ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Εύα Νικολαϊδου
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

«…Ολη η καρδιά του ανθρώπου είναι μια κραυγή. Ακούμπησε πάνω στο στήθος σου να την ακούσεις. Κάποιος μέσα σου αγωνίζεται και φωνάζει… Χρέος σου σε πάσα στιγμή μέρα και νύχτα, σε χαρά και σε θλίψη, μέσα από την καθημερινή ανάγκη να ξεχωρίσεις την κραυγή τούτη, ορμητικά ή συγκρατημένα, όπως βολεί στη φύση σου, γελώντας ή κλαίγοντας, ενεργώντας ή στοχαζόμενος και να μάχεσαι, να νιώσεις ποιος είναι αυτός που κιντυνεύει και φωνάζει και πώς μπορούμε εμείς να στρατευτούμε όλοι μαζί και να τους λευτερώσουμε…».

Πόσο επίκαιρες είναι οι σκέψεις του στην «Ασκητική» του, ύστερα από έναν αιώνα. Πόσο κραυγάζουν ακόμα οι άνθρωποι για αδικίες, για νομοσχέδια, για ανθρώπινους πόνους, για νεκρούς από καταστροφές.

Ο Νίκος Καζαντζάκης ήταν ο δημιουργός ενός απέραντου, πνευματικού σύμπαντος που δεν φτάνει μια ζωή για να το μελετήσουμε. Εχει γράψει πολλά για τους αδικημένους, τους φτωχούς, την ελευθερία. Οπως στον «Καπετάν Μιχάλη» που περιγράφει τον αγώνα της Κρήτης αλλά και παρακινεί τους ανθρώπους να μη γίνονται δούλοι. Αυτοχαρακτηρίζεται σαν ένας ακροβάτης πάνω από το χάος. «Δεν έχω –έλεγε– στην εξουσία μου, παρά 24 μολυβένια στρατιωτάκια. Τα 24 γράμματα της αλφαβήτα. Θα κηρύξω επιστράτευση, θα παλέψω με τον θάνατο». Το γράψιμο γι’ αυτόν ήταν το εκφραστικό μέσο μιας πάλης. Αγαπούσε το περπάτημα. Δεν υπάρχει, άλλωστε, στην κοσμοθεωρία του, παρά ένας κύκλος αδιάκοπης πορείας, από τη ζωή στον θάνατο.

Ο Νίκος Καζαντζάκης έδινε μεγάλη αξία στον ρόλο της γυναίκας. Η ζωή του, όπως έλεγε ο ίδιος, έγινε πολυτιμότερη διότι γνώρισε σημαντικές γυναίκες (τις Γαλάτεια και Ελένη), για τις οποίες πάντοτε μιλούσε με θαυμασμό, αγάπη και ευγνωμοσύνη.

Σημαντικό, επίσης, ρόλο στη ζωή του έπαιξαν η Ελλη Λαμπρίδη, παιδαγωγός, και η φεμινίστρια Ρέιτσελ Λιπστάιν.

Η Ελλη Λαμπρίδη είχε πολύ έντονη προσωπικότητα και δυναμικό χαρακτήρα. Μετά τον χωρισμό της με τον Καζαντζάκη έγραψε: «Ο Καζαντζάκης ήταν πλασμένος να συμβιώσει με γυναίκα που ήταν διατεθειμένη να απαρνηθεί τον εαυτό της. Να προσαρμοστεί με τον δικό του τρόπο. Να υποταχτεί στην καθημερινότητά του».

Αυτά τα χαρακτηριστικά είχε η τελευταία του γυναίκα, Ελένη Σαμίου, που την πρωτογνώρισε το 1924. Στάθηκε δίπλα του με αυταπάρνηση και αυτοθυσία. Δίχως τη συμπαράσταση της Ελένης ίσως ο Καζαντζάκης να μην κέρδιζε την τόση προβολή, υποστήριζε η αδελφή της πρώτης του συζύγου, Γαλάτειας, Ελλη Αλεξίου.

Η τελευταία στις κουβέντες μας ανέφερε για τον Ν. Καζαντζάκη:

«Ο Καζαντζάκης ήταν δοσμένος απόλυτα στο έργο του και δεν έχανε την ώρα του ούτε για επαφές με άλλους ανθρώπους ούτε για την πολιτική ούτε για τα κοινωνικά θέματα τα τρέχοντα. Δεν έχανε ώρα από τους στόχους του. Δεν μπορούμε να πούμε αν ήταν καλός φίλος, καλός αδελφός, καλός πατέρας, καλός γιος, διότι δεν του έμενε καιρός για να καλλιεργεί τέτοιου είδους επαφές.

Δεν ήτανε ούτε φίλος ούτε εχθρός, γιατί και φίλος να είσαι και εχθρός πρέπει να διαθέσεις ώρα. Ητανε ένας άνθρωπος αμέτοχος, κλεισμένος σ’ έναν πύργο ατομικό, των ατομικών του ενδιαφερόντων. Δεν είχε αυτά τα συνήθη που έχουν οι άνθρωποι, διότι, αν τα είχε, δεν θα ήταν και ο Καζαντζάκης! Διαφέρει απ’ όλον τον κόσμο, διότι δόθηκε ολοκληρωτικά στο έργο του και το έργο αυτό είναι τεράστιο, ποικίλο, πλούσιο, πολυσχιδές, μεγάλων ενδιαφερόντων, πλατιών οριζόντων έργο».

Το φως θα νικήσει…

«Εχεις τα πινέλα, έχεις τα χρώματα, ζωγράφισε τον παράδεισο και μπες μέσα». Αυτή τη φράση είχε πει ο Νίκος Καζαντζάκης όταν άρχισε να γράφει θεατρικά έργα. Προχθές ήταν η επέτειος 140 χρόνων από τη γέννησή του (18/2/1883). Αν ζούσε ίσως να έγραφε: «Εχεις τα υπουργεία Πολιτισμού, Παιδείας, Εσωτερικών, ζωγράφισε την κόλαση και μπες μέσα».

Στο θεατρικό του έργο «Ξημερώνει…», ένα δράμα σε τρεις πράξεις, αναφέρει: «…Νιώθω βαρύ το χέρι του πεπρωμένου πάνω στην καρδιά μου… βλέπω το καλό, το δίκαιο, το τίμιο… πετιούνται σαν φίδια κι ανορθώνονται χιλιάδες ερωτηματικά στον νου μου…» και «…Γλώσσες που κινούνται σαν φίδια και μάτια που φονεύουν γελώντας και χέρια που κουρελιάζουν την ψυχή μου και λόγια κοφτερά και δίστομα που πέφτουν πίσω από τις βεντάλιες πάνω μου…». Ισως έτσι να περιέγραφε τους υπευθύνους των υπουργείων που θέλουν να κατασπαράξουν τον κόσμο των καλλιτεχνών.