Η αντιλιπιδική υστερία βλάπτει τον παιδικό εγκέφαλο

Το γεγονός ότι η υπερβολική κατανάλωση τροφών πλούσιων σε ζωικά λίπη και χοληστερίνη (ή χοληστερόλη) είναι μία από τις βασικές αιτίες των καρδιαγγειακών παθήσεων δεν αποτελεί βέβαια είδηση. Σήμερα, κάθε παραγωγός τροφίμων που θέλει να δει τα προϊόντα του να πουλιούνται στην αγορά είναι υποχρεωμένος να αναγράφει στην ετικέτα της συσκευασίας ότι αυτά είναι «χωρίς λιπαρά» ή «χωρίς χοληστερίνη». Αυτές οι πληροφορίες φαίνεται ότι μας προδιαθέτουν θετικά και δίνουν επιπρόσθετη αξία στο προϊόν.

Ωστόσο, αυτή η ενημέρωση για τις όντως βλαβερές συνέπειες από την υπερβολική κατανάλωση λιπαρών τροφών έχει δημιουργήσει, στις πιο ανεπτυγμένες κοινωνίες, μία κυριολεκτικά «αντιλιπιδική υστερία», η οποία πολύ συχνά οδηγεί σε σοβαρές παρανοήσεις και σφάλματα σχετικά με τη «σωστή» διατροφή όχι τόσο των ενηλίκων αλλά των παιδιών.

Πάντως, οι ειδικοί διατροφολόγοι, τα τελευταία χρόνια, φαίνεται να επανεξετάζουν την αξία ορισμένων μορφών λίπους, κυρίως των πολυακόρεστων λιπαρών οξέων. Διότι, όπως διαπίστωσαν, ο ανθρώπινος εγκέφαλος παράγει 30 φορές περισσότερη χοληστερίνη από τα άλλα όργανα του σώματός μας και περιέχει σχεδόν το 40% της συνολικής χοληστερίνης του σώματός μας. Αυτό το γεγονός αποκαλύπτει την ανάγκη παρουσίας λίπους για την καλή λειτουργία του εγκεφάλου.

Αναλύοντας τη δράση των λιπαρών οξέων στον ανθρώπινο οργανισμό σε όλες τις ηλικίες, οι πιο πρόσφατες κλινικές έρευνες κατέληξαν στο εντυπωσιακό συμπέρασμα ότι ορισμένα λίπη όχι μόνο δεν είναι βλαπτικά, αλλά αντίθετα η παρουσία τους είναι απαραίτητη για την καλή ανάπτυξη και την υγεία του αναπτυσσόμενου εγκεφάλου.

Πράγματι, ο εγκέφαλος των ανηλίκων είναι μια σπάταλη ενεργειακά μηχανή, για την καλή λειτουργία της οποίας απαιτείται πολύ μεγαλύτερη ποσότητα λίπους από όση χρειάζεται π.χ. το πιο οικονομικό ενεργειακά καρδιαγγειακό τους σύστημα.

Σε αυτή την αντιδικία μεταξύ τού ενεργειακά πολυδάπανου εγκεφάλου και της «τσιγκούνας» καρδιάς, τα ωμέγα-3 λίπη φαίνεται να προσφέρουν στον αναπτυσσόμενο οργανισμό μια δίκαιη και αξιοπρεπή συνθήκη ειρήνης. Οσο για τον εγκέφαλο των κυημάτων και των βρεφών, χρειάζεται ακόμη περισσότερη ενέργεια, επειδή είναι μια υπερκαταναλωτική μηχανή τούρμπο: αναπτύσσεται με φρενήρεις ρυθμούς, αυξάνοντας καθημερινά την περίπλοκη συνδεσμολογία μεταξύ των νευρικών κυττάρων του.

Τα απαραίτητα λίπη της εγκεφαλικής υγείας

Ποια είναι, όμως, αυτά τα ευεργετικά λίπη; Το πιο διάσημο είναι το ιχθυέλαιο ή DHA (δοκοσαεξαενοϊκό οξύ). Το DHA καθώς και το EPA (εικοσαπενταενοϊκό οξύ) είναι πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, τα λεγόμενα «ωμέγα-3», που βρίσκονται στα λιπαρά ψάρια (σολομός, τόνος, ρέγκα, κολιός, σαρδέλα). Τα πολυακόρεστα λιπαρά διαφέρουν σημαντικά από το ελαϊκό οξύ (ελαιόλαδο): από θρεπτικής απόψεως τα πολυακόρεστα -κυρίως το DHA- είναι απαραίτητα για τη φυσιολογική ανάπτυξη του ανθρώπινου εγκεφάλου των εμβρύων, των βρεφών και των νηπίων, ενώ, σε μικρές ποσότητες, δεν είναι συνήθως βλαπτικά και για τον εγκέφαλο των ενηλίκων.

Η εξήγηση είναι ότι οι ενεργειακές ανάγκες του αναπτυσσόμενου εγκεφάλου είναι μεγάλες: ο εγκέφαλος του εμβρύου καταναλώνει κάθε μέρα το 70% της ενέργειας που παίρνει από τη μητέρα του μέσω του πλακούντα. Η ανάγκη για DHA τόσο από το κύημα όσο και από το βρέφος υποχρεώνει τη μητέρα που θηλάζει να τους παρέχει όλο το DHA που έχει αποθηκευμένο στο σώμα της μέσω του μητρικού γάλακτος, με αποτέλεσμα να μειώνεται η συγκέντρωσή του στο σώμα της. Ειδικότερα τα βρέφη που τρέφονται μόνο με θηλασμό έχουν στον εγκέφαλό τους περιεκτικότητα σε DHA 50% μεγαλύτερη σε σχέση με τα βρέφη που η διατροφή τους βασίζεται σε σκόνη γάλακτος χωρίς DHA. Ευτυχώς, σήμερα, υπάρχει στην αγορά γάλα σε σκόνη εμπλουτισμένο με αυτό το πολύτιμο λιπαρό οξύ.

Πάντως, τόσο το DHA όσο και κάποια άλλα πολυακόρεστα λίπη, που είναι απαραίτητα θρεπτικά συστατικά για τον εγκέφαλο του βρέφους και της μητέρας, ο ανθρώπινος οργανισμός δεν μπορεί να τα συνθέσει εκ του μηδενός. Επομένως, αυτό το είδος λίπους θα πρέπει να περιέχεται στην καθημερινή διατροφή κάθε μητέρας που εγκυμονεί ή που θηλάζει. Και η βασική πηγή αυτού του πολύτιμου λίπους είναι τα λιπαρά ψάρια και, για όποιον μπορεί, το… χαβιάρι.