχο τη δημιουργία μίας εργαλειοθήκης μεταρρυθμίσεων και προγραμμάτων γ) Ανάλυση και τεκμηρίωση των αναπτυξιακών, αναδιανεμητικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων των δημόσιων πολιτικών (π.χ. με χρήση εργαλείων προσομοίωσης όπως το πρόγραμμα Euromod που χρησιμοποιεί η Ευρωπαϊκή Ένωση) δ) Συλλογή και επεξεργασία δεδομένων από τον δημόσιο, τον ιδιωτικό τομέα και τον κοινωνικό τομέα με στόχο την διαχείριση και την εξόρυξη γνώσης ε) Εξέλιξη και διαμόρφωση δεικτών (key performance indexes) για την παρακολούθηση και αξιολόγηση των εφαρμοζόμενων πολιτικών

Η ίδρυση ενός θεσμικού εργαλείου με τα χαρακτηριστικά που περιγράψαμε παραπάνω αποτελεί αναγκαία αλλά όχι ικανή συνθήκη για τον μετασχηματισμό του παραγωγικού-αναπτυξιακού μοντέλου και την προαγωγή της κοινωνικής ευημερίας. Ταυτόχρονα πρέπει να εφαρμοστούν μία σειρά από ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις των οποίων τα αποτελέσματα θα αυξήσουν τους βαθμούς ελευθερίας όσον αφορά την άσκηση της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής. Σε κάθε περίπτωση απαιτείται η εκπόνηση μίας ρεαλιστικής προοδευτικής αναπτυξιακής στρατηγικής έναντι της νεοφιλελεύθερης που εφαρμόζεται τα τελευταία τέσσερα χρόνια.

*Πρόεδρος Ένωσης Αποφοίτων ΕΣΔΔΑ

**Γενικός Γραμματέας Ένωσης Αποφοίτων ΕΣΔΔΑ