Τους τελευταίους μήνες, στο πλαίσιο έρευνας για τις οικολογικές τραγωδίες που έχουν συμβεί στον πλανήτη από τη δεκαετία του ’70 μέχρι σήμερα, αναδείχθηκαν σημαντικά συμπεράσματα για τις μεθόδους που εφάρμοσαν οι πολιτικές ηγεσίες στη διαχείρισή τους. Seveso (1976). Love Canal (1978). Πετρελαιοκηλίδα Amoco Cadiz (1978). Ok Tedi (1984). Bhopal (1984). Hanford Nuclear (1986). Πετρελαιοκηλίδα Exxon Valdez (1989). Πετρελαιοκηλίδα Prestige (2002). Πετρελαιοκηλίδα Prudhoe Bay (2006 ). Διαρροή τέφρας άνθρακα Kingston Fossil Plant (2008). Πετρελαιοκηλίδα Deepwater Horizon (2010). Εκτροχιασμός τρένου Οχάιο (2003)… Ιστορίες καταστροφών με πολλές ομοιότητες.
Τραγωδίες όπου άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και ακόμα περισσότεροι το μέλλον τους. Τραγωδίες όπου το κέρδος ταυτίστηκε με την πρόοδο. Τραγωδίες που συνδέονται με εταιρείες-κολοσσούς τις οποίες οι πολιτικοί επαινούν, εξωραΐζουν, κολακεύουν, υποστηρίζουν και ανταλλάσσουν μαζί τους… δώρα. Τραγωδίες που όταν συμβαίνουν οι πολιτικές ηγεσίες υπόσχονται «πλήρη διαλεύκανση». Τραγωδίες που η εξουσία φροντίζει να ξεχαστούν, ώστε την ώρα της λογοδοσίας να μπορούν να φορτώνουν τις ευθύνες σε βολικούς υπεύθυνους.
Seveso (1976) και Bhopal (1984). Δύο τραγωδίες όπου, ενώ απέχουν μεταξύ τους σχεδόν μία δεκαετία και εκατοντάδες χιλιάδες χιλιόμετρα, η «πλήρης διαλεύκανση» και η «απόδοση ευθυνών» ακολουθούν πανομοιότυπες διαδρομές.
Στο Seveso η δίκη έγινε μετά από πολλά χρόνια και το δικαστήριο καταδίκασε πέντε πρώην υπαλλήλους σε ποινές φυλάκισης από 2,5 έως 5 χρόνια. Ολοι έκαναν έφεση. Δύο χρόνια αργότερα το Εφετείο του Μιλάνου έκρινε αθώους τρεις από τους πέντε. Οι άλλοι προσέφυγαν στο Ανώτατο Δικαστήριο που συνεδρίασε τρία χρόνια μετά. Η απόφαση επιβεβαιώθηκε, παρόλο που ο εισαγγελέας είχε ζητήσει την αθώωσή τους.
Στην περίπτωση του Bhopal οι αστικές και ποινικές διώξεις που κατατέθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά της UCC και του διευθύνοντος συμβούλου της την εποχή της καταστροφής απορρίφθηκαν. Με την υπόθεση ασχολήθηκε το Περιφερειακό Δικαστήριο της Bhopal, που τον Ιούνιο του 2010 καταδίκασε επτά Ινδούς υπαλλήλους της UCIL σε δύο χρόνια φυλάκιση και πρόστιμο περίπου 2.000 δολάρια για πρόκληση θανάτου από αμέλεια. Ολοι αφέθηκαν ελεύθεροι με εγγύηση.
Στο αποκαλυπτικό άρθρο της Apoorva Mandavilli που δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο 2018 στο περιοδικό «The Atlantic» με τίτλο «Η χειρότερη βιομηχανική καταστροφή στον κόσμο εξακολουθεί να εκτυλίσσεται» αποκαλύφθηκε ότι η Dow Chemical Company εξαγόρασε την UCC το 2001 και στη συνέχεια συγχωνεύτηκε με την DuPont που υποστηρίζει ότι η Dow εξαγόρασε την UCC χωρίς να αναλαμβάνει τις υποχρεώσεις από το ατύχημα και ότι η ευθύνη για τον καθαρισμό ανήκει στη Union Carbide India.
Αυτή, που τώρα ονομάζεται Eveready Industries India, ρίχνει την ευθύνη στ UCC, λέγοντας ότι «Η υποχρέωση και η ευθύνη της εκκαθάρισης, εάν υπάρχει, θα πρέπει να είναι των πρώην ιδιοκτητών της UCIL, δηλαδή της UCC US». Η UCC, που κατείχε το 50,9% της UCIL, υποστηρίζει ότι η UCIL ήταν ιδιοκτήτης και διαχειριστής του εργοστασίου και ότι η πολιτεία της Madhya Pradesh, στην οποία ανήκει η γη, είναι υπεύθυνη για τον καθαρισμό του χώρου. Η πολιτεία της Madhya Pradesh λέει ότι δεν είναι εξοπλισμένη για καθαρισμό και τον αναθέτει στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση…».
Ανάλογες μεθοδεύσεις επιχειρήθηκαν στις περισσότερες καταστροφές που έχουν πλήξει τον πλανήτη τις τελευταίες δεκαετίες και συνδέονται με την ανθρώπινη παρέμβαση. Η προσπάθεια να απενοχοποιηθούν οι ισχυροί που βρίσκονται στην κορυφή της πυραμίδας των ευθυνών είναι έκδηλη. Το συμπέρασμα εκείνου που αντιμετωπίζει τις τραγωδίες ως κρίκους της ίδιας αλυσίδας και όχι ως μεμονωμένα περιστατικά που απλώς έτυχαν είναι ότι αυτοί που έχουν την ισχύ που προσφέρουν η πολιτική εξουσία και ο πλούτος απολαμβάνουν διαχρονικά την ατιμωρησία.
Δηλαδή μπορούν να ασκούν την εξουσία που διαθέτουν χωρίς την υποχρέωση λογοδοσίας και τον φόβο της τιμωρίας. Και δυστυχώς για όλους τους υπόλοιπους που δεν έχουν ούτε την πολιτική ισχύ ούτε την οικονομική εξουσία, η «ασυλία» αυτή εφαρμόστηκε σε όλα τα κορυφαία περιστατικά που διέλυσαν τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων. Ποιοι τιμωρήθηκαν για την κρίση των «τοξικών στεγαστικών δανείων» του 2008; Ποιοι κλήθηκαν να λογοδοτήσουν για την κρίση χρέους στον ευρωπαϊκό Νότο; Ποιοι…;
Αν βάλεις τη μία τραγωδία δίπλα στην προηγούμενη και την κάθε κρίση κολλητά με την επόμενη, τότε η αίσθηση που αποκομίζεις είναι ότι το πολιτικό σύστημα και το οικονομικό κατεστημένο εφαρμόζουν κατά γράμμα τις «οδηγίες χρήσης» που περιλαμβάνονται στο «εγχειρίδιο διαχείρισης του πόνου και της οργής». Υπό το πρίσμα αυτό, δικαίως πολλοί σήμερα αναρωτιούνται αν το ίδιο εγχειρίδιο χρησιμοποιείται -και- με τα Τέμπη.
*Δημοσιογράφος, συγγραφέας
