Η δολοφονία του Πιερ Πάολο Παζολίνι φαίνεται να βρίσκεται μακριά μέσα στον χρόνο και τείνει να ξεχαστεί. Κι όμως, υπήρξε ένα τραύμα για την ιταλική –και όχι μόνο– κοινωνία και κουλτούρα, σύμπτωμα μιας πολιτικής, κοινωνικής και θεσμικής κρίσης που εκείνα τα χρόνια είχε ξεσπάσει και που, ακόμη και σήμερα, βρίσκεται σε έξαρση. Τα πολιτικά και οικονομικά σκάνδαλα, η αύξηση της πολιτικής και κοινωνικής βίας, η έλλειψη εμπιστοσύνης στην πολιτική ηγεσία που κυβερνούσε μέχρι τότε και, παράλληλα, η έλλειψη μιας καθαρής και ικανής εναλλακτικής πρότασης από τη μεριά της Αριστεράς, έκαναν ακόμη πιο «βρόμικο» αυτό τον «τρομερά βρόμικο» κόσμο, για τον οποίο μιλούσε ο Παζολίνι τον Ιούνιο του 1975.
Ο ίδιος, καταγγέλλοντας με πάθος τα φαινόμενα σήψης της σύγχρονης κοινωνίας, υπήρξε ένας πολύ διορατικός προφήτης. Τα «κουρσάρικα» γραπτά του, συζητήσιμα και καμιά φορά λαθεμένα στις αναλύσεις τους, αλλά πάντα ικανά να διακρίνουν και να χτυπήσουν τα βίτσια και τις παραμορφώσεις της κοινωνίας, παραμένουν υποδειγματικά ακόμη και σήμερα.
Πόσος καιρός πέρασε από την τραγική εκείνη ημέρα της 2ας Νοεμβρίου του 1975; Ολα μπερδεύτηκαν ακόμη περισσότερο, τα κακώς κείμενα που ο Παζολίνι κατάγγελλε επιδεινώθηκαν και η δυναμική τους αποδείχτηκε χειρότερη από τις προβλέψεις. Και παραμένει η πικρή διαπίστωση που ο συγγραφέας είχε κάνει τον Νοέμβριο του 1974, δηλαδή ότι «το πνευματικό θάρρος και η πολιτική πρακτική είναι τελείως ετερόκλητα πράγματα».
Πριν από μερικά χρόνια δημοσιεύτηκε στην Ιταλία και κυκλοφόρησε και στην Ελλάδα, από τον εκδοτικό οίκο Παρατηρητής, και θα κυκλοφορήσει και πάλι, σε νέα έκδοση, από τον εκδοτικό οίκο Ταξιδευτής, το τελευταίο, ανέκδοτο για πολλά χρόνια, μυθιστόρημα του Παζολίνι «Πετρέλαιο».
Υλικό καυτό, γεμάτο ιστορία, κοινωνιολογία, οικονομία, φιλτραρισμένο μέσα από τους επικίνδυνους μαιάνδρους της πολιτικής και τα δύσκολα μονοπάτια του αισθησιασμού. Και παραμένει, βέβαια, σ’ αυτό το υλικό, αυθεντική και διαρκής η παρουσία η δική του, του ποιητή, και η προσπάθεια ενός ανθρώπου που υπέφερε, και πλήρωσε με τη ζωή του, όλα τα αρνητικά φαινόμενα του καιρού του.
*Ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ
