Σήμερα υπάρχει μόνο η ύβρις!

Η «Αντιγόνη» ίσως είναι το έργο που πρέπει να δει κανείς πριν από τις εκλογές του Μαΐου. Με μηνύματα πιο επίκαιρα από ποτέ, που πλέον δεν μένουν στο επίπεδο της θεωρίας αλλά τα βιώνουμε ως ανάγκη καθημερινότητας. Ειδικά για τη Ρηνιώ Κυριαζή, το έργο είναι όσο πολιτικό τόσο και προσωπικό:

«Από παιδί συνδέομαι μαζί του. Με αυτό τον μονόλογο έδωσα εξετάσεις στο Εθνικό, μετά σε παράσταση στη Μικρή Επίδαυρο, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Μπίτου, και, φυσικά, στην παράσταση του Λευτέρη Βογιατζή στην Επίδαυρο. Αυτή ήταν μια μαγική εμπειρία. Παράλληλα, έκανα και τη «Φεύγουσα Κόρη», σε σκηνοθεσία Μίρκας Γεμεντζάκη, της εξαιρετικής αυτής δασκάλας διεθνούς φήμης. Πρόκειται για μια πολύ έντονη περίοδο για μένα, καθώς βρισκόμουν ανάμεσα σε δύο «βουνά»: από τη μια τη Γεμεντζάκη και από την άλλη τον Βογιατζή, που, ενώ ενώνονταν, διαφωνούσαν και βαθιά μεταξύ τους κι εγώ έπαιρνα όσα περισσότερα μπορούσα από αυτούς τους σπουδαίους ανθρώπους. Θυμάμαι να μας μιλάει ο Λευτέρης για τους ελέφαντες, που σαν κάποιος δικός τους πεθάνει, σκύβουν πάνω του και του ρίχνουν με την προβοσκίδα τους μια χούφτα χώμα. Οπότε, πώς θα μπορούσε η Αντιγόνη να αφήσει τον αδερφό της άταφο; Για μια χούφτα χώμα γίνονται όλα, αυτό είναι η Ιστορία…».

Από πέρυσι που ανέβασαν την παράσταση στο θέατρο Σφενδόνη, έχουν συμβεί πολλά και τραγικά: κυβερνητικά σκάνδαλα, η εγκληματική τραγωδία στα Τέμπη, ο εμπαιγμός της «διαχείρισής» της από τη Ν.Δ. μετέπειτα, οι μεγαλειώδεις κινητοποιήσεις γι’ αυτό αλλά και οι δίμηνες, επίσης πρωτοφανείς, διεκδικήσεις από καλλιτέχνες και σπουδαστές εναντίον του Π.Δ. 85/22.

«Τώρα στις πρόβες αισθάνομαι έντονα πως κάτι άλλο κάνουμε και κάτι άλλο πρέπει να κάνουμε μετά. Εχουν γίνει ακραία και εγκληματικά γεγονότα, που προφανώς έχουν επηρεάσει όλες μας τις κινήσεις. Είναι διαρκώς στο μυαλό και στην ψυχή μας, ειδικά το έγκλημα στα Τέμπη», μας λέει η ίδια.

«Η παράσταση είναι σε μετάφραση Μίνου Βολανάκη, καθώς δεν μπορούσα να αποσυνδέσω μέσα μου τη μετάφραση του Νίκου Παναγιωτόπουλου από την παράσταση του Λευτέρη», συνεχίζει. «Ο τίτλος, μάλιστα, της παράστασης συνδέεται με τη μετάφραση, καθώς χρησιμοποιείται πολλές φορές η λέξη “μετέωρη”: η Αντιγόνη είναι ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο, η Ιοκάστη κρεμάστηκε και μετεωρίζεται (κάτι που κάνει και η Αντιγόνη) αλλά μετέωροι είναι εν τέλει όλοι: και ο χορός και ο Κρέοντας ακόμα. Μας ενδιαφέρει πολύ να δούμε τον Κρέοντα, καθώς δεν είναι μόνο λάθος. Εχει θυσιάσει το παιδί του, τον Μενοικέα, για να σωθεί η πόλη και έχει πάρει την απόφαση ν’ αλλάξει τα πράγματα: προσπαθεί να σταθεί αδέκαστος, πέρα από κάθε προσωπικό του συμφέρον και αυτό είναι υπέρ του. Ολα αυτά λείπουν σήμερα. Ο Κρέοντας προσπαθεί να φέρει ένα κράτος δικαίου μακριά από σόγια και αριστοκρατία. Βέβαια, “ξεχνά” πως ένα νεκρό σώμα δεν μπορεί να παραμείνει άταφο. Αυτό είναι και το δίκιο της Αντιγόνης.

Το δίκιο του Κρέοντα είναι πως δεν μπορούμε πια να κινούμαστε με βάση τα προσωπικά μας συμφέροντα. Υπάρχει και το δίκιο της Ισμήνης, φυσικά, που είναι ισχυρό, αλλά και του Αίμονα, που είναι το πιο φωτεινό πρόσωπο του έργου. Αν είχαμε έναν Αίμονα για να κυβερνάει, θα ήμασταν ευτυχισμένοι –αλλά δυστυχώς τα φωτεινά παραδείγματα δεν επιβιώνουν σε αυτές τις συνθήκες. Ωστόσο, μόνο σε αυτά ελπίζουμε. Ολες οι πράξεις των ηρώων το έργου είναι πολιτικές πράξεις. Είναι δημόσιες και στο τέλος υπάρχει και η τιμωρία. Σήμερα υπάρχει μόνο η ύβρις! Σκέφτομαι πως η παράσταση ξεκινάει σχεδόν μετά την επίσημη ανακήρυξη των εκλογών και τελειώνει μία μέρα πριν. Στην τραγωδία, το πρόσωπο που σφάλλει, διαλύεται από το λάθος του. Σήμερα, έχει χαθεί κάθε αίσθηση αιδούς.

Πού πάμε έτσι; Ευθύνη έχουν και οι πολίτες: κάποιοι έχουν μια μηδενιστική στάση και κάποιοι άλλοι επιτρέπουν στην εξουσία να μένει ατιμώρητη απέναντι στις εγκληματικές της αποφάσεις. Ε, λοιπόν, όχι! Δεν είναι όλοι ίδιοι. Ούτε εξουσία σημαίνει “κάνω ό,τι θέλω”! Αλλά ούτε να αποβάλλεις την ευθύνη του πολίτη μπορείς… Τα περιστατικά βίας στα σχολεία έχουν αυξηθεί επικίνδυνα και τι κάνει η κυβέρνηση; Κόβει τη θεατρική αγωγή –είναι δυνατόν; Τα παιδιά των δραματικών σχολών, μαζί με τους επαγγελματίες καλλιτέχνες, βγήκαν στους δρόμους και διεκδίκησαν τη ζωή τους και τη ζωή των συνομηλίκων τους. Εμείς, ως καθηγητές του Εθνικού, σταθήκαμε δίπλα τους. Γιατί το θέατρο είναι βαθιά πολιτικό και καιρός είναι να περάσουμε από τη θεωρία στην πράξη. Καλή είναι και η θεωρία, αλλά καιρός να περάσουνε στο “πράττειν”. Τα παιδιά αυτά, με κούραση και κόστος, ενώ δεν θέλανε διόλου να χάσουν μαθήματα, διεκδίκησαν και κέρδισαν από αυτό. Κι εμείς μαζί τους.

Η πράξη φέρει ευθύνη. Η πράξη εμπεριέχει συνέπεια. Αλλιώς είναι εμπαιγμός. Το θέατρο είναι πολιτική πράξη. Και πλέον το βλέπουμε περισσότερο από ποτέ, πως έργα όπως η “Αντιγόνη” φέρουν στο προσκήνιο το μέγα διακύβευμα: η μια χούφτα χώμα δεν είναι μόνο θέμα εξουσίας ή αντίδρασης σε αυτή. Είναι η ζωή μας και η σύνδεσή μας με ανώτερες αξίες. Είναι ώρα να είμαστε συνειδητοί στις θέσεις μας, υπεύθυνοι απέναντι στις πράξεις μας και καλοί με τους συνανθρώπους μας. Δεν γίνεται να ζούμε πλέον ενάντια στον εαυτό μας, δηλαδή ενάντια στον άνθρωπο. Ο Τειρεσίας (που φέρει εν τέλει την αλήθεια, την οποία έχει μάθει από τα πουλιά, τη φύση δηλαδή, και τα μικρά παιδιά!) το λέει στο έργο: Υπάρχει τελικά άνθρωπος να νιώθει άνθρωπος;».

? «Αντιγόνη μετέωρη» από την ομάδα θεάτρου Αλκη, 3-20/05, στο Θέατρο Θησείον (Τουρναβίτου 7, Ψυρρή, 2103255444). Κάθε Τετ. – Σαββ. στις 21.00, Κυρ. 20.00. Διάρκεια: 100’. Με τους: Δήμητρα Γκλιάτη, Ειρήνη Κουμπαρούλη, Λυγερή Μητροπούλου, Μοχάμεντ Μπελχέντι, Δέσποινα Χαλκορόκα, Ρηνιώ Κυριαζή. Προπώληση: ticketservices.gr