Η συμμετοχή των γυναικών στις βουλευτικές εκλογές στη χώρα μας… καθυστέρησε σχεδόν μισό αιώνα!
Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ από το 1919 φάνηκε να ωριμάζει το αίτημα για να αποκτήσουν οι γυναίκες δικαίωμα ψήφου, οι κυβερνήσεις έδειξαν να φοβούνται την κρίση τους και τις κράτησαν μακριά από τις κάλπες για πολλά χρόνια.
Πάντως, λίγο πριν από το τέλος της γερμανικής κατοχής, η ιστορική «κυβέρνηση του βουνού» έκανε μεγάλο βήμα αναγνωρίζοντας ίσα εκλογικά δικαιώματα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Ομως, μετά την απελευθέρωση, το μοναρχικό, μετεμφυλιακό κράτος «σάρωσε» τα δικαιώματα των γυναικών και τις απέκλεισε από τις εθνικές εκλογές μέχρι το 1956!
Είναι γεγονός ότι η συντηρητική Ελλάδα φάνηκε, από παλιά, αρνητική στην αναγνώριση ίσων δικαιωμάτων στις γυναίκες. Και μπορεί το 1862 να προκάλεσε αίσθηση μια είδηση στην εφημερίδα «Αιών» (φ.5.4.1862), ότι στην Οσκαλούζα της Αϊόβα εκλέχτηκε η πρώτη γυναίκα δήμαρχος των ΗΠΑ (η Νάνσι Σμιθ, που αρνήθηκε να αναλάβει το δημαρχιακό αξίωμα), ωστόσο στην Ελλάδα οι πρωτοπόρες φεμινίστριες δεν έθεταν καν το ζήτημα των πολιτικών δικαιωμάτων.
«Ημείς ούτε πολιτικήν ψήφον διεξεδικήσαμε, ούτε προνόμια επίσημα εν τη πολιτεία επιζητούμεν ούτε θέσεις καν επιφανείς και αξιώματα», είχε γράψει η Καλλιρρόη Παρρέν, σε άρθρο της στην «Εφημερίδα των Κυριών» (φ. 5.5.1896) αν και από το 1871 ο καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου Ν.Ι. Σαρίπολος είχε μιλήσει για τα πολιτικά δικαιώματα των Ελληνίδων.
Τελικά, η διεκδίκηση του δικαιώματος της ψήφου των γυναικών αρχίζει από τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα και πλέον το 1919 αναγνωρίζεται και από τον τότε πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο ως ώριμο αίτημα. Ωστόσο φαίνεται αρνητικός να το ικανοποιήσει μιλώντας στη Βουλή, όπου έθεσε, για πρώτη φορά, το θέμα ο ανεξάρτητος βουλευτής Κεφαλληνίας Αθανάσιος Τυπάλδος Μπασιάς.
Το αίτημα για «το δικαίωμα της ψηφοφορίας και της εκλογής εις άνδρας και γυναίκας για κάθε είδος εκλογής» έθεσε στο ιδρυτικό πρόγραμμά του και το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (ΣΕΚΕ), πρόδρομος του ΚΚΕ. Τότε αρχίζουν να δημιουργούνται οι πρώτες γυναικείες οργανώσεις και ένα χρόνο αργότερα φαίνεται να αποδέχεται το αίτημα και ένα μέρος της «Δεξιάς», καθώς ο μετέπειτα πρωθυπουργός Δ. Γούναρης εκφράζεται θετικά σε προεκλογική συγκέντρωση στην Πάτρα. Ομως, η πρόταση που καταθέτει, στις 19 Μαΐου 1922, σε συζήτηση για την αναθεώρηση του Συντάγματος, ο βουλευτής του κόμματός του Ν. Λεβίδης δεν συγκεντρώνει την απαιτούμενη διευρυμένη πλειοψηφία.
Τελικά, το 1925, μετά από έντονες αντιπαραθέσεις γίνεται ένα πρώτο βήμα. Εκδίδεται Νομοθετικό Διάταγμα (ΦΕΚ 227), το οποίο προβλέπει ότι μπορεί να δοθεί στις γυναίκες άνω των 30 ετών το δικαίωμα ψήφου μόνο σε δημοτικές εκλογές αλλά όχι και εκλογής. Ομως, το αναγκαίο εκτελεστικό Διάταγμα «παγώνει» λόγω ποικίλων αντιδράσεων μέχρι τον Ιούλιο του 1929. Τότε με πρωτοβουλία του βουλευτή Γεώργιου Μόδη ζητείται στη Βουλή από τον Βενιζέλο να προχωρήσει η έκδοσή του και στις 5 Φεβρουαρίου 1930, αφού αλλάζει ο υπουργός Εσωτερικών το Διάταγμα, εκδίδεται. Ετσι, στις 14 Δεκεμβρίου, στις δημοτικές εκλογές που έγιναν στη Θεσσαλονίκη μετά την έκπτωση από το δημαρχιακό αξίωμα του Νικόλαου Μάνου, «εψήφισαν, διά πρώτην φοράν, και γυναίκες». Ομως, η επίσημη… πρώτη, πανελλαδικά, των γυναικών ψηφοφόρων γίνεται στις δημοτικές εκλογές της 11ης Φεβρουαρίου 1934, με περιορισμένη συμμετοχή.
Η σημαντικότερη κίνηση για την ανατροπή των συντηρητικών αντιλήψεων γίνεται το Μάρτη του 1944, οπότε η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ), η «Κυβέρνηση του βουνού», που συγκροτήθηκε από διάφορες ομάδες ανταρτών, με πρωτοβουλία του ΕΑΜ, αναγνώρισε πλήρη εκλογικά δικαιώματα στις Ελληνίδες. Ενα μήνα αργότερα γίνονται εκλογές για την ανάδειξη Εθνικού Συμβουλίου στην ήδη Ελεύθερη Ελλάδα και στις πόλεις. Παρά τις δυσκολίες και τους φόβους η συμμετοχή ανδρών και γυναικών είναι μεγάλη και εκλέγονται 5 γυναίκες εθνοσύμβουλοι σε σύνολο 207.
Δυστυχώς, μετά την απελευθέρωση το μοναρχικό κράτος σαρώνει τα δικαιώματα των γυναικών. Στις αρχές του 1946 γυναικείες οργανώσεις πραγματοποιούν συγκεντρώσεις στην Αθήνα, με τη μεγαλύτερη να γίνεται στις 6 Φεβρουαρίου, με βασική ομιλήτρια την Αύρα Θεοδωροπούλου, ηγετική μορφή του γυναικείου Κινήματος.
«Με απόλυτη ενότητα οι Ελληνίδες ζητούν το δικαίωμα της ψήφου», έγραφε ο «Ριζοσπάστης». Ομως, ακραίοι συντηρητικοί όχι μόνο δεν θέλουν να ικανοποιήσουν το αίτημα αλλά ζητάνε να απαγορευτεί η συμμετοχή των γυναικών και στις δημοτικές εκλογές!
Αυτό ζητάει, στις 16 Μαΐου 1950, στη Βουλή, ο Θεόδωρος Τουρκοβασίλης από την κυβέρνηση Πλαστήρα, η οποία απορρίπτει την πρόταση. Ετσι, το 1951 οι Ελληνίδες συμμετέχουν μαζικά στις δημοτικές εκλογές και εκλέγονται 64 γυναίκες δημοτικές ή κοινοτικές σύμβουλοι. Παράλληλα, εντείνονται οι πιέσεις από ελληνικές και διεθνείς γυναικείες οργανώσεις και διεθνείς οργανισμούς και η κυβέρνηση Πλαστήρα επισπεύδει στις 28 Μαΐου 1952 την ψήφιση νόμου, που αναγνωρίζει στις γυναίκες το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι σε βουλευτικές εκλογές.
Τελικά, στις 18 Ιανουαρίου 1953, σε αναπληρωματική εκλογή που γίνεται στη Θεσσαλονίκη λόγω του θανάτου ενός βουλευτή του Ελληνικού Συναγερμού του Παπάγου, εκλέγεται βουλευτής η Ελένη Σκούρα, επικρατώντας του Γιάννη Πασαλίδη της ΕΔΑ και της Βιργινίας Ζάννα του Κέντρου. Ομως, γενικευμένα οι γυναίκες θα πάρουν μέρος για πρώτη φορά σε εθνικές εκλογές τον Φεβρουάριο του 1956. Θα εκλεγούν βουλευτές η Λίνα Τσαλδάρη, σύζυγος του πρώην πρωθυπουργού Παναγή Τσαλδάρη, που έγινε η πρώτη γυναίκα υπουργός στην Ελλάδα με την ΕΡΕ του Καραμανλή, και η Βάσω Θανασέκου της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (ΕΔΑ), που συμμετείχε στο συνασπισμό της Δημοκρατικής Ενωσης.
Το γυναικείο κίνημα πέτυχε τη μεγαλύτερη νίκη του, όταν στο Σύνταγμα του 1975 καθιερώθηκε η αρχή της ισότητας των δύο φύλων.
