Οι ευρωπαϊκές χώρες καταφεύγουν ολοένα και περισσότερο σε παράνομες και βίαιες επαναπροωθήσεις προσφύγων και μεταναστών αιτούντων άσυλο «με ελάχιστη ή και καμία λογοδοσία», διαπιστώνει έκθεση του κορυφαίου ευρωπαϊκού θεσμού προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Η επιτροπή κατά των βασανιστηρίων του Συμβουλίου της Ευρώπης (CPT) δήλωσε ότι εντόπισε «ξεκάθαρα πρότυπα σωματικής κακομεταχείρισης» εναντίον ατόμων που προσπαθούν να διασχίσουν τα σύνορα σε όλη την Ευρώπη.
Πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο γρονθοκοπήθηκαν, χαστουκίστηκαν, ξυλοκοπήθηκαν με ρόπαλα, όπλα, ξύλα ή κλαδιά, από αστυνομικούς ή συνοριοφύλακες που συχνά αφαιρούσαν τις υπηρεσιακές ταυτότητες ή τα διακριτικά τους, ανέφερε η επιτροπή στην ετήσια έκθεσή της. Πρόσφυγες και μετανάστες πέφτουν συστηματικά θύμα παράνομων και βίαιων επαναπροωθήσεων και απελάσεων από ευρωπαϊκά κράτη τα τελευταία χρόνια, είτε από ξηράς είτε από θαλάσσης, χωρίς να τους έχει δοθεί καν η δυνατότητα να υποβάλλον αίτημα χορήγησης ασύλου, λέει η έκθεση.
Τα θύματα υφίσταντο επίσης «απάνθρωπη και ταπεινωτική μεταχείριση», με πρακτικές όπως πυροβολισμοί σε πολύ κοντινή απόσταση από τα σώματά τους ενώ ήταν ακινητοποιημένοι στο έδαφος, ρίψη σε ποτάμια -ακόμη και δεμένοι–, ενώ ακόμη τους υποχρέωναν να περπατούν για χιλιόμετρα ξυπόλητοι, μέχρι και γυμνοί πέρα από τα σύνορα.
«Μία από τις πραγματικές ανησυχίες της επιτροπής σχετικά με τις επαναπροωθήσεις είναι συχνά ότι συνδέονται με πραγματικό κίνδυνο κακομεταχείρισης», δήλωσε ο Άλαν Μίτσελ, πρόεδρος της CPT.
Σημειώνεται ότι τα 46 κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης έχουν υπογράψει την ευρωπαϊκή σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, η οποία απαγορεύει κατηγορηματικά τα βασανιστήρια, την απάνθρωπη ή ταπεινωτική μεταχείριση ή τιμωρία από τα όργανα του κράτους.
«Οι επαναπροωθήσεις, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ατομικές συνθήκες των μεταναστών, δημιουργούν σοβαρό κίνδυνο για τα άτομα που έχουν έγκυρη αξίωση για διεθνή προστασία», εξήγησε ο Μίτσελ.
Η έκθεση δεν κατονομάζει καμία πολιτεία, αλλά ο Μίτσελ είπε ότι εξετάσθηκαν «πολλές εκατοντάδες» περιπτώσεις επαναπροωθήσεων τα τελευταία χρόνια σε όλες τις μεταναστευτικές διαδρομές προς την Ευρώπη. Η επιτροπή επισκέφθηκε πρόσφατα την Ελλάδα, την Τουρκία, την Ουγγαρία, την Ισπανία, τη Μάλτα και την Ιταλία για να αξιολογήσει τις μεταναστευτικές πολιτικές τους.
Τα πορίσματα της επιτροπής έρχονται σε έντονη αντίθεση με την επίσημη θέση πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων ότι δεν λαμβάνει χώρα κανένα παράνομο pushback μέσα στα εθνικά τους σύνορα.
Εκτός από συνεντεύξεις με εκατοντάδες άτομα που κατήγγειλαν pushbacks, η επιτροπή προσπάθησε να εξασφαλίσει και να επιβεβαιώσει προσωπικές μαρτυρίες καταγγέλλοντων εξετάζοντας αρχεία κράτησης, ημερολόγια και πλάνα από κάμερες.
Διεξήγαγε επίσης ιατρικές εξετάσεις σε τραυματισμένους αιτούντες άσυλο, διαπιστώνοντας «κλασικό αιμάτωμα από χτυπήματα» -συγκεντρωμένες ποσότητες πηγμένου αίματος στο εσωτερικό του σώματος-, τα οποία προήλθαν από βαριά αντικείμενα ακόμη και από δάγκωμα σκύλου.
Η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει μια «ένα αύξηση στις επαναπροωθήσεις τα τελευταία χρόνια με ελάχιστη λογοδοσία από τους κρατικούς παράγοντες».
Η επιτροπή καλεί τα κράτη να διασφαλίσουν την ανεξάρτητη παρακολούθηση των συνόρων –μια ιδέα που διατύπωσε η Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ, Ίλβα Γιόχανσον, το 2020 και δεν υιοθετήθηκε ποτέ.
Ακόμη, η έκθεση τοποθετείται επικριτικά στα σχέδια της ΕΕ για την αυστηροποίηση των νόμων για το άσυλο όταν τα κράτη υποδέχονται μεγάλο αριθμό αιτούντων άσυλο που καταφθάνουν από τρίτες χώρες. Υποστηρίζει ότι οι πρακτικές αυτές «αυξάνουν σημαντικά τη δυνατότητα για άτυπες πρακτικές απώθησης» και δημιουργούν «σοβαρό κίνδυνο» τα ευρωπαϊκά κράτη να παραβιάζουν την αρχή της μη επαναπροώθησης σε ανασφαλές περιβάλλον.
Η έκθεση δημοσιεύεται την ώρα που οι κυβερνήσεις σε όλη την Ευρώπη επιδιώκουν να αυστηροποιήσουν τους ελέγχους στα σύνορα. Η ΕΕ δεσμεύτηκε πρόσφατα να χρηματοδοτήσει περισσότερες κάμερες, drones και παρατηρητήρια στα εξωτερικά της σύνορα. Ωστόσο, χθες, το Ευρωκοινοβούλιο έθεσε «μπλόκο» σε σ’ αυτά τα σχέδια, υπερψηφίζοντας τροπολογία ευρύ συνασπισμού η οποία απαγορεύει τη χρηματοδότηση νέων φραχτών ή τειχών ενάντια σε πρόσφυγες από ορισμένες κυβερνήσεις της ΕΕ με ευρωπαϊκούς πόρους.
Παράλληλα, η βρετανική κυβέρνηση επικρίθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης αυτήν την εβδομάδα για τον νέο αντιμεταναστευτικό της νόμο και τις απάνθρωπες πρακτικές κράτησης και απέλασης προσφύγων και μεταναστών που φτάνουν στη Βρετανία με χωρίς να μπορέσουν να υποβάλλουν αιτήματα ασύλου.
