…μια ιεραρχική κοινωνία δεν είναι δυνατή παρά μόνο αν βασίζεται στη φτώχεια και την άγνοια.
Τζορτζ Οργουελ
Μέχρι εδώ -και αυτή η διαπίστωση προκαλεί αρκετές αβεβαιότητες και θλίψη σε πολλούς- δεν έχει απαντηθεί το μεγάλο ζήτημα των εκλογών με την έννοια μιας ευρείας εθνικής ατζέντας για τη χώρα. Η ατζέντα αυτή, εκ των πραγμάτων, υπάρχει και θα τεθεί πιεστικά μετά τον εκλογικό κύκλο του καλοκαιριού, για τα επόμενα χρόνια. «Τι χώρα θέλουμε; Πώς θα την έχουμε;». Αντίθετα, τίθεται καθ’ υπερβολή, εκ μέρους των πολιτικών κομμάτων, η θεμιτή προεκλογική επωδός της κομματικής ατζέντας. «Η απάντηση είμαστε εμείς», λένε η Ν.Δ., ο ΣΥΡΙΖΑ, το ΠΑΣΟΚ κ.ο.κ., με το στοιχείο της πολιτικής ευθύνης και της ειλικρίνειας, μάλλον, να είναι το διακοσμητικό στοιχείο της υπόθεσης.
Και εδώ ανιχνεύεται το πρώτο λάθος προσέγγισης του εκλογικού σώματος. Η υπόθεση των εκλογών και της πορείας της χώρας τίθεται με αποσπασματικούς όρους, με τεχνάσματα επικοινωνίας ή με τις ευκολίες της πολιτικής πασαρέλας. Το λάθος αυτό συνδέεται με ό,τι έχουν κάνει τα κόμματα στην πολιτική τους πράξη, σε αντιδιαστολή με ό,τι έχουν εισπράξει οι πολίτες από τα πολιτικά κόμματα. Για να το πούμε αλλιώς, το πολιτικό σύστημα είναι υποδεέστερο των προσδοκιών της κοινωνίας και δείχνει αποξενωμένο με τα προβλήματα που την απασχολούν. Το χάσμα λόγων και πράξεων θα μπορούσε να συνοψιστεί σε λέξεις όπως «δυσαρέσκεια», «οργή», «ματαίωση προσδοκιών», «ψέματα», «ανεκπλήρωτες υποσχέσεις», «μαγικά ραβδιά» κ.λπ. Και βεβαίως, το συγγνωστό λάθος του χάσματος υποσχέσεων και υλοποιήσεων ανοίγει τον δρόμο στο επόμενο λάθος που παράγει μόνο εντυπώσεις αλλά μηδενική πολιτική ουσία. Δεν οδηγεί, λ.χ., σε ψήφο στήριξης ή εμπιστοσύνης στο πρόγραμμα κάποιου πολιτικού κόμματος (ή και συνασπισμού κομμάτων), αλλά σε ψήφο τιμωρίας, διαμαρτυρίας, δυσαρέσκειας ή και σε αποχή ή, τέλος, στην απαξίωση της ίδιας της πολιτικής – άρα, θίγει την ποιότητα του δημόσιου χώρου, της συλλογικής προσπάθειας και τον ρόλο της δημοκρατίας.
Το δεύτερο μείζον λάθος των κομμάτων που διεκδικούν την ψήφο των πολιτών είναι η εκ των προτέρων καταδίκη των προτάσεων –όταν υπάρχουν προτάσεις– και η γενίκευση των ενοχών και ο συμψηφισμός τους για κάθε ζήτημα. Στην προεκλογική περίοδο, όπου οι πάντες θεωρούνται ένοχοι για όλα, από τις απαρχές του νεοελληνικού κράτους, ακυρώνεται κάθε πρόταση και ιδέα που δυνητικά θα μπορούσε να δώσει συλλογικά πραγματικά και συμβολικά οφέλη για την ευημερία. Η επιλογή του διαλόγου που παράγει μόνον ενόχους, δημιουργεί ένα πρόσθετο συγγνωστό λάθος με καταστροφικά αποτελέσματα. Οι ψηφοφόροι πείθονται ότι θα είναι ανόητοι εάν παραδεχθούν πως υποστηρίζουν ένα ένοχο κόμμα στον πολιτικό βίο και, για να μη θεωρηθούν ανόητοι, είναι διατεθειμένοι να στηρίξουν τις πιο ανόητες ιδέες από αυτές που θα κομίσουν τα πολιτικά κόμματα ή τους πιο αμοραλιστές πολιτικούς εκφραστές τους. Υπό την επίδραση του παραπάνω μοτίβου, το ξεκαθάρισμα λογαριασμών και οι τιμωρίες βρίσκονται στην κορυφή της ατζέντας, τη διαμορφώνουν, και η αναίρεση της πολιτικής ανοησίας με το εργαλείο της συμβατικής πολιτικής σοφίας πηγαίνει μονίμως στα αζήτητα. Το αποτέλεσμα είναι αυτό που ξέρουμε: επιτήδειοι, ανόητοι και κερδοσκόποι να αντλούν οφέλη από την απαξίωση της πολιτικής και την απαξίωση των άλλων.
Εάν μιλούσαμε για θέματα ουσίας, αυτά θα ήταν η παγκόσμια αρχιτεκτονική, η θέση της χώρας και ο προσανατολισμός της στον σύγχρονο κόσμο, το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής με ό,τι αυτή συνεπάγεται για το μέλλον του πλανήτη, οι στρεβλώσεις στη διάρθρωση της ελληνικής οικονομίας και στη λειτουργία του κράτους, το ζήτημα της παγκόσμιας μετανάστευσης και το προσφυγικό, οι προσανατολισμοί της Ενωμένης Ευρώπης και η θέση της χώρας σε αυτήν, οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι γέφυρες των γενεών και, ενδεχομένως, η γενίκευση του αισθήματος ότι για πρώτη φορά στις κοινωνίες της νεωτερικότητας δεν ισχύει το παλαιό αισιόδοξο πνεύμα (Zeitgeist) ότι κληροδοτούμε στους νεότερους έναν καλύτερο κόσμο. Ομως όλα αυτά είναι τα αποπαίδια του διαλόγου· τα αζήτητα.
Κοντολογίς, εάν το ζητούμενο είναι η καλή διακυβέρνηση, ο Ζαν-Ζακ Ρουσό είχε δώσει έναν μίτο: «Ποιος είναι ο σκοπός της πολιτικής κοινότητας; Είναι η αυτοσυντήρηση και η ευημερία των μελών της. Και ποιο είναι το βεβαιότερο χαρακτηριστικό σημάδι ότι αυτοσυντηρούνται και ευημερούν; Το μέγεθος του πληθυσμού. Μην αναζητήσετε αλλού αυτό το τόσο διαφιλονικούμενο σημείο. Με δεδομένο ότι όλα τα άλλα είναι αμετάβλητα, η κυβέρνηση υπό την οποία, χωρίς ξένους πόρους, χωρίς πολιτογραφήσεις, χωρίς αποικίες, οι πολίτες αυξάνονται και πληθύνονται είναι ασφαλώς η άριστη· και η χειρότερη, όταν ένας λαός λιγοστεύει και μαραζώνει. Οσοι μπορείτε να μετράτε, ιδού η ώρα σας: λογαριάστε, υπολογίστε και παραβάλετε».
