Ανήκω στη γενιά των millennials. Ανήκω σε αυτή τη μεταιχμιακή γενιά που έζησε (για λίγο έστω) τα χαμηλά σπίτια με τις αυλές και την αναλογική τηλεφωνία. Στη γειτονιά μου ήταν μία κυρία που περνούσε κάθε μέρα από τα σπίτια αυτά κι έλεγε καλημέρα. Κάποια στιγμή, παιδάκι ακόμα, τη ρώτησα γιατί: «Για να δω ότι όλοι ζούνε» μου είπε χαμογελώντας. Θυμάμαι και όλα τα παππούδια να μαζεύονταν κάθε απόγευμα στο παρκάκι (που δεν είχε πλάκες πεζοδρομίου, αλλά μαργαρίτες που φύτρωναν μόνες τους – τώρα ούτε μία δεν φυτρώνει στο ίδιο πάρκο) και πάντα αναρωτιόμουν τι λένε τόσες ώρες.
Τι λέγαν ποτέ δεν έμαθα. Ξέρω όμως στα σίγουρα ότι αν μία λέξη αντιστοιχεί στις παραπάνω εικόνες, αυτή είναι οι εξής δύο: νοιάξιμο και μοίρασμα. Προσωπικά, το ίδιο αισθάνθηκα με την εγκληματική τραγωδία στα Τέμπη, από την οποία έχουν περάσει 70 μέρες μόλις! Τότε, και για μέρες, ήταν σαν το συναίσθημα να ήταν κοινό: πένθος, οργή, θυμός… Ο,τι κι αν ήταν, ήταν κοινό. Το ένιωθα μαζί με χιλιάδες που δεν ήξερα και δεν με ήξεραν. Μπορεί και με εκατομμύρια. Η σπουδαία ανθρωπολόγος Σάρα Αχμετ έχει μελετήσει τα συναισθήματα στον δημόσιο λόγο, καταλήγοντας πως το πένθος δεν είναι πάντα βουβό, και μάλιστα πως το εκφρασμένο πένθος δεν είναι αποκλειστικά προσωπική υπόθεση αλλά συλλογική και πολιτική!… Ας το ξαναγράψουμε αυτό: το εκφρασμένο πένθος δεν είναι αποκλειστικά προσωπική υπόθεση αλλά συλλογική και πολιτική.
Με αφορμή τις πρόσφατες τραγελαφικές και πλήρως υβριστικές (με την έννοια της ύβρεως) εικόνες του Γεραπετρίτη στη Λάρισα, όπου κόλλησαν κάτι ψεύτικα χαρτιά στον τοίχο για να «αποδείξουν» ότι η τηλεδιοίκηση λειτουργούσε, και θέλοντας να στρέψω τον φακό προς τα μέσα μας, ζήτησα από τον Γιάννη Αϊβαλιώτη, σύμβουλο Ψυχικής Υγείας και συνθετικό ψυχοθεραπευτή, μια πιο επιστημονική άποψη: «Η αλήθεια είναι πως με αφορμή το τραγικό σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη ακούστηκε συχνά και δημόσια ο όρος “Συλλογικό Τραύμα”» μας λέει. «Πρόκειται για το ψυχικό αποτύπωμα που αφήνει το ίδιο τραυματικό γεγονός σε μια ομάδα ανθρώπων. Αυτό μπορεί να έχει τοπικές, εθνικές, ακόμα όμως και παγκόσμιες διαστάσεις, όπως έγινε εξαιτίας της πρόσφατης πανδημίας και ειδικότερα εξαιτίας του εγκλεισμού.
Το τραυματικό γεγονός δεν επηρεάζει με τον ίδιο τρόπο και στον ίδιο βαθμό. Η διαφορά στην αντιμετώπιση οφείλεται σε αρκετούς παράγοντες, όπως η προσωπικότητα του ατόμου, η ψυχική του ανθεκτικότητα, η ευρύτερη ψυχική του υγεία, ο τρόπος που ερμήνευσε και βίωσε το γεγονός, η ψυχική του κατάσταση τη δεδομένη στιγμή, αλλά και η εμπλοκή του ή όχι στο γεγονός.
Μιλώντας ειδικά για το δυστύχημα στα Τέμπη, υπάρχουν οι συγγενείς και οι οικείοι όσων χάθηκαν, υπάρχουν οι επιζώντες, οι εργαζόμενοι στα τρένα, οι θεατές που έβλεπαν ό,τι πρόβαλλαν (και τον τρόπο που το επέλεγαν να το κάνουν) τα κανάλια και τα υπόλοιπα Μέσα Ενημέρωσης. Χρησιμοποιώ τακτικά το μετρό, κι εκείνες τις μέρες τα πρόσωπα των περισσότερων από μας ήταν παγωμένα. Το βλέμμα μου συνάντησε αρκετά βλέμματα και είχα την αίσθηση ότι οι περισσότεροι είχαμε την ίδια σκέψη. Επίσης απουσίαζε η ένταση και η βιασύνη που συνήθως επικρατεί στην επιβίβαση και αποβίβαση. Ηταν ξεκάθαρο ότι είχαμε επηρεαστεί όλοι από όσα είχαν συμβεί στα Τέμπη και αυτό ακριβώς είναι ο ορισμός του Συλλογικού Τραύματος.
Τα τρία κύριά συναισθήματα που επικρατούσαν ήταν ο θυμός, η θλίψη και σίγουρα ο φόβος. Οι θεραπευόμενοι που ένιωθαν θυμό και οργή τα είχαν βάλει με το κράτος. Τα τελευταία χρόνια έχουμε βιώσει και άλλες καταστροφές (στο Μάτι, στη Μάνδρα, στην Ηλεία), αλλά το δυστύχημα στα Τέμπη είναι διαφορετικό, γιατί οφείλεται αποκλειστικά στον ανθρώπινο (και πολιτικό) παράγοντα, οπότε το συναισθηματικό φορτίο άλλαξε. Και μας άλλαξε.
Μεταξύ άλλων, το τραγικό αυτό γεγονός έφερε στην επιφάνεια τη χαοτική διάσταση των αποφάσεων που παίρνουμε (εμείς ή άλλοι για μας, ίσως και με δική μας ευθύνη) και των συνεπειών τους. Είμαστε μόλις μία στιγμή μακριά από μια απώλεια, μια προαγωγή, μια γέννηση, μια αποτυχία ή επιτυχία. Η ζωή είναι μία διαρκής εναλλαγή ανάμεσα σε ευχάριστες, ουδέτερες, ήρεμες και δυσάρεστες καταστάσεις. Αν μπορέσουμε να συνειδητοποιήσουμε τη σημαντικότητα και καταφέρουμε να απολαύσουμε τις τρεις πρώτες καταστάσεις, σίγουρα θα έχουμε τη δύναμη και την ενέργεια να αντιμετωπίσουμε και να ξεπεράσουμε την τέταρτη», κατέληξε ο κ. Αϊβαλιώτης.
Προσωπικά (ως πολίτης και συν-άνθρωπος) εύχομαι μόνο αυτή η αντιμετώπιση να γίνει με συλλογικά κριτήρια, όπως συλλογικό ήταν και το τραύμα που βιώσαμε (και βιώνουμε).
*Ο Γιάννης Αϊβαλιώτης είναι σύμβουλος Ψυχικής Υγείας και συνθετικός ψυχοθεραπευτής, είναι μέλος των ΕΕΣ και EAC. Εργάζεται θεραπευτικά με ενηνίκους και εφήβους, για τη διαχείριση συναισθηματικών και σχεσιακών δυσκολιών. Μαζί με την Αννα Λιάσκα έχουν ιδρύσει το «Θεραπευτικό Μονοπάτι», ένα κέντρο Συμβουλευτικής και Ψυχοθεραπείας στη Νέα Σμύρνη (www.therapypath.gr)
