Τραγούδια από Ελληνες Μικρασιάτες δημιουργούς

Ενα μοναδικά ενδιαφέρον ρεσιτάλ με φωνητικές συνθέσεις Ελλήνων της Μικράς Ασίας διοργάνωσε ο Σύλλογος «Οι Φίλοι της Μουσικής» στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος» (14/12/2022). Συμμετείχαν η υψίφωνος Μίνα Πολυχρόνου και η μεσόφωνος Ελενα Μαραγκού συνοδευόμενες από τον πιανίστα Δημήτρη Γιάκα.

Το εξαιρετικά ψαγμένο πρόγραμμα περιέλαβε τραγούδια γραμμένα από Ελληνες της ιστορικής διασποράς, γεννημένους στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (Σμύρνη, Κωνσταντινούπολη, Νίγδη, Αϊδίνιο). Αλέξανδρος Αλμπέρτης, Μανόλης Καλομοίρης, Δημοσθένης Μιλανάκης, Κωνσταντίνος Νικολόπουλος, Τιμόθεος Ξανθόπουλος, Πέτρος Πετρίδης, Γιώργος Πονηρίδης, Γιάννης Κωνσταντινίδης/Κώστας Γιαννίδης και Μιχάλης Σουγιούλ: με εξαίρεση τους δύο τελευταίους, όλοι γεννήθηκαν πριν από το 1900 και πέθαναν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Αυτό που κέντρισε το ενδιαφέρον στα περισσότερα τραγούδια ήταν το «εθνικό» στίγμα, αυτό που αυτόματα αναγνωρίζουμε/προσλαμβάνουμε μουσικά ως «ελληνικότητα»˙ με άλλα λόγια η καταβολή, η ενθυλάκωση, η μίμηση ή η μεταβολισμένη αφομοίωση αναγνωρίσιμων παραδοσιακών σκοπών ή, γενικότερα, ήχων. Στόχος;

Η έκφραση νοσταλγίας για τις χαμένες πατρίδες, η προσχώρηση στην ιδεολογία της Εθνικής Σχολής, η σφυρηλάτηση μιας σύγχρονης ελληνικής μουσικής ευαισθησίας και ταυτότητας που να συνέχει πειστικά μοντέρνο και εθνικό. Με εξαίρεση το λυρικό τραγούδι του σύγχρονου των Γκλουκ και Μότσαρτ, Κωνσταντίνου Νικολόπουλου (1786-1841), και τα σαγηνευτικά, γαλλικής αισθητικής «Τραγούδια της προσμονής» σε ποίηση Ραμπιτρανάθ Ταγκόρ του Γιάννη Κωνσταντινίδη, τα υπόλοιπα κινήθηκαν σε αυτό το στίγμα, είτε «πατώντας» σε παραδοσιακά τραγούδια (Πονηρίδης, Πετρίδης, Καλομοίρης) είτε γειώνοντας με επιτυχία επί ελληνικού εδάφους ακούσματα ελαφράς μουσικής του συρμού (Σουγιούλ, Γιαννίδης, Αλμπέρτης). Εχοντας ευαίσθητη συντροφιά και ιδανική στήριξη τη μεστής μουσικότητας συνοδεία του έμπειρου πιανίστα Δημήτρη Γιάκα, οι δυο τραγουδίστριες πλοηγήθηκαν με πλατιά εκφραστική παλέτα στο πολυστιλιστικά απαιτητικό αυτό ρεπερτόριο.

Οι αναγνώσεις τους διαπλάστηκαν με προσήλωση και αφειδώλευτο δόσιμο και με εργαλείο φωνητικές δυναμικές και εκφραστικά μεγέθη τα οποία ταιριάζουν στο τραγούδι με συνοδεία πιάνου (ας πούμε ελληνικό Lied). Ετσι δικαίωσαν τις υψηλές μουσικοαισθητικές προθέσεις των δημιουργών και χάρισαν μοναδική απόλαυση σ’ όποια περιοχή του φάσματος –εθνικοσχολικό, ρομαντικό, ελαφράς μουσικής– κι αν ανήκαν τα τραγούδια (ή οι ακροατές). Οι καλοδουλεμένες ερμηνείες πρόσφεραν γοητευτικές, συγκινητικές στιγμές και λειτούργησαν σαν ταξίδι στην… αρχαιολογία του συναισθήματος, ανασταίνοντας με λεπτότητα καημούς, παράπονα, όνειρα και πάθη διαμεσολαβημένα από ποικίλες οπτικές: παραδοσιακό σε ρομαντικό, παραδοσιακό σε μοντερνιστικό, εθνικό σε ελαφρά μουσική κ.ο.κ. Ταυτόχρονα φώτισαν με εξόχως ενδιαφέροντα τρόπο την κοσμοπολίτικη ανοιχτότητα της δημιουργικότητας των Ελλήνων συνθετών της μικρασιατικής διασποράς γεννώντας χρήσιμες –και κρίσιμες!– δεύτερες σκέψεις. Ενα εξαιρετικό ρεσιτάλ!

Κορίνα Βουγιούκα και Αλεξία Βουλγαρίδου

Στις 28/11/2022, στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος» του κρατικού Μεγάρου Μουσικής η κιθαρίστρια Κορίνα Βουγιούκα και η υψίφωνος Αλεξία Βουλγαρίδου παρουσίασαν μια ενδιαφέρουσα ανθολογία τραγουδιών με τίτλο «Η εντός και καθ’ ημάς θάλασσα», που γεφύρωσε τον πρώιμο 18ο αιώνα με το ευρωπαϊκό και εγχώριο παρόν. Ακούστηκαν φωνητικές συνθέσεις των Περγκολέζι, Τσέστσι, Ραβέλ, Γρανάδος, Ντε Φάγια και Φερνάντο Ομπραντόρς και ελληνικά τραγούδια των Αντίοχου Ευαγγελάτου, Νέστορα Ταίηλορ, Κωνσταντίας Γουρζή, Γιάννη Κωνσταντινίδη και Τάσου Ρωσόπουλου. Σε κάποια η προφανής έμφαση ήταν στον σπανιόλικο χαρακτήρα (Ντε Φάγια, Ομπραντόρς)˙ ένθεν και το βάρος της κιθαριστικής συνοδείας.

Σε όλα η συνοδεία είχε μεταγραφεί για κιθάρα είτε από την ίδια την κιθαρίστρια είτε από άλλους, ενώ σε κάποια (Ντε Φάγια) είχε γίνει μεταγραφή του φωνητικού μέρους για υψίφωνο. Πλήρη ακούστηκαν τα «Πέντε ελληνικά τραγούδια» του Ραβέλ και τα «Επτά ισπανικά τραγούδια» του Ντε Φάγια. Η έμπειρη λυρική υψίφωνος Αλεξία Βουλγαρίδου διαθέτει φωνή, εκφραστική παλέτα και φωνητικές δυναμικές ιδανικές για την όπερα, ένθεν και το λυρικοδραματικό ρεπερτόριο που έχει με τεράστια επιτυχία υπηρετήσει: Πουτσίνι, Σποντίνι, Μασκάνι, Γκουνό, Πουλένκ, Βέρντι.

Αναμενόμενα, παρά την ιδιαίτερα φροντισμένη ερμηνεία, στην πράξη, αποδείχτηκε ότι αυτό το πακέτο δύσκολα υπηρετεί την κλίμακα πιο ιδιωτικών μεγεθών που ταιριάζει στο τραγούδι με συνοδεία ενός οργάνου. Την ευκαιρία να ακούσουμε την Κορίνα Βουγιούκα μόνη είχαμε σε δύο κομμάτια για σόλο κιθάρα, το «Βαλς αρ.1» του Γρανάδος και το παραδοσιασκό της Θράκης «Βασιλικούδα» του Ρωσόπουλου˙ ασφαλώς θα ενδιέφερε κάτι περισσότερο.