Η δολοφονία Λαμπράκη επίκαιρη όσο ποτέ 60 χρόνια μετά

Τα εξηντάχρονα (22.5.1963) της στυγερής και αποτρόπαιης δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη στη Θεσσαλονίκη πέρασαν μακριά από τα φώτα της επικαιρότητας λόγω του σοκαριστικού εκλογικού αποτελέσματος την προηγούμενη ημέρα της επετείου. Δύο εκδηλώσεις από όσους αρνήθηκαν να ξεχάσουν καταγράφηκαν: της Ελληνικής Επιτροπής για τη Διεθνή Υφεση και Ειρήνη (ΕΕΔΥΕ) και του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.. Ομως ο Λαμπράκης παραμένει δραματικά επίκαιρος, λαμβάνοντας υπόψη τον πόλεμο στην Ουκρανία, τον φόβο ενός πυρηνικού «ατυχήματος», αλλά και για την πολιτική δράση του, την ταύτιση με την Αριστερά της εποχής του, την ακτιβιστική –όπως λέγεται σήμερα– δράση του στον Πειραιά, την ξεχωριστή μαχητικότητά του

Οι πρωταγωνιστές

Η «Εφ.Συν.» ζήτησε από τον Σπύρο Σακέττα, τον Αλέκο Γρίμπα και την Καίτη Τσαρουχά ένα κείμενο για τη νύχτα της δολοφονίας την οποία έζησαν από πρώτο χέρι. Ο κ. Σακέττας, ξεχωριστό πρόσωπο των Λαμπράκηδων στη Θεσσαλονίκη, διώχτηκε σκληρά και φυλακίστηκε από το χουντικό καθεστώς. Ο κ. Γρίμπας υπήρξε ιστορικό στέλεχος της φοιτητικής Αριστεράς στη Θεσσαλονίκη, εκλεγμένος δημοτικός σύμβουλος την περίοδο 1964-1967 και εξόριστος της χούντας στη Γυάρο και στο Λακκί Λέρου για μία τετραετία.

Η κ. Τσαρουχά, κόρη του δολοφονημένου από τη χούντα βουλευτή της ΕΔΑ Γιώργη Τσαρουχά –ο οποίος το βράδυ της δολοφονίας Λαμπράκη είχε χτυπηθεί άγρια από τραμπούκους–, ήταν η μόνη που δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί, αλλά ο λόγος είναι από μόνος του μια κατάθεση αφού, όπως μας είπε, «κάθε χρόνο παγώνω αυτές τις μέρες, τα ζω όλα από την αρχή, όλα, τον πατέρα στο νοσοκομείο, τους τραμπούκους τριγύρω, μου είναι αδύνατο, δεν μπορώ ούτε να γράψω ούτε να μιλήσω σε άνθρωπο…». Ανατριχιαστική δήλωση από μια γυναίκα που βασανίστηκε άγρια από τους ίδιους βασανιστές που σκότωσαν τον πατέρα της.

Ο κ. Γρίμπας μάς έστειλε το κείμενο που δημοσιεύεται.

Ο κ. Σακέττας μάς επεφύλασσε ένα ανεκτίμητο δώρο: ένα χειρόγραφο κείμενο 4.000 λέξεων με περιγραφή της δολοφονίας, όσα ακολούθησαν, αναφορές σε συγκεκριμένα πρόσωπα και σχόλια· ένα ανεκτίμητο ιστορικό ντοκουμέντο, μικρό μέρος του οποίου δημοσιεύουμε σήμερα και μελλοντικά θα δημοσιευτεί και θα αξιοποιηθεί αναλόγως από τους ιστορικούς του μέλλοντος. Ο κ. Σακέττας για πρώτη φορά φέτος δεν παρέστη στις εκδηλώσεις στο μνημείο του Λαμπράκη επειδή νοσηλευόταν στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ. Η «Εφ.Συν.» του εύχεται από καρδιάς περαστικά και σύντομα να τον έχουμε ξανά κοντά μας.

Παλιό και νέο παρακράτος

Οταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωνε στις 27.5.2018: «Πείτε τι ενδιαφέρει ένα παιδί 17 χρόνων τι έγινε το 1963» (εκπομπή «Ακραίως», στους δημοσιογράφους Τ. Χατζή, Π. Τσίμα), αποκάλυπτε ουσιαστικά τις συνθήκες που θα διαμορφώνονταν στη χώρα κατά την πρωθυπουργία του και άρα δεν ήθελε να γίνονται συγκρίσεις με ό,τι είχε γίνει το 1963 και συγκεκριμένα με τις συνθήκες που οδήγησαν στη δολοφονία Λαμπράκη. Ο Μητσοτάκης δημιούργησε ένα παρακράτος που η μόνη διαφορά του με το παρακράτος της Δεξιάς το 1963 ήταν ότι αυτό ήταν ψηφιακό, αξιοποιώντας τις νέες τεχνολογίες στην παρακολούθηση των αντιπάλων του. Εδώ και τέσσερα χρόνια έχουμε γίνει μάρτυρες των απειλών, ύβρεων και διώξεων των δικαστών που τόλμησαν να ελέγξουν την εξουσία και δημοσιογράφων που ερευνούσαν τα σκάνδαλα της Δεξιάς.

Είναι σαν να αναπολούν τις διώξεις που υπέστησαν οι δύο δικαστικοί, ο ανακριτής Χρήστος Σαρτζετάκης και ο εισαγγελέας Παύλος Δελαπόρτας, οι οποίοι αποπέμφθηκαν από το δικαστικό σώμα το 1968. Ή την «τύχη» των δημοσιογράφων που συνέβαλαν στη διαλεύκανση της δολοφονίας: ο Βούλτεψης αυτοεξορίστηκε και οι Μπέρτσος και Ρωμαίος φυλακίστηκαν και βασανίστηκαν.

Ακόμα και οι σχέσεις της κυβέρνησης Μητσοτάκη με το παλάτι «επικαιροποιήθηκαν» με αφορμή την κηδεία του νεκροθάφτη της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κων. Γκλίξμπουργκ. Η Ν.Δ. πέτυχε εξήντα χρόνια από τη δολοφονία του Λαμπράκη να κάνει επίκαιρους τους αγώνες του για δημοκρατία και ειρήνη. Εξήντα χρόνια μετά, στις νέες συνθήκες που δημιουργεί η διαφαινόμενη επικράτηση της Δεξιάς, είναι καθήκον να εμπνεόμαστε από τους αγώνες του Λαμπράκη και να μην ξεχνάμε τους δολοφόνους του.

Ποιος ήταν ο «αθυρόκαρδος ακτιβιστής»

Συνοπτική βιογραφία του επιστήμονα, πρωταθλητή και μάρτυρα της δημοκρατίας Γρηγόρη Λαμπράκη

«Παιδί μου, λυπάμαι να σε βάλω στις λάσπες!» Η φράση αποδίδεται στον πατέρα του Λαμπράκη, Γεώργιο, και προτάσσεται στις βιογραφίες που έχουν δημοσιευτεί μέχρι σήμερα. Ο Γρηγόρης ήρθε στον κόσμο στην Κερασίτσα Αρκαδίας, στους πρόποδες του Πάρνωνα, στις 3 Απριλίου του 1912. Ηταν το τρίτο, μικρότερο παιδί σε πολυμελή οικογένεια. Το 1931 γράφτηκε στη σχολή Επιχειρήσεων και Λογιστικής στον Πειραιά, ενώ το 1932 ξεκινά τις σπουδές του στην Ιατρική. Παράλληλα, ασχολήθηκε με τον αθλητισμό με εντυπωσιακά αποτελέσματα: βαλκανιονίκης (σε έξι βαλκανικά πρωταθλήματα κέρδισε δώδεκα χρυσά μετάλλια), δέκα φορές πανελλήνιος πρωταθλητής, ενώ συμμετείχε και στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου.

Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος τον βρήκε έφεδρο αξιωματικό και το 1941, λόγω της ιατρικής του ιδιότητας, στάλθηκε στο μέτωπο, όμως τον πρόλαβε η εισβολή των Γερμανών και η κατάρρευση του μετώπου. Στη διάρκεια της Κατοχής οργανώθηκε στην Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων και στην Ενωση Ελλήνων Αθλητών που είχε κύρια δραστηριότητα τη δωρεάν παροχή υπηρεσιών υγείας στους αθλητές.

Το 1950 εκλέχτηκε υφηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέγραψε ένα δίτομο εγχειρίδιο με θέμα την ενδοκρινολογία, σχεδόν δέκα χρόνια πριν αυτή αναγνωριστεί ως ξεχωριστή ειδικότητα. Εκλέχτηκε ανεξάρτητος βουλευτής Α’ Πειραιά στις εκλογές του Οκτωβρίου 1961.

Συνεχείς ήταν οι συγκρούσεις του με τους παρακρατικούς μηχανισμούς και τους τραμπούκους που τρομοκρατούσαν τον Πειραιά (ο Μανώλης Γλέζος τον χαρακτήρισε «αθυρόκαρδο ακτιβιστή»). Αξέχαστο έμεινε το επεισόδιο στις 13 Μαρτίου 1963, όταν δίνει γροθιά στο μέτωπο του δωσίλογου Κ. Παπαδόπουλου, βουλευτή της ΕΡΕ από το Κιλκίς και «ίνδαλμα» των παρακρατικών οργανώσεων. Τον Απρίλιο του 1963, κατά την επίσκεψή της στο Λονδίνο, η Φρειδερίκη βρέθηκε αντιμέτωπη με διαδηλωτές –ανάμεσά τους ο Λαμπράκης– που ζητούσαν να χορηγηθεί αμνηστία στους πολιτικούς κρατούμενους στην Ελλάδα. Τον ίδιο μήνα ο Λαμπράκης συμμετείχε μαζί με τους Μανώλη Γλέζο, Λεωνίδα Κύρκο και Σπύρο Λιναρδάτο στη μεγάλη πορεία ειρήνης του Ολντερμάστον, στο Ηνωμένο Βασίλειο, που ήταν οργανωμένη από την Εκστρατεία για τον Παγκόσμιο Αφοπλισμό.

Ακολουθεί η συμμετοχή του στην A’ Μαραθώνια Πορεία Ειρήνης στην Αθήνα (21 Απριλίου 1963). Παρά την απαγόρευση της πορείας από την κυβέρνηση Καραμανλή, τον άγριο ξυλοδαρμό όσων επιχείρησαν να βαδίσουν από τον Μαραθώνα μέχρι την Αθήνα, ο Λαμπράκης κατάφερε να πραγματοποιήσει την πορεία κρατώντας το ίδιο πανό με αυτό που κρατούσε στην πορεία του Ολντερμάστον. Εναν μήνα μετά, στις 22 Μαΐου 1963, ο Λαμπράκης τραυματίστηκε θανάσιμα στη Θεσσαλονίκη, σε συγκέντρωση των φίλων της ειρήνης, και πέντε μέρες μετά άφησε την τελευταία του πνοή στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ. Ο Γρηγόρης Λαμπράκης δολοφονήθηκε από τον συνεταιρισμό παλατιού, κράτους της Δεξιάς και φασιστικού παρακράτους διότι ενσάρκωνε όλα όσα μισούσαν.

◾️ Βιβλιογραφία

▸ Βασίλη Βασιλικού, «Ζ», εκδόσεις Θεμέλιο

▸ Γιάννη Βούλτεψη, «Υπόθεση Λαμπράκη», εκδόσεις Αλκυών

▸ Εύης Γκοτζαρίδη, «Η ζωή και ο θάνατος του Γρηγόρη Λαμπράκη – Ενας ειρηνιστής στη δίνη του εμφύλιου διχασμού», εκδόσεις ΚΨΜ

▸ Μιχάλη Ιγνατίου και Κώστα Παπαϊωάννου, «Ποιος επιτέλους κυβερνά αυτή τη χώρα;», εκδόσεις Λιβάνη

▸ Σπύρου Κουζινόπουλου, «Οι μεγάλες πολιτικές δολοφονίες», εκδόσεις Ιανός

▸ Παύλου Πετρίδη, «Δολοφονία Λαμπράκη – Ανέκδοτα Ντοκουμέντα 1963-1966», εκδόσεις Προσκήνιο

▸ Πάνου Τριγάζη, «Ο Λαμπράκης και το κίνημα ειρήνης», εκδόσεις Ταξιδευτής