Από τη φωνή του Χάμπερμας, την πιο έγκυρη στην Ευρώπη, φτάνει σε μας μια σειρά σοφών και βαρυσήμαντων συλλογισμών. Η Γερμανία δείχνει γι’ άλλη μία φορά ότι η φιλοσοφία της έχει κάτι να μας πει μέσα στη σύγχυση της έκτακτης κατάστασης που ζούμε, ότι η σκέψη της κατορθώνει ακόμα να φωτίζει τα σκοτάδια μέσα στα οποία βυθιζόμαστε σαν υπνοβάτες. Νομίζουμε επομένως ότι το πρόσφατο κείμενο του Χάμπερμας ανοίγει έναν χρήσιμο και καίριο στοχασμό. Αυτός ο ίδιος έχει επίγνωση του ότι κινείται σε ένα εξαιρετικά δύσβατο πεδίο. Γι’ αυτό και περιορίζει την πρότασή του μέσα σε συγκεκριμένα όρια.
Το πρώτο από αυτά τα όρια είναι ο έντονος διαχωρισμός από οποιαδήποτε αδιάλλακτα πασιφιστική θέση. Σε μια ρωσική εισβολή, που παραβίασε όλους τους κανόνες του διεθνούς δικαίου, δεν μπορούμε να απαντάμε παρά μόνο συμπαρατασσόμενοι συγκεκριμένα στο πλάι της χώρας που δέχθηκε την εισβολή, η οποία εξάλλου βρίσκεται στα ανατολικά σύνορα της Ευρώπης. Αυτή η επιλογή δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση. Η δυτική συμμαχία όχι μόνον πρέπει να διατηρηθεί και να εδραιωθεί, αλλά συνεπάγεται και ότι στο τραπέζι της ειρήνης θα καθίσουν μαζί, αν είναι δυνατόν με μια κοινή θέση, η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Φυσικά, στη διαπραγμάτευση ο πρωταγωνιστικός ρόλος ανήκει στην Ουκρανία, μαζί με τη Ρωσία. Η Ευρώπη όμως, που υφίσταται την πιο έντονη απειλή, πρέπει να κάνει να ακουστεί η δική της φωνή πιο δυνατή από όσο έχει ακουστεί μέχρι τώρα.
Το δεύτερο σημείο που προσδιορίζει ο Χάμπερμας είναι το ότι δεν πρέπει να παραχωρηθεί ένα στρατηγικό πλεονέκτημα στη Ρωσία, δίνοντας έτσι μιαν εντύπωση αδυναμίας. Και ο Πούτιν όμως βρίσκεται σε μια περίπλοκη κατάσταση και πιθανόν σε αναζήτηση μιας διεξόδου. Δεν πρέπει μόνο να αποτρέψει την υπόθεση μιας ενδεχόμενης στρατιωτικής –επομένως και πολιτικής– ήττας, αλλά και να περιορίσει το ήδη υψηλότατο τίμημα σε ανθρώπινες ζωές. Ενα τίμημα για το οποίο πρέπει να αισθάνεται υπεύθυνη και η Δύση, επειδή παράγεται από τα δικά της όπλα, και θα πρέπει να βρίσκεται σε μια σχέση αναλογίας με το αποτέλεσμα που θέλει να πετύχει. Για να μη μιλήσουμε για την οικονομία, που βλάπτεται σοβαρά από τις κυρώσεις. Από αυτή την άποψη, ο Χάμπερμας έχει δίκιο. Το να ανοίξει ένα διπλωματικό κανάλι όχι μόνο θα συνέφερε όλα τα μέρη – συμπεριλαμβανόμενης της Κίνας, η οποία παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία τα γεγονότα.
Ο παράγοντας χρόνος όμως είναι αποφασιστικός και για να περιοριστεί ο ήδη πελώριος αριθμός των θυμάτων, για τα οποία ευθύνεται και η Δύση, καθώς προμηθεύει όπλα την Ουκρανία. Από δω γεννιέται η υποχρέωση αυτά τα όπλα να χρησιμοποιούνται με ανάλογο τρόπο, ώστε να αποφεύγεται ο κίνδυνος μιας αφόρητης και καταστροφικής κλιμάκωσης. Σε αυτή την προοπτική, η διάκριση ανάμεσα στο «να νικήσουμε» και στο «να μην ηττηθούμε» –και για τα δύο μέρη– δεν είναι μόνο ρητορική, αλλά είναι ουσιώδης. Μόνον οι πόλεμοι που ισχυρίζονταν ότι είναι «δίκαιοι» –και που σήμερα δεν βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη– συνεπάγονταν την ολική παράδοση του ηττημένου. Πράγμα που σημαίνει, σε αυτή την περίπτωση, να συρθεί ο Πούτιν ενώπιον ενός διεθνούς δικαστηρίου κατηγορούμενος για εγκλήματα πολέμου. Η υλική έλλειψη δυνατότητας για μια τέτοια έκβαση –εκτός αν εκδιωχθεί από τον ίδιο τον λαό του– συνεπάγεται ένα είδος συμβιβασμού, που διασφαλίζει τα δίκαια της Ουκρανίας χωρίς να αποσταθεροποιεί πλήρως τη Ρωσία και χωρίς να επιδιώκει τον διαμελισμό της, όπως υποθέτουν ορισμένοι.
Συνεπάγεται με δυο λόγια εκείνο που ο Χάμπερμας επιθυμεί, δηλαδή να μη διολισθήσουμε στην πρωτόγονη λογική «φίλος-εχθρός», στην αυτόματη τυφλότητα της σύγκρουσης, αλλά να αρχίσουν να εργάζονται η πολιτική, η ηθική, το δίκαιο (όπως προβλέπεται από τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ), για να σχεδιαστούν προοπτικές ειρήνης. Με δυο λόγια, μια αλλαγή παραδείγματος και όχι μια αλλαγή συμμαχιών. Για να επιτευχθεί αυτό το αποτέλεσμα, ή τουλάχιστον για να καταστεί εφικτό, χρειάζεται να ξεκινήσουμε από την κατάσταση που υπήρχε αμέσως πριν από τη ρωσική εισβολή. Και να μπούμε στη λογική ενός δίκαιου και βιώσιμου συμβιβασμού, χάρη στον οποίο η λέξη «ειρήνη» θα ξαναποκτήσει ένα νόημα μη ουτοπικό ούτε υποκριτικό. Αυτό σημαίνει για την Ουκρανία, αν όχι «να νικήσει στον πόλεμο», τουλάχιστον «να μην ηττηθεί». Και σημαίνει για όλους να βγούμε από έναν εφιάλτη και να αποτρέψουμε πιο καταστροφικές συνέπειες.
*Ο Ρομπέρτο Εσπόζιτο είναι φιλόσοφος και ο Κάρλο Γκάλι πολιτικός επιστήμονας και ιστορικός των πολιτικών ιδεών. Το άρθρο τους δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα La Repubblica στις 23/2/23. Το κείμενο του Γιούργκεν Χάμπερμας («Συνηγορία υπέρ των διαπραγματεύσεων»), στο οποίο αναφέρονται, παρουσιάστηκε στην «Εφημερίδα των Συντακτών» από τον Θεόδωρο Γεωργίου στις 20/2/23.
Επιμέλεια-μετάφραση: Θανάσης Γιαλκέτσης
-320x213.jpg)
