Η πανδημία Covid-19 είχε βαθύ αντίκτυπο στην παγκόσμια υγεία και ευημερία τα τελευταία τρία χρόνια. Επίσης αποκάλυψε πόσο καταστροφικές μπορεί να είναι οι πανδημίες, ταρακουνώντας τις εθνικές οικονομίες, αποκαλύπτοντας βαθιές ανισότητες μεταξύ και εντός των εθνών, διασπώντας την παγκόσμια ασφάλεια υγείας και απειλώντας τη διεθνή συνεργασία μεταξύ των επιστημόνων υγείας.
Η επιστημονική ανάλυση των παραμέτρων των πανδημιών δείχνει ότι τα μικρόβια που τις προκαλούν μεταδίδονται από τα ζώα στους ανθρώπους με εκθετικά αυξανόμενο ρυθμό τις τελευταίες δεκαετίες. Αυξάνονται παράλληλα με τις δικές μας επιπτώσεις στον πλανήτη (Allen et al. 2017): αλλαγή χρήσης γης, αποψίλωση δασών, γεωργική επέκταση, κλιματική αλλαγή (Carlson et al. 2022), αστικοποίηση και παγκόσμιο εμπόριο ζώων άγριας ζωής.
Από μελέτες έχουμε πλέον μια καλή γνώση για το πόσοι ιοί έχουν τη δυνατότητα να εμφανιστούν -περίπου μερικές εκατοντάδες χιλιάδες (Carroll et al. 2018)- και ποιοι ξενιστές ζώων τούς φέρουν περισσότερο (Olival et al. 2017) (νυχτερίδες, τρωκτικά, πρωτεύοντα θηλαστικά). Πρόσφατες μελέτες (Sanchez et al. 2022) έδειξαν ότι περισσότεροι από 66.000 άνθρωποι είναι πιθανόν να μολύνονται κάθε χρόνο από κορονοϊούς που προέρχονται από νυχτερίδες του τύπου που προκάλεσε SARS & Covid-19.
Πίσω από κάθε παγκόσμια πανδημία κρύβεται μια «ταπεινή προέλευση», συχνά ένα άτομο που έχει μολυνθεί από έναν «ζωικό ιό». Ο εντοπισμός ακριβώς πού και πότε συμβαίνει αυτή η κρίσιμη μετάδοση από τα ζώα στον άνθρωπο είναι σίγουρα το κλειδί για την πρόληψη μελλοντικών πανδημιών. Πώς μπορούμε να βρούμε το ένα στις λίγες εκατοντάδες χιλιάδες συμβάντα που θα μπορούσε να οδηγήσει στην επόμενη πανδημία; Αυτό θα απαιτήσει έναν νέο τύπο «έξυπνης επιτήρησης», που θα είναι στοχευμένη, συνεργατική και επιστημονική.
Πρώτον, θα χρειαστεί συντονισμός των προσπαθειών μας για μεγιστοποίηση των πιθανοτήτων επιτυχίας. Αυτό σημαίνει εργασία σε εστίες ασθενειών όπου τα ήδη άγριας ζωής μεταφέρουν τον μεγαλύτερο αριθμό ιών που είναι πιθανόν να μολύνουν τους ανθρώπους. Σημαίνει συνεργασία με κοινότητες -συχνά φτωχές και περιθωριοποιημένες- που βασίζονται στην επαφή τους με την άγρια ζωή και στα ζώα για την επιβίωσή τους.
Δεύτερον, συγκέντρωση των καλύτερων επιστημόνων για να συνεργαστούν με τον πλέον συστηματικό τρόπο. Αυτό θα περιλαμβάνει την κλιμάκωση νέων ορολογικών εργαλείων (Kupferschmidt 2020), που μπορούν τόσο να διακρίνουν μεταξύ γνωστών και νέων ιικών παραγόντων όσο και να ξεχωρίσουν όσους έχουν εμβολιαστεί κατά του Covid-19 στη Νοτιοανατολική Ασία από εκείνους που έχουν μολυνθεί από έναν νέο ιό από νυχτερίδες. Η συνεργασία με χώρες στις εστίες ασθενειών θα παρέχει τα ταχύτερα και πιο αξιόπιστα δεδομένα για να τροφοδοτήσει τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να μας προειδοποιήσουν όλους όταν μια ασθένεια αρχίζει να εξαπλώνεται.
Τρίτον, πρέπει να καταλάβουμε γιατί οι ασθένειες μεταδίδονται και να προσπαθήσουμε να μειώσουμε τις αιτίες. Ερευνες από κοινωνικούς επιστήμονες εντόπισαν ριψοκίνδυνες συμπεριφορές που οδηγούν στην ιική έκθεση, όπως η αλλαγή χρήσης γης (Daszak 2020) και το ανεξέλεγκτο εμπόριο άγριας ζωής (Gorman 2020), ώστε να αναπτυχθούν αποτελεσματικές στρατηγικές παρέμβασης, προτείνοντας στις εταιρείες εμπορίας ξυλείας, γεωργικών προϊόντων (όπως το φοινικέλαιο) και προϊόντων «άγριας ζωής» (που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία της μόδας) να παίξουν τον ρόλο τους, όπως και εμείς οι καταναλωτές αυτών των προϊόντων.
Τέλος, όλα αυτά θα χρειαστούν κάτι που βρίσκεται υπό τη μεγαλύτερη απειλή σήμερα: τη διεθνή συνεργασία. Ενα βασικό μάθημα που θα έπρεπε να έχουμε μάθει καθώς ολόκληρος ο πλανήτης κλειδώθηκε τον Μάρτιο του 2020 είναι ότι ένας ιός που αναδύεται «κάπου εκεί» μας επηρεάζει όλους.
Ο Covid-19 βασίστηκε στους φόβους και στις προκαταλήψεις μας, έτσι ώστε κάθε πτυχή της ανταπόκρισης, από την ανάλυση της προέλευσής του, τη συμμόρφωση με τα μέτρα δημόσιας υγείας για την αντιμετώπιση της μετάδοσης έως την υιοθέτηση εμβολιασμών και θεραπειών, έγινε μέρος μια πολωτικής πολιτικής συζήτησης. Αλλά, όπως μάθαμε με τον δύσκολο τρόπο, οι ιοί δεν σέβονται ούτε τα γεωγραφικά σύνορα ούτε τα πολιτικά κόμματα. Το μόνο που έχει σημασία για τους ιούς είναι ότι βρίσκουν νέους ανθρώπους για να μολύνουν.
Για να νικήσουμε την επόμενη πανδημία και να οικοδομήσουμε ένα ανθεκτικό μέλλον σε αυτή την «εποχή των πανδημιών» θα απαιτηθεί μια αποφασιστική εστίαση στην παρακολούθηση της επιστήμης και στη διεθνή συνεργασία.
*Γιατρός ρευματολόγος, Διευθυντής ΕΣΥ, Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας
-320x213.jpg)
